Câu hỏi này được Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân đặt ra tại Diễn đàn hợp tác nhà trường - doanh nghiệp năm 2026 do Bộ GD&ĐT tổ chức với chủ đề "Kết nối đặt hàng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ mới nổi".
Theo Thứ trưởng, hiện nay xuất hiện tình trạng sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc nhiều nhưng khi ra trường, doanh nghiệp vẫn đánh giá một bộ phận chưa đáp ứng được yêu cầu công việc.
“Doanh nghiệp đánh giá chưa đáp ứng được nhiều yêu cầu? Như vậy phải chăng đánh giá xếp loại của nhà trường đang không phù hợp, tương thích với yêu cầu của doanh nghiệp?”, ông Lê Quân đặt vấn đề.
Theo ông, đây là vấn đề cần được tính toán. Bộ GD&ĐT đang rà soát để có những điều chỉnh phù hợp, trong đó cơ sở giáo dục đại học và người đứng đầu các trường cần quan tâm nhiều hơn đến chất lượng thực chất của người học.
Bằng cấp phải đi cùng năng lực làm việc
Thứ trưởng Lê Quân cho rằng một trong những vấn đề cần thay đổi là cách đánh giá năng lực của sinh viên. Theo ông, nếu việc đánh giá chủ yếu dựa vào một luận văn hay một bài bảo vệ tốt nghiệp thì chưa chắc phản ánh đầy đủ năng lực thực tế của người học.
“Nếu không đánh giá được những năng lực thực hành mà chỉ có một quyển luận văn, chúng ta có 80 trang bảo vệ tốt nghiệp để báo cáo một quá trình thực tập, nó hoàn toàn không đánh giá được thực tế”, ông nói.
Thứ trưởng Lê Quân chia sẻ tại diễn đàn ngày 28/9 (Ảnh: Huyên Nguyễn).
Điều quan trọng, theo Thứ trưởng, phải xác định được những năng lực giúp phân biệt sinh viên này với sinh viên khác sau quá trình đào tạo. Khi giải quyết được vấn đề này, doanh nghiệp có thể yên tâm hơn khi tiếp nhận người tốt nghiệp, thay vì chỉ nhìn vào tấm bằng cử nhân hoặc danh hiệu giỏi, xuất sắc.
“Bằng cấp nhiều, nhưng nhiều khi bằng cấp trên giấy mà sinh viên không làm được việc là rất nguy hiểm. Chúng ta cần phải siết chất lượng lại”, Thứ trưởng nhấn mạnh.
Theo ông, doanh nghiệp cần tham gia nhiều hơn vào quá trình thảo luận về chuẩn đầu ra, năng lực của sinh viên và những yêu cầu thực tế của thị trường lao động.
Sinh viên năm nhất đã phải tiếp cận công việc thực tế
Một trong những thay đổi lớn được Thứ trưởng Lê Quân đề cập là cách tổ chức đào tạo trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang tác động mạnh đến giáo dục.
Theo ông, AI đang “đảo lộn quá trình dạy và học truyền thống”. Bộ GD&ĐT cùng toàn ngành đang chỉ đạo các trường đại học, cao đẳng và cơ sở giáo dục nghề nghiệp ưu tiên đổi mới chương trình, tổ chức dạy và học trong năm học 2026-2027, theo hướng tiếp cận dựa trên nền tảng AI.
Thứ trưởng cho rằng cách đào tạo tuần tự, theo lộ trình từ kiến thức cơ bản đến chuyên sâu như trước đây đã trở nên lạc hậu trong bối cảnh mới.
Thay vào đó, người học cần có tư duy tổng thể và sớm tham gia các hoạt động trải nghiệm, nghiên cứu, dự án, tự học và học tập suốt đời.
Điều này cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải hợp tác sớm hơn với nhà trường, cùng đưa ra đề bài và tham gia quá trình đào tạo để sinh viên có khả năng làm chủ công nghệ.
Thứ trưởng đưa ra một mô hình mà theo ông có thể trở nên phổ biến hơn trong đào tạo: một sinh viên năm nhất có thể cùng giáo sư và sinh viên từ nhiều ngành khác nhau tham gia một dự án có doanh nghiệp đồng hành.
Trong quá trình đó, sinh viên cùng giảng viên và doanh nghiệp thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu, trải nghiệm, ứng dụng và triển khai những đề tài thực tế, thay vì chỉ thực hiện các hoạt động nghiên cứu khoa học sinh viên theo cách truyền thống.
“Như vậy, việc đào tạo ngay từ năm một đã phải cho sinh viên tiếp cận, chuẩn bị cho sinh viên những mục tiêu mà doanh nghiệp và xã hội cần”, ông Lê Quân nói.
Theo Thứ trưởng, nếu được tiếp cận sớm, đến năm thứ hai, thứ ba, sinh viên có thể đã trải qua công việc thực tế và tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực công nghệ, công nghiệp.
Sinh viên tham gia trải nghiệm thực tế tại doanh nghiệp (Ảnh: Nữ Nữ GDU).
Một vấn đề khác được Thứ trưởng Lê Quân nhấn mạnh là khoảng cách giữa nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp và khả năng mô tả chính xác nhu cầu đó.
Theo ông, có những doanh nghiệp cho biết đang thiếu nhân lực nhưng lại chưa xác định rõ họ cần vị trí công việc nào, tiêu chuẩn công việc ra sao và khung năng lực cụ thể thế nào. Khi doanh nghiệp chưa hình dung rõ nhu cầu, nhà trường cũng khó đào tạo để đáp ứng chính xác.
Do đó, cần để doanh nghiệp và nhà trường cùng ngồi lại, xác định rõ công việc, tiêu chuẩn và năng lực cần thiết.
Thứ trưởng nhấn mạnh Bộ GD&ĐT sẵn sàng thiết kế những buổi làm việc riêng với doanh nghiệp sau các hội nghị, trên cơ sở nhu cầu nhân lực cụ thể của doanh nghiệp để kết nối với những cơ sở giáo dục đại học có năng lực phù hợp.
Từ góc nhìn này, bài toán nhân lực không chỉ là đào tạo “nhiều người có bằng”, mà phải tạo ra những người có năng lực thực tế, có khả năng thích ứng với công nghệ và đáp ứng được yêu cầu công việc.
Đó cũng là lý do Thứ trưởng Lê Quân cho rằng việc rà soát cách đánh giá, tăng năng lực thực hành, nâng yêu cầu ngoại ngữ và năng lực số, đồng thời đưa doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo là những vấn đề cần được đặt ra trong giai đoạn mới.
