Sáng 30/9, tại Phú Thọ, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phối hợp với Bộ Công Thương và Tỉnh ủy Phú Thọ tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam”.
Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc khẳng định phát triển công nghiệp hỗ trợ đòi hỏi sự chung sức, đồng lòng của cả hệ thống chính trị, Nhà nước, các hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp.
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc phát biểu tại hội thảo sáng 30/9 (Ảnh: Thành Trung).
Cả nước có trên 7.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ
Công nghiệp hỗ trợ là tầng sản xuất trung gian gồm vật liệu, linh kiện, phụ tùng, công nghệ chế tạo, thiết kế, đo lường, thử nghiệm…, quyết định độ sâu và sức chống chịu của cả nền công nghiệp.
Lãnh đạo Chính phủ nhấn mạnh, một quốc gia có thể lắp ráp những sản phẩm rất hiện đại nhưng vẫn chưa có nền tảng công nghiệp tự chủ nếu công nghiệp hỗ trợ còn yếu.
Thời gian qua, công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đã hình thành nền tảng nhất định. Khung thể chế từng bước được hoàn thiện. Cả nước có trên 7.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, khoảng 30% đã tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Một số tập đoàn trong nước bắt đầu đóng vai trò đầu chuỗi.
Tuy nhiên, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu nhìn thẳng vào thực tế công nghiệp hỗ trợ vẫn “rộng mà chưa sâu, nhiều mà chưa mạnh”.
Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 77% kim ngạch xuất khẩu năm 2025 và 80,1% trong 8 tháng đầu năm 2026 (tăng 26,9% so với cùng kỳ năm ngoái), trong khi xuất khẩu của khu vực kinh tế trong nước chỉ tăng 7,4%.
Ngay sau khi nêu những con số này, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu các cơ quan chức năng tiếp tục đánh giá, làm rõ trong tỷ trọng xuất khẩu của khu vực FDI, doanh nghiệp Việt Nam thực sự tham gia và tạo ra bao nhiêu giá trị? Đây là cơ sở để đánh giá đúng thực chất năng lực công nghiệp hỗ trợ trong nước.
Từ thực tế hoạt động của các tập đoàn lớn, Phó Thủ tướng Thường trực lưu ý, muốn tham gia chuỗi cung ứng, bản thân doanh nghiệp Việt Nam phải đủ mạnh để đáp ứng yêu cầu. Khi sản phẩm, mẫu mã liên tục thay đổi, doanh nghiệp trong nước phải có khả năng thích ứng tương ứng, đáp ứng tiêu chuẩn của doanh nghiệp đầu chuỗi.
Cũng theo Phó Thủ tướng Thường trực, công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đang đứng trước “hai nhịp” phải thực hiện đồng thời. Một mặt khắc phục những yếu kém, hoàn thành phần còn dở dang của quá trình công nghiệp hóa truyền thống. Mặt khác, không để các ngành mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, robot, pin, năng lượng mới, hàng không vũ trụ đi vào “vết xe cũ” - có sản phẩm cuối cùng nhưng nhập gần như toàn bộ linh kiện, vật liệu.
Lãnh đạo Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, lãnh đạo Chính phủ cùng các đại biểu tham quan gian trưng bày sản phẩm tại hội thảo (Ảnh: Thành Trung).
Mục tiêu rõ ràng nhưng thực hiện ra sao?
Từ thực tế đó, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đề nghị các cơ quan, bộ, ngành đổi mới mạnh mẽ cách tiếp cận phát triển công nghiệp hỗ trợ. Cụ thể, cần chuyển từ “nội địa hóa theo tỷ lệ” sang “làm chủ năng lực”, đồng thời phân định rõ năng lực nào cần tự chủ, năng lực nào phải bảo đảm khả năng thay thế. Không đặt mục tiêu tự sản xuất bằng mọi giá đối với tất cả đầu vào.
Đồng thời chuyển từ hỗ trợ dàn trải theo tên ngành sang tập trung theo chuỗi, theo công đoạn, theo những bài toán lớn của đất nước và hiệu quả đầu ra.
Đặc biệt, theo lãnh đạo Chính phủ, cần chuyển từ chú trọng “thu hút FDI” sang “sử dụng hiệu quả FDI”, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam.
Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh cách tiếp cận mới phải được đo bằng những mục tiêu cụ thể. Đến năm 2030, một số ngành công nghiệp chủ lực đặt mục tiêu tỷ lệ nội địa hóa bình quân 40-45%, trong đó điện tử 25-30%, cơ khí chế tạo 40%, ô tô 22-30%, dệt may 60%, da giày 60-65%, công nghiệp công nghệ cao 15%. Chỉ số năng lực cạnh tranh công nghiệp thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN.
Đến năm 2035, tỷ lệ nội địa hóa tiếp tục được nâng lên, trong đó cơ khí chế tạo đạt 50%, dệt may 70%. Doanh nghiệp Việt Nam chủ động được các khâu nghiên cứu, thiết kế, chế tạo.
“Mục tiêu thì rõ ràng, vấn đề là tổ chức thực hiện làm sao để đạt mục tiêu đó”, Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh.
Để đạt các mục tiêu đó, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, thể chế hóa đầy đủ chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ trong Luật Công nghiệp trọng điểm và các luật có liên quan. Cùng với đó, xây dựng liên kết có trách nhiệm giữa doanh nghiệp đầu chuỗi và nhà cung ứng, gắn ưu đãi với kết quả, tạo lập thị trường và hạ tầng dùng chung.
Tiếp đó cần kiến tạo thị trường dẫn dắt, nghiên cứu cơ chế để đầu tư công, các dự án hạ tầng chiến lược, mua sắm công và mua sắm của doanh nghiệp nhà nước trở thành “đơn đặt hàng đầu tiên” cho doanh nghiệp trong nước.
Các dự án lớn cần có phương án sử dụng hàng hóa, dịch vụ trong nước trên cơ sở năng lực đáp ứng, gắn với giá trị và hàm lượng công nghệ. Việc nhập khẩu công nghệ cao cần gắn với chuyển giao công nghệ và phát triển năng lực trong nước.
Đặc biệt phải quan tâm phát triển công nghiệp vật liệu - “gốc của công nghiệp hỗ trợ”, gắn với chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu và các lĩnh vực như bán dẫn, đất hiếm, vật liệu mới...
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đề nghị Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phối hợp với Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan tổng hợp kết quả hội thảo, tiếp tục nghiên cứu, kiến nghị hoàn thiện chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ.
