Những người lặng thầm giữ hồn văn hóa dân tộc

TinVina.Com - Giữa nhịp sống hiện đại, nhiều người dân xã Thuận Hòa (Tuyên Quang) vẫn bền bỉ gìn giữ trang phục truyền thống, góp phần trao truyền bản sắc văn hóa dân tộc.

Từ những mảnh vải rời rạc, qua đôi tay chị Vàng Thị Thủy, những bộ trang phục Mông dần thành hình, mang theo sắc màu và những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Ảnh: Thu Biên

Giữ bản sắc từ những điều bình dị

Mỗi dân tộc đều mang trong mình những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Với đồng bào vùng cao, bản sắc ấy không chỉ hiện diện trong lễ hội, phong tục hay tiếng khèn, điệu múa mà còn được gửi gắm trong từng bộ trang phục truyền thống. Giữa những đổi thay của đời sống hiện đại, ở xã Thuận Hòa vẫn có những người lặng lẽ gìn giữ những giá trị ấy bằng chính đôi bàn tay và tình yêu dành cho cội nguồn.

Thuận Hòa hiện có 8 thôn với 6 dân tộc cùng sinh sống, gồm Tày, Dao, Mông, Bố Y, Hoa (Hán) và một số dân tộc khác. Đồng bào Mông chiếm khoảng 51,7% dân số, người Tày chiếm hơn 22%. Mỗi dân tộc đều có nét văn hóa riêng được kết tinh trong phong tục, tập quán và trang phục truyền thống. Qua nhiều biến động của thời gian, những giá trị ấy vẫn được gìn giữ nhờ sự tiếp nối bền bỉ của cộng đồng.

Ở nơi đây, gìn giữ văn hóa không bắt đầu từ những điều lớn lao mà từ chính đời sống thường ngày. Đó là những người phụ nữ kiên trì với từng đường kim, mũi chỉ, là những người trẻ vẫn lựa chọn khoác lên mình trang phục truyền thống trong các dịp lễ, Tết, cưới hỏi hay ngày hội bản làng. Chính từ những việc làm bình dị ấy, bản sắc văn hóa tiếp tục được lưu giữ và trao truyền.

Trong căn phòng nhỏ chưa đầy 40m², tiếng máy khâu đều đều vang lên giữa những cuộn vải nhiều màu sắc. Chị Vàng Thị Thủy, 21 tuổi, cẩn thận ghép từng mảnh vải để hoàn thiện bộ trang phục truyền thống của người Mông. Công việc tưởng chừng giản đơn nhưng đòi hỏi sự kiên trì, khéo léo và cảm nhận tinh tế về màu sắc, bố cục. Chỉ một chi tiết chưa hài hòa, chị sẵn sàng tháo ra để làm lại.

Một bộ trang phục hoàn chỉnh phải trải qua nhiều công đoạn, từ chọn vải, phối màu, đo cắt đến may hoàn thiện. Những mẫu cầu kỳ có thể mất nhiều tháng mới hoàn thành. Giá trị của mỗi sản phẩm không chỉ nằm ở công sức người làm mà còn ở những tri thức dân gian và kỹ năng nghề được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Đối với chị Thủy, nghề may trang phục truyền thống không đơn thuần là kế sinh nhai mà còn là cách gìn giữ những điều mẹ đã truyền dạy từ thuở nhỏ.

"Em được mẹ dạy thêu thùa từ khi còn nhỏ nên đã quen với những đường kim, mũi chỉ và trang phục truyền thống của dân tộc mình. Sau này, em vừa học văn hóa, vừa học nghề tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Vị Xuyên. Nhờ vậy, em có thể tự mình cắt, may và hoàn thiện những bộ trang phục của người Mông. Với em, may trang phục không chỉ là một nghề để kiếm sống mà còn là cách giữ gìn những gì mẹ đã dạy và văn hóa của dân tộc mình", chị Thủy chia sẻ.

Những bài học đầu tiên của chị bắt đầu từ gia đình, nơi người mẹ truyền lại từng mũi kim, đường chỉ và cách gìn giữ nét đẹp truyền thống. Quá trình học nghề sau này giúp chị hoàn thiện kỹ năng, nhưng tình yêu với trang phục dân tộc được nuôi dưỡng từ chính nếp sống của cộng đồng.

Là người Mông, chị hiểu mỗi bộ trang phục đều mang trong mình những dấu ấn văn hóa riêng. Từ màu sắc, họa tiết đến cách tạo hình đều phản ánh đời sống, quan niệm thẩm mỹ và bản sắc dân tộc. Vì vậy, trong quá trình làm nghề, chị luôn cố gắng giữ lại những nét truyền thống cốt lõi để mỗi sản phẩm không chỉ đẹp mà còn gìn giữ được giá trị văn hóa vốn có.

Những bộ trang phục ấy tiếp tục đồng hành cùng người dân trong các dịp lễ, Tết và sinh hoạt cộng đồng, trở thành cầu nối giữa quá khứ với hiện tại, góp phần để bản sắc văn hóa tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

"Tôi thích mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình, nhất là vào những dịp lễ, Tết hay các sự kiện văn hóa. Với tôi, đó không chỉ là nét đẹp của dân tộc mà còn là cách để thế hệ trẻ tiếp tục gìn giữ văn hóa của cha ông", chị Giàng Thị Kía, thôn Lũng Pù, chia sẻ.

