Buổi hội thảo "Chuyển đổi số di sản - Hồi sinh phim cải lương trắng đen bằng công nghệ", diễn ra chiều 23/7 tại Bảo tàng Tôn Đức Thắng (TPHCM) trong khuôn khổ chương trình Chạm vào di sản, thu hút sự quan tâm khi hé lộ quá trình ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phục dựng các vở cải lương kinh điển đã xuống cấp theo thời gian.
Chia sẻ tại hội thảo, ông Lê Phước Hiếu Trung, Phó Giám đốc Công ty dịch vụ kỹ thuật truyền thông HTV (HTV-TMS), cho biết phần lớn tư liệu cải lương trước đây được lưu trữ trên phim nhựa hoặc băng từ nên có tuổi thọ nhất định và đòi hỏi điều kiện bảo quản nghiêm ngặt về nhiệt độ, độ ẩm cũng như khả năng chống nấm mốc.
Vở "Tiếng trống Mê Linh" được phục dựng trong 1 năm (Ảnh: Quỳnh Tâm).
Qua nhiều năm và nhiều lần phát sóng, các bản ghi dần xuống cấp với hàng loạt lỗi như trầy xước, nhiễu, mất chi tiết hay xé hình. Trước thực trạng đó, HTV-TMS triển khai dự án ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phục dựng các tác phẩm kinh điển. Tuy nhiên, ông Trung nhấn mạnh đây không phải là quá trình đưa video vào AI rồi chờ kết quả.
Mỗi phân đoạn chỉ dài khoảng 2-10 giây đều được tách riêng để xử lý, khử nhiễu, nâng độ phân giải, phục hồi chi tiết hình ảnh, sau đó mới ghép lại thành tác phẩm hoàn chỉnh. Ông dẫn chứng vở Tiếng trống Mê Linh - dự án đầu tiên của ê-kíp - mất 11 tháng rưỡi để hoàn thiện.
Một trong những công đoạn tốn nhiều thời gian nhất là tô màu. Dù hiện nay nhiều nền tảng AI có thể tự động chuyển phim trắng đen sang màu, ê-kíp chỉ xem AI là công cụ hỗ trợ chứ không để AI quyết định toàn bộ quá trình.
Đại diện HTV-TMS cũng lưu ý AI vẫn có những giới hạn nhất định, đặc biệt với những cảnh quay đã mất gần như toàn bộ dữ liệu hình ảnh.
"AI rất thông minh nhưng không thể biến số 0 thành số 1. Chúng tôi từng thử nhiều phương án, nhưng nếu để AI tự tái tạo gương mặt nghệ sĩ thì có lúc hình ảnh của nghệ sĩ lại biến thành một người hoàn toàn khác. Với những người làm công tác phục chế, đó là điều không thể chấp nhận. Chúng tôi ưu tiên giữ được diện mạo chân thực của nghệ sĩ hơn là tạo ra một phiên bản đẹp nhưng sai lệch với bản gốc", ông chia sẻ.
Bà Nguyễn Cẩm Linh tiết lộ ê-kíp đang phục dựng vở "Đời cô Lựu" (Ảnh: Quỳnh Tâm).
Trong khi đó, bà Nguyễn Cẩm Linh, biên tập viên Kênh Thuần Việt HTV, cho biết dự án tiếp theo của ê-kíp là phục dựng vở Đời cô Lựu, từng được Đoàn Cải lương 284 ghi hình vào thập niên 1980. Do tác phẩm đã có bản màu, quá trình xử lý sẽ thuận lợi hơn khi chỉ tập trung nâng độ phân giải, tăng độ nét và khắc phục các lỗi hình ảnh phát sinh trong quá trình lưu trữ, thay vì phải thực hiện công đoạn tô màu vốn mất rất nhiều thời gian.
"Bước tô màu là công đoạn vất vả nhất vì chúng tôi phải chia nhỏ từng đoạn để xử lý. Với các cảnh có chuyển động, màu sắc rất dễ bị lem hoặc "chảy màu" khi ghép lại nên ê-kíp phải liên tục chỉnh sửa", bà Linh cho biết.
Đại diện dự án cũng chia sẻ điều bất ngờ nhất là sự quan tâm của khán giả trẻ đối với cải lương. Sau khi dự án được công bố, nhiều bạn trẻ chủ động liên hệ, chia sẻ những bản ghi cải lương cũ mà họ sưu tầm để ê-kíp có thêm nguồn tư liệu phục vụ quá trình phục dựng.
Nghệ sĩ Minh Vương trong vở "Đời cô Lựu" (Ảnh: Chụp màn hình).
Theo bà Linh, sau khi được phục dựng và phát hành trên YouTube, vở Tiếng trống Mê Linh đã thu hút hơn 200.000 lượt xem. Theo bà, con số này cho thấy cải lương vẫn có sức hút với thế hệ trẻ nếu được tiếp cận bằng hình thức phù hợp trên nền tảng số.
Trong thời gian tới, ê-kíp sẽ tiếp tục lựa chọn những tác phẩm cải lương tiêu biểu để phục dựng, đồng thời mở rộng sang các vở kịch nói như Lá sầu riêng, Bông hồng cài áo... góp phần lưu giữ và đưa các tác phẩm sân khấu kinh điển đến gần hơn với công chúng.
