Ngày 16/9, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học quốc gia Hà Nội phối hợp Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh báo cáo kết quả khai quật khẩn cấp Dấu tích mộ gạch Rú Bụt, xã Nam Giang, huyện Nam Đàn cũ, nay là xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An.
Hoạt động khai quật được thực hiện từ tháng 8, khi ngôi mộ được phát lộ do hoạt động đào đất xây dựng của người dân.
Đại diện nhóm khai quật báo cáo kết quả tại khu mộ (Ảnh: Hoàng Lam).
Theo tiến sĩ Nguyễn Văn Anh, Trưởng Khoa Lịch sử và Văn hóa, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, quá trình khai quật đã phát lộ ngôi mộ thứ 2 sát ngôi mộ đầu tiên nhưng thấp hơn. Đây là những ngôi mộ gạch hiếm hoi chưa bị xâm hại trước khi phát lộ.
Mộ có cấu tạo gồm: huyệt, huyệt đạo và hầm mộ. Đặc điểm cấu trúc, kỹ thuật xây dựng và các di vật phát hiện tại di tích, có thể khẳng định chắc chắn đây là 2 mộ táng với hầm mộ được xây xếp bằng gạch.
Loại hình mộ này thường được gọi là mộ gạch hoặc mộ Hán, khá phổ biến tại các khu vực ven những dòng sông lớn và các tuyến giao thông đường thủy vốn giữ vai trò kết nối giữa các trung tâm cư trú với biển.
Tường mộ được dựng bởi các hàng gạch chữ nhật xếp so le. Người xưa sử dụng gạch múi bưởi để cuốn vòm, không trùng mạch. Mạch dày trung bình 1,5cm, chất kết dính là đất sét, sử dụng sạn sỏi và mảnh gốm để chèn gia cường giữa các mạch.
Dựa trên diễn biến địa tầng, đặc điểm vị trí, cấu trúc, kỹ thuật xây dựng và hệ thống di vật, các nhà khảo cổ bước đầu nhận định 2 ngôi mộ được xây dựng trong giai đoạn Lục Triều, từ thế kỷ IV đến thế kỷ thứ VI.
Một trong 2 ngôi mộ gạch cổ đã bị hư hại một phần trong quá trình người dân múc đất để xây dựng công trình (Ảnh: Hoàng Lam).
Theo tiến sĩ Nguyễn Văn Anh, lưu vực sông Lam là một trong những trung tâm văn hóa trọng điểm của giai đoạn từ thế kỷ thứ I đến thế kỷ thứ X. Trong giai đoạn này, lưu vực sông Lam có nhiều di tích quan trọng như Nhạn Tháp (thế kỷ thứ VII), thành Vạn An (thế kỷ thứ VIII) gắn với vua Mai Hắc Đế...
Việc phát hiện ngôi mộ gạch này giúp hình dung rõ nét với vị trí của huyện Nam Đàn cũ trong lưu vực sông Lam.
“Như vậy rõ ràng ở lưu vực sông Lam từ giai đoạn thế kỷ thứ I, thế kỷ thứ II, đã là trung tâm, nơi hội tụ đông đúc dân cư và khá trù phú. Chỉ có bộ phận dân cư có nguồn lực cao mới có thể xây dựng được ngôi mộ như thế này”, Tiến sĩ Nguyễn Văn Anh nhấn mạnh.
Các hiện vật tìm thấy trong 2 ngôi mộ gạch như hạt chuỗi thuỷ tinh và hạt chuỗi kim loại màu vàng khá tương đồng với hiện vật bằng vàng được phát hiện Hợp Phố (Trung Quốc), chùa Wangheungsa (Hàn Quốc), Khao Sam Kaeo (Thái Lan) và Óc Eo (Việt Nam).
Các trang sức được phát hiện trong ngôi mộ gạch (Ảnh: Hoàng Lam).
Các nhà nghiên cứu nhận định những hiện vật được phát hiện cho thấy những cư dân ở đây đã nằm trong mối quan hệ buôn bán, giao lưu rộng lớn đối với các khu vực khác.
Trong số hiện vật tùy táng được phát hiện có những hiện vật giá trị về mặt khảo cổ học, lịch sử, văn hóa như nhóm đồ đồng tại mộ thứ 2 và nhóm vũ khí tại mộ số 1. Những phát hiện này có thể tạo sự quan tâm, tò mò và tiềm ẩn nguy cơ bị đào trộm, tìm kiếm cổ vật tại khu vực di tích và vùng phụ cận.
Các nhà khảo cổ đề nghị cơ quan quản lý và chính quyền địa phương tăng cường các biện pháp bảo vệ, kiểm tra, giám sát khu vực mộ gạch Rú Bụt và các khu vực phụ cận, đồng thời tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về giá trị di tích và trách nhiệm bảo vệ di sản của cha ông.