Giữ sắc chàm, gìn giữ ký ức cộng đồng

Nếu trang phục của người Mông nổi bật bởi những gam màu rực rỡ thì trang phục truyền thống của người Tày lại mang vẻ đẹp mộc mạc với sắc chàm đặc trưng. Không cầu kỳ trong cách thể hiện, sắc chàm phản ánh lối sống gần gũi với thiên nhiên, sự cần mẫn và nét đẹp dung dị của người Tày.

Ở thôn Bản Mịch, chị Thượng Thị Dần vẫn đều đặn gắn bó với công việc làm trang phục truyền thống. Bên những tấm vải nhuộm chàm và chiếc máy khâu quen thuộc, chị lặng lẽ tiếp nối nghề mà mình được mẹ và các bậc cao niên trong gia đình truyền dạy từ thuở nhỏ.

Những bài học đầu tiên không đến từ sách vở mà từ những buổi ngồi bên mẹ, quan sát cách chọn vải, cắt may và hoàn thiện từng bộ trang phục. Chính những trải nghiệm ấy đã nuôi dưỡng tình yêu với nghề và thôi thúc chị tiếp tục gìn giữ những giá trị văn hóa của dân tộc mình.

"Ngay từ nhỏ, tôi đã được mẹ và các bác dạy làm trang phục truyền thống. Tôi yêu thích công việc này và luôn mong muốn những giá trị văn hóa của dân tộc mình được gìn giữ, truyền lại cho thế hệ sau", chị Thượng Thị Dần chia sẻ.

Theo chị Dần, trang phục truyền thống có thể được điều chỉnh một số chi tiết để phù hợp hơn với cuộc sống hiện đại, nhưng những yếu tố làm nên bản sắc như màu sắc chủ đạo, kiểu dáng và tinh thần của trang phục cần được gìn giữ. Đó cũng là cách để mỗi bộ trang phục vẫn mang đúng giá trị văn hóa vốn có.

Không chỉ những người làm nghề, nhiều người dân Thuận Hòa vẫn chủ động sử dụng trang phục truyền thống trong các dịp lễ, Tết, cưới hỏi và hoạt động cộng đồng như một cách gìn giữ bản sắc.

"Tôi thích nhất màu chàm và vẻ đẹp giản dị của trang phục Tày. Mỗi khi mặc vào những dịp quan trọng, tôi cảm thấy mình như được kết nối với cội nguồn. Dù cuộc sống hiện đại có nhiều thay đổi, tôi vẫn muốn giữ gìn và sử dụng trang phục truyền thống của dân tộc mình", chị Nông Thị Thế, thôn Bản Mịch, chia sẻ.

Điều làm nên sức sống của văn hóa không chỉ nằm ở việc lưu giữ hiện vật hay phục dựng lễ hội, mà quan trọng hơn là những giá trị ấy vẫn được cộng đồng thực hành trong đời sống hằng ngày. Khi trang phục truyền thống vẫn hiện diện trong ngày hội, khi kỹ năng cắt may tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục thích ứng với đời sống đương đại.

Trong dòng chảy của hội nhập và phát triển, sự giao thoa văn hóa là xu thế tất yếu. Cùng với đó, nhiều giá trị truyền thống cũng đứng trước những thách thức khi lối sống, nhu cầu và xu hướng thẩm mỹ ngày càng thay đổi. Bởi vậy, bảo tồn bản sắc không chỉ là gìn giữ những giá trị của quá khứ mà còn là tạo điều kiện để chúng tiếp tục hiện diện trong cuộc sống hôm nay.

Ở Thuận Hòa, những người như chị Vàng Thị Thủy hay chị Thượng Thị Dần không tự nhận mình là người gìn giữ văn hóa. Họ chỉ âm thầm làm công việc đã gắn bó với gia đình và cộng đồng qua nhiều thế hệ. Thế nhưng, chính sự bền bỉ ấy đã giúp những giá trị truyền thống tiếp tục được gìn giữ bằng những việc làm giản dị mỗi ngày.

Mỗi bộ trang phục hoàn thiện không chỉ là kết quả của sự khéo léo mà còn chứa đựng tri thức dân gian, ký ức cộng đồng và niềm tự hào về cội nguồn. Từng đường kim, mũi chỉ vì thế không chỉ nối những mảnh vải mà còn kết nối các thế hệ trong hành trình gìn giữ bản sắc văn hóa.

Bản sắc văn hóa không tự tồn tại cùng thời gian mà chỉ có thể được gìn giữ khi có những con người sẵn sàng trao truyền bằng chính công việc bình dị mỗi ngày. Ở Thuận Hòa, giữa những bản làng nơi miền núi, những người phụ nữ vẫn lặng lẽ bên khung vải, gửi gắm tình yêu quê hương và dân tộc vào từng bộ trang phục truyền thống. Từ những đôi bàn tay cần mẫn ấy, những giá trị văn hóa tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và trở thành sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, góp phần bồi đắp bản sắc của cộng đồng trong hành trình phát triển.