Nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature cho thấy việc lắp đặt pin mặt trời có thể giúp giữ ẩm đất, thúc đẩy thảm thực vật phát triển, từng bước biến sa mạc thành những khu vực xanh hơn.
Dù công nghệ pin mặt trời đã xuất hiện từ năm 1883, tiềm năng của nó vẫn chưa được khai thác hết. Bên cạnh vai trò cung cấp năng lượng, các trang trại điện mặt trời quy mô lớn đang cho thấy một tác động ít được chú ý: cải thiện môi trường tự nhiên.
Năm 2024, tạp chí Nature công bố nghiên cứu về Công viên quang điện Cộng Hòa tại tỉnh Thanh Hải, Trung Quốc. Đây là một trong những trang trại điện mặt trời lớn nhất nước này, đặt giữa khu vực sa mạc khô hạn. Kết quả cho thấy hệ thống pin mặt trời đã tạo ra những thay đổi tích cực đối với hệ sinh thái địa phương.
Cụ thể, các tấm pin hấp thụ bức xạ mặt trời, giúp giảm nhiệt độ bề mặt và hạn chế sự bay hơi nước. Nhờ đó, đất bên dưới giữ được độ ẩm cao hơn. Bên cạnh đó, lượng nước sử dụng để vệ sinh tấm pin định kỳ cũng góp phần tạo nguồn ẩm bổ sung, hình thành điều kiện thuận lợi cho thực vật và vi sinh vật phát triển.
Theo nhóm nghiên cứu, các biến đổi sinh thái này có khả năng tự duy trì nếu trang trại được vận hành và bảo trì ổn định. Không chỉ tạo ra điện sạch với chi phí thấp, mô hình này còn mang lại lợi ích kinh tế cho địa phương thông qua việc tạo việc làm và hỗ trợ hoạt động chăn thả.
Những “ốc đảo” hình thành quanh các cụm pin mặt trời cung cấp nguồn thức ăn cho động vật, đồng thời góp phần điều tiết vi khí hậu. Khi quy mô được mở rộng, hệ thống này có thể tạo ra vòng phản hồi tích cực giữa phát triển năng lượng và phục hồi môi trường.
Thanh Hải không phải là trường hợp duy nhất. Tại sa mạc Khố Bố Kỳ (Nội Mông, Trung Quốc), các dự án điện mặt trời trong nhiều năm qua cũng ghi nhận hiệu quả tương tự. Từng được biết đến là khu vực phát sinh nhiều bão cát, nơi đây đã xuất hiện ngày càng nhiều cây bụi, thảm thực vật và động vật hoang dã.
Nhà máy điện mặt trời Junma tại khu vực này không chỉ sản xuất điện mà còn hỗ trợ chăn nuôi, trồng trọt và phát triển du lịch địa phương. Các tấm pin giúp giảm tốc độ gió gần mặt đất, tạo điều kiện cho cây trồng phát triển.
Ở quy mô thử nghiệm, Mỹ cũng đang triển khai dự án Nexus tại California nhằm đánh giá tác động của pin mặt trời khi lắp đặt trên hệ thống kênh nước. Theo tính toán, mô hình này có thể giúp tiết kiệm tới 63 tỷ gallon nước nhờ hạn chế bay hơi.
Dù cách tiếp cận khác nhau, các nghiên cứu đều dựa trên cùng một nguyên lý: tận dụng bóng râm và khả năng hấp thụ bức xạ của pin mặt trời để điều chỉnh vi khí hậu. Kết hợp với các giải pháp sinh học như sử dụng vi khuẩn lam, giới khoa học kỳ vọng mô hình này có thể góp phần hạn chế sa mạc hóa trong tương lai.
