Sáng 25/9, Viện trưởng VKSND Tối cao Nguyễn Huy Tiến trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến thảo luận về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).
Điều 141 trong dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi quy định về phong tỏa tài khoản, trong đó nêu rõ phong tỏa tài khoản chỉ áp dụng đối với người bị buộc tội về tội mà Bộ luật Hình sự quy định hình phạt tiền, bị tịch thu tài sản hoặc để bảo đảm bồi thường thiệt hại khi có căn cứ xác định người đó có tài khoản tại tổ chức tín dụng, Kho bạc Nhà nước.
Biện pháp này còn được áp dụng với người có tài khoản tại "tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, tổ chức quản lý tài khoản giao dịch, tài khoản lưu ký chứng khoán hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản số".
Đây là nội dung được bổ sung so với quy định hiện hành.
Viện trưởng VKSND Tối cao Nguyễn Huy Tiến (Ảnh: Quốc hội).
Phong tỏa tài khoản cũng được áp dụng đối với tài khoản của người khác nếu có căn cứ cho rằng số tiền trong tài khoản đó liên quan đến hành vi phạm tội của người bị buộc tội.
Dự thảo Bộ luật quy định “chỉ phong tỏa số tiền trong tài khoản tương ứng với mức có thể bị phạt tiền, bị tịch thu tài sản hoặc bồi thường thiệt hại”.
Báo cáo giải trình, tiếp thu của VKSND Tối cao cho biết có ý kiến đề nghị chỉ phong tỏa phần tài sản thực sự cần thiết, đối với pháp nhân đang hoạt động thì cần có cơ chế để duy trì những khoản tiền tối thiểu phục vụ tiền lương, nghĩa vụ thuế và các hoạt động thiết yếu dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan có thẩm quyền, bảo vệ quyền của người thứ ba khi tài sản của họ bị ảnh hưởng bởi vụ án.
Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị biện pháp phong tỏa phải bảo đảm tương xứng, cần thiết, không làm đình trệ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và có thể sử dụng các biện pháp khác thay thế cho biện pháp phong tỏa tài khoản.
Giải trình, VKSND Tối cao cho biết Bộ luật hiện hành và dự thảo Bộ luật sửa đổi đã quy định chỉ phong tỏa số tiền trong tài khoản “tương ứng” với mức có thể bị phạt tiền, tịch thu tài sản hoặc bồi thường thiệt hại.
Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, quy định này đã bảo đảm biện pháp phong tỏa chỉ được áp dụng trong phạm vi thực sự cần thiết, tránh ảnh hưởng quá mức đến quyền tài sản và hoạt động bình thường của tổ chức, cá nhân.
“Việc quy định nguyên tắc khi thực hiện phong tỏa tài khoản phải bảo đảm một mức tiền tối thiểu để duy trì tiền lương, nghĩa vụ thuê và hoạt động thiết yếu của pháp nhân là nội dung không thuộc trách nhiệm chứng minh của cơ quan tiến hành tố tụng và phạm vi điều chỉnh của Bộ luật này”, báo cáo của VKSND Tối cao nêu rõ.
Ngoài ra, có ý kiến đề nghị bổ sung các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có thẩm quyền áp dụng một số biện pháp khẩn cấp tạm thời như thi hành lệnh khám xét khẩn cấp, phong tỏa tài khoản.
Theo VKSND Tối cao, đây là các biện pháp hạn chế quyền con người, quyền công dân, đòi hỏi điều kiện áp dụng chặt chẽ, năng lực nghiệp vụ chuyên sâu và cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt, nên cần giao cho Cơ quan điều tra chuyên trách thực hiện.
Các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra khi phát hiện trường hợp cần áp dụng phải kịp thời phối hợp, đề nghị Cơ quan điều tra có thẩm quyền xem xét, quyết định. Vì vậy, VKSND tối cao xin giữ như dự thảo Bộ luật.
Thẩm tra nội dung này, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận định biện pháp phong tỏa tài khoản là một trong những biện pháp cưỡng chế được áp dụng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự nhằm tránh tẩu tán tài sản.
Phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 25/9 (Ảnh: Quốc hội).
Việc áp dụng các biện pháp này, theo Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, cần được quy định chặt chẽ để vừa bảo đảm việc giải quyết vụ án hình sự, vừa không ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của các chủ thể liên quan.
Về vấn đề này, khi giao chỉ tiêu cho các cơ quan tư pháp, Nghị quyết số 34 được Quốc hội thông qua tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất đã quy định việc áp dụng biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản,… phải đúng căn cứ, thẩm quyền, trình tự, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba ngay tình và không làm đình trệ hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp.
Do đó, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị VKSND Tối cao tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện quy định về biện pháp phong tỏa tài khoản, để vừa bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, vừa bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của các chủ thể có liên quan.
