Chiều 21/8, phát biểu thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023, đại biểu Phan Thị Thúy Linh, Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP Đà Nẵng, ghi nhận việc lần đầu tiên, dự thảo luật xác định nhà ở cho thuê là loại hình nhà ở độc lập và có hẳn một chương riêng cho nội dung này.
Thu nhập người dân khó mua nhà ở
Góp ý quy định liên quan hồ sơ đăng ký nhà ở xã hội, nữ đại biểu đề nghị luật hóa thời hạn và cơ chế xác nhận hồ sơ nhà ở xã hội bởi thực tế thời gian qua, nhiều ý kiến phản ánh quy trình xét hồ sơ và chứng minh thu nhập còn quá phức tạp, kéo dài.
Bên cạnh việc luật hóa, cần quy định rõ khi hồ sơ vượt số lượng, phải xét theo tiêu chí ưu tiên công khai, không chỉ dựa vào bốc thăm, theo đại biểu Linh.
Đại biểu Phan Thị Thúy Linh phát biểu thảo luận (Ảnh: Như Ý).
Bà Linh cũng đề nghị xem xét giá thuê và giá bán sát với khả năng chi trả của người lao động.
Theo đại biểu, thu nhập bình quân của người lao động cả nước hiện nay khoảng 9 triệu đồng/tháng, nhiều địa phương chỉ 6-8 triệu đồng, trong khi một căn nhà ở xã hội khoảng 50m2 mở bán đầu năm nay cũng đã trên 1 tỷ đồng, bằng khoảng 10 năm thu nhập của người lao động.
Cùng với đó, bà Linh cho biết tiền thuê nhà mỗi tháng khoảng 5 triệu đồng nếu áp dụng theo công thức tính hiện nay, như vậy người lao động rất khó có khả năng chi trả.
Cùng quan tâm nội dung này, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ TPHCM), cho rằng nhà ở xã hội không chỉ là câu chuyện về quỹ đất, hay số lượng căn hộ mà là cơ hội an cư của hàng triệu người lao động.
"Họ cần một cơ chế công bằng để có thể mua, thuê, hoặc thuê mua một chỗ ở phù hợp, từ đó yên tâm lao động và vun đắp gia đình”, bà Trúc nói và đề nghị luật phải xác định đúng người được hưởng chính sách.
Nữ đại biểu cho rằng dự thảo luật còn thiếu tiêu chí thống nhất để xác định “người thu nhập thấp” và “nhà ở cách xa nơi làm việc”, cũng chưa có cơ chế kiểm tra, sàng lọc, ngay từ khâu xét duyệt. Bà Trúc cho rằng khoảng trống này có thể tạo kẽ hở để trục lợi chính sách.
Khu vực Linh Đàm ở Hà Nội có nhiều tòa chung cư (Ảnh: Trần Kháng).
Góp ý cụ thể, với trường hợp nhà ở cách xa nơi làm việc, bà Trúc cho rằng luật cần quy định nguyên tắc xác định “dựa trên khoảng cách, thời gian đi lại và khả năng tiếp cận giao thông công cộng, bảo đảm áp dụng thống nhất giữa các địa phương”.
Bên cạnh đó, theo đại biểu, nhà ở xã hội phải được bố trí hợp lý.
Bà nhìn nhận sự linh hoạt là cần thiết, nhưng nếu thiếu ràng buộc, phương án đóng tiền có thể được lựa chọn, vì thuận lợi cho chủ đầu tư, còn nhà ở xã hội lại bị dồn ra xa nơi làm việc, và các dịch vụ thiết yếu. Khi đó, người lao động phải gánh thêm chi phí đi lại và đánh đổi thời gian dành cho gia đình, một căn nhà có giá thấp trên hợp đồng, vẫn có thể trở thành một nơi quá đắt trong đời sống.
Cùng với đó, đại biểu Trúc nhấn mạnh phải xác định đúng giá và bảo vệ chặt chẽ người mua nhà ở xã hội.
“Thước đo của chính sách nhà ở xã hội không chỉ là số dự án được phê duyệt hay số căn hộ được xây dựng mà quan trọng hơn là người dân có thực sự mua được, thuê được và an cư lâu dài hay không?”, bà Trúc nói.
Vị đại biểu nhấn mạnh Nhà nước có thể đơn giản hóa thủ tục, nhưng không thể giảm trách nhiệm. Luật phải bảo đảm nhà ở xã hội đúng người, đúng chỗ, đúng giá và không để người dân gánh chịu rủi ro.
Cần quan tâm nhà ở xã hội đến đúng đối tượng nào
Về vấn đề nhà ở xã hội, đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) cho rằng câu hỏi quan trọng không chỉ là xây dựng được bao nhiêu căn nhà ở xã hội mà quan trọng hơn là những căn nhà đó cuối cùng đến đúng đối tượng nào?
Đại biểu Thạch Phước Bình phát biểu trước Quốc hội (Ảnh: Media Quốc hội).
Đồng tình với yêu cầu phải kiểm soát chặt chẽ, minh bạch và bảo đảm đúng đối tượng, tuy nhiên đại biểu đề nghị không nên giải quyết vấn đề này chủ yếu bằng cách yêu cầu người dân phải đi xin thêm nhiều loại giấy xác nhận.
Theo ông Bình, nếu Nhà nước đã có cơ sở dữ liệu về dân cư, đất đai, nhà ở, thuế, bảo hiểm xã hội và các dữ liệu có liên quan thì nguyên tắc nên là cơ quan Nhà nước chủ động kết nối, khai thác và đối soát dữ liệu.
Từ thực tế, đại biểu đề nghị bổ sung quy định việc xác định điều kiện được hưởng chính sách nhà ở được thực hiện thông qua kết nối, khai thác và đối soát giữa cơ sở dữ liệu quốc gia với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành; không yêu cầu người dân cung cấp lại những thông tin mà cơ quan Nhà nước có thể khai thác theo quy định.
