Triển lãm Nhựa Ban mai diễn ra ngày 21-23/8 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, giới thiệu hơn 30 tác phẩm của Ngô Thục An (SN 2009), Nguyễn Ngọc Châu Anh (SN 2010), Đặng Vy Lê (SN 2009) và Võ Nguyễn Tường Minh (SN 2009), cùng một số tác phẩm của họa sĩ Trần Hiền - người trực tiếp hướng dẫn các em.
Điểm đáng chú ý của triển lãm không chỉ nằm ở việc những bạn trẻ Gen Z (thế hệ sinh ra trong khoảng thời gian năm 1997-2012) lựa chọn một chất liệu nổi tiếng công phu, mà ở cách các em đưa ký ức, mối quan tâm và những câu hỏi của thế hệ mình vào sơn mài.
Nhóm tác giả tại lễ khai mạc triển lãm tranh sơn mài "Nhựa ban mai" (Ảnh: Nhân vật cung cấp).
Gen Z thực hành sơn mài với ý tưởng mới mẻ, độc đáo
Các tác phẩm của Đặng Vy Lê hình thành từ ký ức tuổi thơ qua những lần về quê cùng bà ngoại và gia đình, kết hợp với quá trình quan sát, nghiên cứu tư liệu. Từ cổng làng, nữ sinh mở rộng không gian nghệ thuật đến đình, chùa, cây đa, bến nước - những hình ảnh gắn với đời sống làng xã Việt Nam.
Với Vy Lê, cổng làng là điểm nối giữa thế giới bên ngoài và không gian quen thuộc bên trong; đình, chùa là nơi chứng kiến đời sống cộng đồng; cây đa, bến nước gắn với những ký ức đi cùng nhiều thế hệ.
Những bức tranh vì thế không chỉ tái hiện cảnh quê, mà là cách một người trẻ tìm hiểu và kể lại không gian văn hóa quen thuộc bằng ngôn ngữ của mình.
Nếu Vy Lê tìm về làng quê, Nguyễn Ngọc Châu Anh lại chọn hoa sen - hình ảnh đã xuất hiện dày đặc trong nghệ thuật Việt Nam. Cảm hứng của em đến từ những lọ hoa sen mẹ thường cắm ở nhà và những đầm sen Hồ Tây gần nơi sinh sống.
Châu Anh không chỉ muốn thể hiện hình dáng của hoa mà còn tìm cách truyền tải cảm giác bình yên, tĩnh lặng mà loài hoa này mang lại. Với một đề tài quen thuộc, dấu ấn cá nhân của Châu Anh được tìm thấy ở cách xử lý màu sắc, chất liệu và cảm xúc.
Hoạ sĩ Trần Hiền hướng dẫn tác giả trẻ Châu Anh (Ảnh: Nhân vật cung cấp).
Trong khi đó, Võ Nguyễn Tường Minh đưa vào sơn mài một câu hỏi mang màu sắc hiện sinh thông qua khái niệm Sonder - cảm giác nhận ra rằng mỗi người xa lạ mình gặp đều có một cuộc sống riêng, phức tạp và đầy những câu chuyện mà ta không biết.
Từ ý niệm đó, Tường Minh xây dựng những thành phố với nhiều tòa nhà, công trình và tổ chức. Giữa không gian rộng lớn, mỗi cá nhân chỉ là một phần nhỏ.
“Tuy làm việc trên chất liệu sơn mài truyền thống và muốn tôn vinh vẻ đẹp, đặc tính riêng biệt của nó, em cũng muốn thể hiện tư duy nghệ thuật cá nhân. Em chọn cách làm cho sơn mài đẹp lên theo góc nhìn trẻ trung, hiện đại và mới lạ của riêng mình”, Tường Minh nói.
Ngô Thục An lại hướng sự chú ý vào thiên nhiên với chủ đề Sự im lặng của thiên nhiên. An nhận thấy sự tương đồng giữa cách sơn mài được tạo nên và vẻ đẹp tự nhiên. Những lớp sơn, vỏ trứng hay dát vàng có thể nằm ẩn dưới bề mặt, giống những vẻ đẹp vốn hiện diện nhưng dễ bị nhịp sống hối hả che khuất.
Với An, mỗi lần phủ sơn rồi mài đi một lớp cũng giống như bóc tách từng tầng để tìm kiếm vẻ đẹp ẩn giấu. Việc không thể biết chắc hình ảnh cuối cùng sẽ xuất hiện thế nào khiến quá trình làm tranh trở thành một cuộc khám phá.
Cùng một chất liệu nhưng mỗi bạn lại chọn một cách kể riêng. Trong Nhựa Ban mai, sơn mài trở thành phương tiện để những người trẻ thể hiện ký ức, cảm nhận về đời sống và những suy nghĩ của thế hệ mình.
Ba năm học cách “đối thoại” với sơn mài
Họa sĩ Trần Hiền và các tác giả trẻ của dự án "Nhựa ban mai" (Ảnh: Nhân vật cung cấp).
Để có được những tác phẩm tại triển lãm, 4 học sinh đã trải qua khoảng 3 năm học tập và thực hành. Mỗi học viên dành khoảng 300 giờ để làm quen với chất liệu và kỹ thuật đặc thù.
Sơn mài không phải chất liệu dễ cho người học thấy kết quả. Người vẽ phải làm việc với sơn ta cùng nhiều vật liệu khác, trải qua các công đoạn phủ sơn, cẩn trứng, thếp vàng, bạc, ủ, mài, toát sơn và đánh bóng.
Trong đó, mài là công đoạn đặc biệt quan trọng. Người vẽ phải kiểm soát lực tay và xác định thời điểm dừng, bởi chỉ một chút khác biệt cũng có thể khiến lớp màu bên dưới hiện ra nhiều hoặc ít hơn dự tính.
Với người mới học, thử thách còn nằm ở việc kết quả cuối cùng không hoàn toàn nằm trong sự kiểm soát.
Họa sĩ Trần Hiền - người hướng dẫn nhóm hoạ sĩ trẻ - gọi đây là “cái biến” của sơn mài.
Theo chị, nếu mài quá tay hoặc kết quả không giống dự tính, người vẽ vẫn có thể tiếp tục xử lý nhưng ý đồ ban đầu có thể thay đổi. Đôi khi những “lỡ tay” lại tạo ra hiệu quả mới nếu người vẽ biết nương theo chất liệu và thay đổi hướng đi.
Tường Minh cho biết có những thời điểm gần như buổi nào đến xưởng em cũng cảm thấy… nản. Châu Anh cũng từng có những ngày không muốn đến lớp. Mùa hè, xưởng nóng bức, trong khi một số công đoạn không thể sử dụng quạt vì gió có thể ảnh hưởng đến nguyên liệu. Các em phải chờ sơn khô, mài từng lớp và chấp nhận cả những lần làm hỏng.
Nhưng chính quá trình chậm rãi và nhiều công sức ấy trở thành một phần quan trọng trong trải nghiệm của các em.
Sau 3 năm, điều các học sinh có được không chỉ là kỹ thuật sơn mài mà còn là những bài học về sự kiên nhẫn, khả năng chấp nhận kết quả không thể lường trước...
