Hình ảnh được mô tả là UAV Ukraine tập kích xe hậu cần Nga (Ảnh: Forbes).
Các đòn tấn công bằng UAV tầm trung của Ukraine, nhằm vào mục tiêu ở khoảng cách từ 11-193km, đã gia tăng mạnh trong những tháng gần đây.
Đặc biệt, các UAV được gọi với biệt danh “Martian” đang di chuyển liên tục trên các tuyến đường, truy tìm và phá hủy xe bồn nhiên liệu cùng các phương tiện vận chuyển tiếp tế quân sự khác của Nga. Hậu cần được xem là huyết mạch của một quân đội và việc Ukraine nhằm vào tuyến tiếp tế của Nga đang có tác động đáng kể, khiến đà tiến của Moscow chậm lại.
Tổng thống Volodymyr Zelensky ngày 4/5 cho biết số lượng các cuộc tấn công tầm trung đã tăng gấp đôi từ tháng 2 sang tháng 3, rồi lại tăng gấp đôi từ tháng 3 sang tháng 4, đồng thời nhấn mạnh: “Và sẽ còn nhiều hơn nữa.”
Các UAV FPV hoạt động ở “vùng xám” quanh tiền tuyến và đã khiến công tác hậu cần chiến trường kiểu truyền thống gần như bất khả thi. Từ năm 2023, các UAV cỡ nhỏ bắt đầu phá hủy bất kỳ xe tải hay xe van nào trong phạm vi vài km tính từ tiền tuyến, thường là trong những cuộc truy đuổi tốc độ cao. Hiện nay, việc tiếp tế được thực hiện bằng xe máy, robot mặt đất, UAV.
Ngoài tầm hoạt động của FPV, tình hình trước đây vẫn khá bình thường. Các phương tiện cùng kho nhiên liệu và đạn dược chỉ thỉnh thoảng bị tấn công bởi UAV cánh cố định tầm xa như Bulava, có thể bay hơn 64km.
Điều này đang thay đổi với sự xuất hiện của “Martian”. UAV của Ukraine bay thấp, chỉ khoảng 200m, dọc theo các tuyến vận tải, sau đó khóa mục tiêu và tấn công. Chúng tương đối nguy hiểm vì khó nghe thấy, không bị phát hiện bằng thiết bị dò tìm, bay sâu vào hậu phương và kháng được tác chiến điện tử.
Thay vì định vị bằng GPS, UAV dùng dẫn đường thị giác máy, đối chiếu địa hình với bản đồ nội bộ. Điều đó khiến các biện pháp gây nhiễu GPS, vốn có thể chặn nhiều loại UAV khác, trở nên kém hiệu quả. Hệ thống quang học chất lượng cao cho phép nhận diện và bám bắt mục tiêu từ khoảng cách xa.
Đổi mới công nghệ lớn nhất của Martian là hệ thống liên lạc. UAV này có modem kỹ thuật số che giấu tín hiệu liên lạc trong lưu lượng Wi-Fi dân sự ở băng tần 2,4 GHz và 5,8 GHz, sử dụng tín hiệu mã hóa phi tiêu chuẩn.
Điều này cho thấy UAV có thể dùng mã hóa hỗn loạn hoặc phương pháp tương tự để khiến tín hiệu “vô hình” giữa hoạt động Wi-Fi thông thường.
UAV này sử dụng mạng vô tuyến mesh, tức mỗi chiếc Martian đóng vai trò trạm chuyển tiếp cho các UAV khác, tạo thành một mạng liên lạc bí mật phía sau chiến tuyến đối phương.
Kết quả là một loại UAV không thể bị phát hiện, không thể bị gây nhiễu và có thể tìm, tấn công mục tiêu di động. Việc bắn hạ chúng rất khó ngay cả khi dùng hỏa lực súng bộ binh dày đặc.
Truyền thông Ukraine xác định “Martian” thực chất là UAV Hornet do công ty Swift Beat sản xuất. Đây là công ty do Eric Schmidt, cựu lãnh đạo Google, thành lập.
Ông Schmidt thành lập công ty bằng nguồn vốn tư nhân năm 2023, và đến tháng 7/2025 đã ký thỏa thuận với Bộ Quốc phòng Ukraine để cung cấp “hàng trăm nghìn” UAV. Các UAV này bao gồm UAV đánh chặn và UAV tấn công Hornet.
Hiện chưa có thông số chính thức của Hornet. Tuy nhiên, các nguồn tin Ukraine cho biết UAV này có sải cánh khoảng 2,1m và tốc độ hành trình khoảng 97km/h. Giá bản cơ bản được cho là khoảng 6.000 USD, còn các phiên bản cao cấp có thể đắt gấp đôi, nhiều khả năng sở hữu hệ thống liên lạc, cảm biến và AI tốt hơn. Tầm hoạt động chính xác chưa được biết, nhưng rõ ràng vượt quá 129km.
Với UAV này, Ukraine có thể ngăn cản tiếp tế hậu cần của đối phương và có thể tác động tới cục diện xung đột. Trước đó, khi Ukraine tấn công vào Kursk của Nga, Moscow đã dùng UAV cáp quang cắt đứt hậu cần của đối thủ và buộc Kiev rút lui.
