Nhiều năm làm công việc giám định ADN, kỹ thuật viên Hoàng Thị Thu Hà, Trung tâm Pháp y Hà Nội cho biết bà đã chứng kiến nhiều câu chuyện khó quên. Có những kết quả giúp gỡ bỏ nghi ngờ, nhưng cũng có trường hợp khiến cả gia đình rơi vào im lặng sau khi sự thật được công bố.
Kết quả không đổi sau 2 lần giám định vẫn bị nghi ngờ
Một vụ việc tranh chấp trong dòng họ liên quan đến việc xác định quan hệ huyết thống để giải quyết quyền lợi tài sản đã được tòa án trưng cầu giám định.
Theo bà Hà, trước khi hồ sơ được chuyển đến Trung tâm Pháp y Hà Nội, các bên đã chủ động thực hiện xét nghiệm tại một đơn vị khác. Kết quả ban đầu cho thấy có quan hệ huyết thống, tuy nhiên một số thành viên trong gia đình không đồng ý và cho rằng kết luận đó không phù hợp với nhận định của họ về người được xác định.
Bà Hà đang thực hiện thao tác xét nghiệm (Ảnh: Hải Yến).
“Chúng tôi tiếp nhận mẫu và thực hiện lại toàn bộ quy trình từ đầu. Mẫu được lấy trực tiếp, có người nhà chứng kiến, ký niêm phong đầy đủ, các khâu đều phải bảo đảm trách nhiệm pháp lý. Nhưng kết quả làm lại vẫn giống như lần trước”, bà Hà kể.
Điểm phức tạp của vụ việc này nằm ở chỗ đây không phải giám định trực hệ kiểu bố con hay mẹ con, mà là giám định theo dòng cha.
Với dạng giám định này, việc đọc kết quả không đơn giản chỉ là trùng hay không trùng ở mức tuyệt đối, mà còn phải tính đến khả năng biến đổi di truyền qua các thế hệ.
Theo bà Hà, trong giám định huyết thống theo dòng cha, dấu vết di truyền trên nhiễm sắc thể Y thường được truyền qua nhiều thế hệ nam giới trong cùng một dòng họ.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là các mẫu sẽ giống nhau hoàn toàn tại mọi vị trí khảo sát. Trong thực tế có thể xuất hiện những điểm đột biến rất nhỏ qua các thế hệ, khiến kết quả có sai khác ở một vài vị trí. Trường hợp này, sau khi phân tích mở rộng và tính toán xác suất, vẫn đủ cơ sở để xác định có quan hệ huyết thống theo dòng cha.
“Người ta nói với tôi là họ không muốn kết quả như vậy, vì nếu chấp nhận thì người này sẽ được đưa vào hàng thừa kế. Họ còn nói nhìn bề ngoài không giống, rồi đặt ra đủ kiểu nghi ngờ. Nhưng khoa học không thể đi theo mong muốn của ai cả. Chúng tôi phải dựa trên mẫu, trên số liệu và trên tính toán chuyên môn để kết luận”, bà Hà cho biết.
Giọt nước mắt của người bà khi nhận kết quả giám định
Không chỉ có những tranh chấp liên quan đến quyền lợi, người làm giám định ADN còn đối diện với những tình huống mà kết quả đi ngược lại hoàn toàn với tình cảm của người trong cuộc.
Một trường hợp khiến bà Hà nhớ mãi là bé gái khoảng 4 tuổi, được đưa đến xét nghiệm để xác định quan hệ huyết thống với người cha. Người đưa cháu đến trung tâm không phải bố mẹ mà là bà nội.
Theo lời kể của nữ kỹ thuật viên, trong suốt quá trình làm thủ tục, người bà liên tục chia sẻ về đứa cháu mà bà đã chăm sóc từ khi còn đỏ hỏn. Đứa trẻ lớn lên trong sự yêu thương của cả gia đình, đặc biệt là ông bà nội.
Tuy nhiên, những lời bàn tán từ xung quanh dần khiến bà không yên lòng. Một số người cho rằng đứa trẻ không có nét giống bố, thậm chí buông lời nghi ngờ về mối quan hệ huyết thống. Chính những điều đó khiến bà quyết định đưa cháu đi xét nghiệm, dù trong lòng vẫn tin chắc đó là cháu ruột của mình.
Lấy mẫu xét nghiệm ADN tại Trung tâm Pháp y Hà Nội (Ảnh: Hải Yến).
Hôm lấy mẫu, người cha được lấy mẫu trực tiếp tại trung tâm để đối chiếu. Sau khi hoàn tất phân tích, kết quả cho thấy người đàn ông không có quan hệ huyết thống cha con với bé gái.
Ngày nhận kết quả, người bà cầm tờ giấy xét nghiệm và lặng đi rất lâu. Sau đó, bà bật khóc ngay tại phòng.
“Tôi vẫn nhớ hôm đó bà ngồi lại rất lâu, vừa khóc vừa nói chuyện với tôi. Bà nói bà thương cháu lắm, chỉ mong có cách nào đó để kết quả khác đi. Nhưng tôi phải nói rõ rằng kết quả xét nghiệm chỉ phản ánh sự thật sinh học, còn tình cảm mà gia đình đã dành cho đứa bé trong suốt thời gian qua là điều không thay đổi”, bà Hà chia sẻ.
Giữ nguyên tắc chính xác khoa học trước mọi áp lực
Từ những trường hợp thực tế, nữ kỹ thuật viên cho biết áp lực trong công việc giám định ADN không chỉ đến từ yếu tố chuyên môn mà còn từ những kỳ vọng của người liên quan, đặc biệt khi kết quả ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và các mối quan hệ gia đình.
Trong nhiều tình huống, người mang mẫu đã có sẵn mong muốn về kết luận. Khi kết quả không như kỳ vọng, họ có thể nghi ngờ, đề nghị làm lại hoặc tìm cách lý giải theo hướng có lợi cho mình.
Giám định ADN phải đảm bảo nguyên tắc khách quan và chính xác (Ảnh: Hải Yến).
Theo bà Hà, mỗi kết luận giám định ADN đều có thể kéo theo những hệ quả lớn, từ tranh chấp tài sản đến thay đổi quan hệ giữa các thành viên trong gia đình.
Vì vậy, yêu cầu về tính chính xác và khách quan luôn được đặt lên hàng đầu, bất kỳ sai lệch nào cũng có thể dẫn đến hậu quả pháp lý và xã hội nghiêm trọng.
“Tôi nghĩ người làm nghề này phải giữ được sự vững vàng. Có những kết quả là sự thật rất khó chấp nhận, nhưng mình không có quyền thay đổi. Nếu không giữ nguyên tắc thì hậu quả sẽ không chỉ ảnh hưởng đến một cá nhân”, bà Hà chia sẻ.
Từ góc độ chuyên môn, chị cho rằng giám định ADN không chỉ là thao tác kỹ thuật mà còn là quá trình bảo vệ sự thật khoa học trước những tác động bên ngoài.
“Kết quả cuối cùng phải là sự thật trên mẫu xét nghiệm. Dù người ta có chấp nhận hay không thì mình vẫn phải tôn trọng sự thật đó. Làm nghề này, điều quan trọng nhất là không để bất kỳ yếu tố nào làm sai lệch kết quả”, bà nói.
