Một điểm đáng chú ý là dự thảo sửa đổi Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp (CIT) do Bộ Tài chính xây dựng đang đề xuất miễn thuế thu nhập đối với lãi từ trái phiếu xanh và thu nhập từ chuyển nhượng tín chỉ carbon.
Nếu được thông qua, đây có thể trở thành công cụ khuyến khích mới nhằm thúc đẩy thị trường tài chính xanh và hoạt động giảm phát thải tại Việt Nam.
Không chỉ dừng ở ưu đãi thuế suất 10% cho năng lượng tái tạo, Bộ Tài chính đang đề xuất miễn thuế thu nhập với lãi trái phiếu xanh và tín chỉ carbon (Ảnh: JPM Law).
Song song với các đề xuất mới, hệ thống ưu đãi hiện hành vẫn tạo lợi thế đáng kể cho các dự án môi trường.
Theo quy định về thuế thu nhập doanh nghiệp, các dự án đầu tư mới trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, xử lý chất thải và công nghệ môi trường được áp dụng thuế suất ưu đãi 10% trong 15 năm, đồng thời miễn thuế 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo.
Một bước tiến quan trọng khác là việc ban hành Quyết định 21/2025/QĐ-TTg, quy định tiêu chí môi trường và cơ chế xác nhận dự án thuộc danh mục phân loại xanh. Khung tiêu chí này giúp các ngân hàng, tổ chức tín dụng và cơ quan quản lý xác định rõ dự án nào đủ điều kiện tiếp cận tín dụng xanh, ưu đãi thuế hoặc hỗ trợ tài chính.
Trong khi đó, Việt Nam hiện chưa áp dụng thuế carbon trực tiếp, nhưng đang xây dựng cơ chế định giá carbon thông qua thị trường carbon theo lộ trình tại Nghị định 06/2022 của Chính phủ.
Nhiều chuyên gia cho rằng giai đoạn ưu đãi thuế hiện nay chính là “khoảng thời gian chuyển tiếp” để doanh nghiệp đầu tư công nghệ và giảm phát thải trước khi các cơ chế định giá carbon được triển khai rộng rãi trong tương lai.
HỎI - ĐÁP CHUYÊN GIA
Câu hỏi:
Hiện nay khung chính sách thuế cho ESG tại Việt Nam đã mở ra rất nhiều cơ hội, từ đề xuất miễn thuế lãi trái phiếu xanh, tín chỉ carbon đến các ưu đãi thuế suất CIT 10% cho dự án năng lượng. Tuy nhiên, với các doanh nghiệp thâm dụng năng lượng và vốn mỏng như dệt may hay chế biến gỗ, chi phí tuân thủ để đạt chuẩn xanh thường rất cao.
Vậy ông có tư vấn gì về chiến lược hoạch định thuế xanh để doanh nghiệp có thể tính toán điểm hòa vốn nhanh nhất: Làm sao để chi phí bỏ ra cho chuyển đổi công nghệ được bù đắp tối đa bằng các khoản tiết kiệm thuế và ưu đãi tài chính, thay vì chỉ coi ESG là một khoản chi phí chìm?
Tiến sĩ Bùi Thanh Minh - Phó giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV)
Có một sự thật là nếu không quy đổi được thành lợi ích thuế - tài chính cụ thể, ESG sẽ bị xem là chi phí. Nhưng nếu hoạch định đúng, ESG có thể trở thành đòn bẩy tối ưu chi phí vốn và thuế.
Do đó, doanh nghiệp nên chuyển đổi thông minh và hài hòa. Thứ nhất, không chuyển đổi đột ngột và toàn bộ, hãy bắt đầu từ các phần có thể sinh lời.
Thứ hai, thiết kế cấu trúc tài chính cho chuyển đổi ngay từ đầu, thay vì vốn tự có, có thể dùng tín dụng lãi suất thấp, trái phiếu xanh nếu quy mô lớn hay các hợp đồng ESCO với các bên thứ ba đầu tư hệ thống năng lượng.
Thứ ba là chỉ nên coi tín chỉ carbon là giá trị tăng thêm.
Cụ thể, đối với các doanh nghiệp - nhà sản xuất nói chung, họ cần đánh giá rõ các dự án đầu tư của mình có đáp ứng tiêu chí để hưởng thuế suất CIT 10%, miễn giảm thuế nhập khẩu thiết bị, hay đủ điều kiện phát hành trái phiếu xanh hay không.
Việc thiết kế dự án bám sát các tiêu chuẩn tại Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg về danh mục phân loại xanh, hay các tiêu chuẩn công bố bởi tổ chức tín dụng sẽ tạo lợi thế cho doanh nghiệp tối ưu lợi ích thuế và chi phí vốn ban đầu.
Nếu cấu trúc tài chính được chuẩn bị từ sớm, khoản đầu tư công nghệ sẽ không chỉ là chi phí, mà trở thành một phần của chiến lược giảm chi phí vốn dài hạn.
Tuy nhiên, đối với các doanh nghiệp thâm dụng năng lượng và vốn mỏng như dệt may hay chế biến gỗ, không nhất thiết phải chuyển đổi công nghệ ngay lập tức. Việc đầu tư ồ ạt có thể tạo áp lực dòng tiền và làm kéo dài thời gian hòa vốn.
Thay vào đó, doanh nghiệp trước hết cần đánh giá chiến lược kinh doanh tổng thể và ưu tiên những hạng mục có thể tối ưu ngay, ví dụ: cải thiện hiệu suất sử dụng năng lượng, tối ưu quy trình sản xuất, giảm hao hụt nguyên liệu, chuẩn hóa quản lý chất thải.
Quan trọng hơn, đạt chuẩn ESG không chỉ đến từ thay đổi công nghệ, mà còn từ thay đổi tư duy quản trị. Việc tích hợp yếu tố ESG vào văn hóa doanh nghiệp sẽ giúp doanh nghiệp từng bước nâng chuẩn mà không tạo ra gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp.
Tiến sĩ Bùi Thanh Minh là chuyên gia trong lĩnh vực cải cách chính sách và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh.
Ông cũng là chuyên gia trong các dự án, hoạt động của Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID), Quỹ châu Á (The Asia Foundation - TAF), Tổng cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ (SECO) và các tổ chức quốc tế khác nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, các địa phương trong chuyển đổi xanh, thực hành ESG.
Ngoài ra, Tiến sĩ Minh cũng là tác giả của nhiều nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước về phát triển bền vững, đồng thời tư vấn cho các tổ chức như Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), Good Neighbors International (GNI), Save the Children và nhiều bộ ngành.
