Mùa khô, với địa hình đồi núi dốc, nguồn nước khe suối suy giảm, người dân vùng cao phải đi bộ hàng chục ki-lô-mét để xách từng can nước về sinh hoạt.
Mùa mưa vẫn "khát” nước
Tại thôn Tà Giang, xã Tây Khánh Sơn, những chiếc can nhựa trở thành vật dụng quen thuộc trong những ngày thiếu nước. Người dân phải đi bộ lên những con dốc cao đến các khe suối nhỏ để lấy nước mang về phục vụ nhu cầu thiết yếu.
Chị Cao Thị Tín, Bí thư Chi đoàn thôn Tà Giang cho biết, tình trạng thiếu nước sinh hoạt và nước tưới thường xảy ra vào mùa khô, kéo dài khoảng ba đến bốn tháng mỗi năm, cao điểm vào tháng 5 đến tháng 8.
Có thời điểm, người dân không đủ nước cho sinh hoạt tối thiểu, thậm chí thiếu cả nước để nấu ăn. Khi hệ thống cấp nước không đáp ứng được nhu cầu, người dân phải tự tìm nguồn nước từ khe suối trên núi cao.
Mỗi lần đi mang theo can 30 lít nhưng chỉ đủ dùng trong nửa ngày. Thiếu nước sinh hoạt còn diễn ra cả trong mùa mưa. Mưa xuống, nước từ các sườn núi theo khe suối đổ về. Nguồn nước có thể dồi dào hơn, nhưng lẫn với bùn đất, cát đá.
Vào cuối năm 2025, Tây Khánh Sơn chịu ảnh hưởng nặng nề của mưa lớn, lũ và sạt lở. Từ ngày 16-22/11/2025, nhiều công trình cấp nước sinh hoạt tập trung bị hư hỏng. Đường ống bị cuốn trôi, vùi lấp, đập dâng, công trình thu nước, bể chứa và hệ thống xử lý bị ảnh hưởng khiến nhiều khu vực bị gián đoạn cấp nước.
Bà Cao Thị Lạt Tín, 56 tuổi, một người dân sinh sống tại thôn Tà Giang cho biết: “Sau đợt lũ lụt, sạt lở đất hồi tháng 11 năm ngoái, đường ống bị đứt gãy, nên nguồn nước bị gián đoạn, cả năm nay gia đình sống trong cảnh thiếu nước. Ngày nắng, các con, cháu đưa nhau xuống suối tắm giặt, lúc có mưa thì hứng nước mưa để sử dụng. Đến nay, sắp đến mùa mưa lũ, đường ống dẫn nước về chưa được sửa xong”.
Để người dân không còn “mắc kẹt giữa hai mùa khát nước”, bài toán đặt ra không chỉ là khắc phục những tuyến ống đã hư hỏng. Điều quan trọng hơn là phải xây dựng được một hệ thống cấp nước đủ năng lực chống chịu trước mưa lũ, có nguồn nước dự phòng trong mùa khô và đủ khả năng phục vụ cả đời sống lẫn sản xuất.
Cần giải pháp đồng bộ
Tây Khánh Sơn là địa bàn miền núi, các khu dân cư phân bố không đồng đều, nhiều hộ sống ở khu vực cao. Hệ thống cấp nước chủ yếu lấy từ các khe suối rồi dẫn theo hình thức tự chảy về bể chứa.
Khoảng cách từ đầu nguồn đến khu vực xử lý có nơi từ 2-3km. Khi nguồn nước suy giảm, những khu vực cuối đường ống, nhất là các khu dân cư ở vị trí cao bị ảnh hưởng trước.
Theo đánh giá của địa phương, tình trạng này có thể thấy rõ tại khu vực xã Thành Sơn (cũ). Nắng nóng kéo dài, nguồn nước từ các khe suối suy giảm khiến hệ thống cấp nước sinh hoạt có thời điểm chỉ đáp ứng khoảng 40% nhu cầu.
Những năm gần đây, bên cạnh cây trồng truyền thống như bắp, người dân Tây Khánh Sơn từng bước phát triển các loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao là cây sầu riêng.
Những vườn cây được trồng trên các sườn đồi xa khu dân cư, là khu vực không dễ tiếp cận hệ thống cấp nước tập trung. Nước sinh hoạt đã khó, nước phục vụ sản xuất càng khó hơn khi không có hệ thống thủy lợi đủ khả năng đưa nước đến nơi sản xuất.
Trong mùa khô, khi các khe suối suy giảm, người trồng cây phải tự tìm nguồn nước để duy trì vườn.
Theo ông Nguyễn Văn Anh, cán bộ Phòng Kinh tế Ủy ban nhân dân xã Tây Khánh Sơn, công suất hệ thống hiện nay chưa đáp ứng đủ nhu cầu.
Khu vực cuối nguồn, nhất là những nơi cao, thường gặp khó khăn hơn khi áp lực nước giảm. Việc sửa chữa một số nhánh đường ống trước đây đã giúp nguồn nước tại một số khu vực ổn định hơn, nhưng về tổng thể hệ thống vẫn cần được đầu tư nâng cấp...
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tây Khánh Sơn Nguyễn Trí Dũng cho biết, để giải quyết bài toán nước sinh hoạt, nước tưới ở địa phương không thể chỉ trông chờ vào sửa chữa đường ống mỗi khi xảy ra thiên tai. Hệ thống cần được tính toán lại về nguồn nước, công suất, vị trí thu nước, công nghệ xử lý và khả năng đưa nước đến những khu vực cao.
Vừa qua, địa phương bố trí 4 tỷ đồng để sửa chữa đường ống nước thô, nạo vét hố thu và nâng cấp đập dâng sau thiên tai. Đến nay, các hạng mục cơ bản hoàn thành.
Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa cũng hỗ trợ đầu tư nâng cấp hai hệ thống nước sinh hoạt Thành Sơn và Sơn Lâm (cũ) với tổng kinh phí 24 tỷ đồng.
Các dự án hướng đến nâng công suất, cải thiện công nghệ xử lý nước, nâng cấp đường ống, bổ sung mạng lưới phân phối và lắp đặt đồng hồ đến từng hộ dân.
Sau khi hoàn thành sẽ nâng cao năng lực cấp nước, bảo đảm chất lượng nước đạt quy chuẩn của Bộ Y tế và từng bước nâng tỷ lệ người dân được sử dụng nước sạch trên địa bàn xã.
Một trong những giải pháp quan trọng là thay đổi vị trí thu nước theo hướng ổn định hơn, nâng cao vị trí nhà máy xử lý để tạo áp lực đưa nước đến các khu dân cư vùng cao. Về lâu dài, địa phương đề xuất đầu tư các công trình thủy lợi, hồ chứa nhằm tạo nguồn nước thô ổn định.
