Một vụ phóng tên lửa Burevestnik của Nga (Ảnh: Bộ Quốc phòng Nga).
Tên lửa hành trình chạy bằng năng lượng hạt nhân 9M730 Burevestnik là một trong những loại vũ khí bí ẩn nhất của Nga. Dự án được Moscow phát triển từ năm 2001 nhưng chỉ được Tổng thống Vladimir Putin công khai giới thiệu vào năm 2018 như một phần trong nhóm “siêu vũ khí” mới của nước này.
NATO định danh tên lửa này là "Skyfall", tức là "bầu trời sụp đổ". Điểm nổi bật nhất của Burevestnik là sử dụng động cơ đẩy chạy bằng năng lượng hạt nhân, cho phép tên lửa có tầm bay gần như không giới hạn. Theo tuyên bố của Nga, điều này giúp tên lửa có thể tiếp cận mục tiêu từ bất kỳ hướng nào, vượt qua các hệ thống phòng thủ tên lửa vốn được thiết kế để đối phó với những quỹ đạo tấn công truyền thống.
Hai nhà khoa học thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) là Jake Hecla và Robert Scott Kemp đánh giá tuyên bố của Nga về chuyến bay thử thành công kéo dài 15 giờ vào tháng 10/2025 nhiều khả năng là chính xác.
Nếu đúng như vậy, đây có thể là lần đầu tiên trong lịch sử một phương tiện bay sử dụng động cơ hạt nhân hoạt động liên tục trong thời gian dài.
Dựa trên phân tích hình ảnh nguồn mở, 2 ông Hecla và Kemp ước tính Burevestnik dài khoảng 9,5m, sải cánh khoảng 5,6m và bay với tốc độ cận âm khoảng Mach 0,75, tương đương gần 800km/h. Kích thước này khiến nó chỉ lớn hơn đôi chút so với dòng tên lửa hành trình Kh-101/Kh-102 của Nga.
Một trong những câu hỏi lớn nhất xung quanh Burevestnik là cách thức hoạt động của động cơ hạt nhân. Trong nhiều năm, giới quan sát không chắc Nga thực sự đã giải quyết được bài toán này hay chưa.
Theo nghiên cứu của MIT, Burevestnik gần như chắc chắn sử dụng động cơ phản lực hạt nhân chu trình trực tiếp. Trong thiết kế này, không khí từ bên ngoài được hút trực tiếp qua lõi lò phản ứng hạt nhân. Nhiệt sinh ra từ phản ứng phân hạch làm nóng luồng không khí, sau đó luồng khí nóng được đẩy ra phía sau để tạo lực đẩy cho tên lửa.
Khác với các lò phản ứng hạt nhân thông thường vốn sử dụng vòng tuần hoàn kín nhằm giữ vật liệu phóng xạ bên trong hệ thống, thiết kế chu trình trực tiếp cho phép không khí đi xuyên qua lõi lò phản ứng. Điều này giúp động cơ nhỏ gọn và nhẹ hơn, phù hợp với một tên lửa hành trình.
Ý tưởng sử dụng động cơ hạt nhân cho máy bay hoặc tên lửa thực ra không phải mới. Trong Chiến tranh Lạnh, cả Mỹ và Liên Xô đều từng nghiên cứu công nghệ này. Mỹ từng triển khai Project Pluto nhằm phát triển tên lửa hành trình sử dụng động cơ phản lực hạt nhân, nhưng cuối cùng dự án bị hủy bỏ do chi phí quá lớn, độ phức tạp cao và các nguy cơ môi trường.
Theo MIT, Burevestnik khác đáng kể với Project Pluto. Trong khi Pluto hướng tới tốc độ Mach 3,5, Burevestnik dường như là một tên lửa cận âm. Tuy nhiên, đây là nhận định từ chuyên gia phương Tây, trong khi Nga nhiều lần tuyên bố siêu vũ khí này của họ rất khó bị đánh chặn.
Tổng thống Nga Vladimir Putin từng tuyên bố tên lửa này có "tầm bay khắp toàn cầu" và không giới hạn. Ông chủ Điện Kremlin cũng tuyên bố Burevestnik "thách thức mọi hệ thống phòng không hiện tại".
Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, trích dẫn một tạp chí quân sự chuyên ngành của Nga vào năm 2021, cho biết Burevestnik sẽ có tầm bắn lý thuyết lên tới hàng chục nghìn km, do đó nó có thể được đặt ở bất cứ đâu trên lãnh thổ Nga và tập kích các đối thủ tiềm tàng.
Theo tạp chí quân sự Nga, tên lửa Burevestnik có thể hạ độ cao xuống còn 50-100m, thấp hơn nhiều so với tên lửa hành trình thông thường, điều này sẽ khiến radar phòng không khó phát hiện hơn. Nếu được đưa vào trực chiến chính thức, đây sẽ là vũ khí xuyên lục địa "độc nhất vô nhị" của Nga.
