Một nghìn năm trước, Vua Lý Thái Tổ lựa chọn thành Đại La - Thăng Long làm nơi định đô với khát vọng “mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời”. Một nghìn năm sau, Hà Nội lại đứng trước những lựa chọn có thể định hình diện mạo Thủ đô trong cả một thế kỷ.
Tượng đài Vua Lý Thái Tổ.
Đó không chỉ là câu chuyện của một bản quy hoạch. Phim tài liệu “Những lựa chọn thế kỷ”, đi từ lịch sử, quy hoạch đến đời sống người dân để đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để Hà Nội trở thành một đô thị hiện đại, văn minh, có sức cạnh tranh quốc tế nhưng vẫn giữ được những giá trị văn hiến đã được bồi đắp qua hàng nghìn năm?
Từ lựa chọn của tiền nhân đến tầm nhìn cho thế kỷ mới
Trải qua hơn một nghìn năm, Hà Nội không chỉ là một địa danh mà còn là nơi lưu giữ ký ức quốc gia, kết tinh chiều sâu văn hiến và hội tụ những giá trị tiêu biểu của dân tộc. Vì vậy, mỗi quyết định lớn đối với Thủ đô không chỉ tác động tới một đô thị mà còn có ý nghĩa đối với mô hình phát triển của đất nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm làm việc với lãnh đạo Thành phố Hà Nội.
Trong một buổi làm việc với lãnh đạo thành phố Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh vai trò đặc biệt của Thủ đô, đồng thời đặt Hà Nội trong tầm nhìn phát triển của quốc gia.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại buổi làm việc với lãnh đạo Thành phố Hà Nội.
Ngày 29/6/2026, UBND thành phố Hà Nội tổ chức Hội nghị công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Bản quy hoạch đặt con người vào vị trí trung tâm, coi chiều sâu văn hóa Thăng Long - Hà Nội là nguồn lực nội sinh, hướng tới xây dựng Hà Nội thành trung tâm đổi mới sáng tạo, thành phố toàn cầu, trong đó chất lượng sống và hạnh phúc của người dân là thước đo quan trọng của phát triển.
Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm mở ra định hướng phát triển đa cực, đa trung tâm, tạo thêm dư địa phát triển cho Thủ đô.
Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng đánh giá đây là bản quy hoạch có tầm nhìn rất dài hạn, đủ điều kiện trở thành kim chỉ nam cho sự phát triển của Thủ đô trong vòng 100 năm tới.
Nhưng một tầm nhìn 100 năm không thể chỉ được đo bằng những công trình mới. Điều quan trọng hơn là lựa chọn cấu trúc phát triển nào để Hà Nội có thể giải quyết những điểm nghẽn hiện tại và tạo dư địa cho nhiều thế hệ tương lai.
Đa cực, đa trung tâm để mở không gian phát triển
Một thay đổi lớn trong quy hoạch là cách tiếp cận đối với cấu trúc đô thị. Thay vì tiếp tục dồn dân cư, việc làm và các nguồn lực vào khu vực trung tâm vốn đã chịu nhiều sức ép, Hà Nội lựa chọn mô hình phát triển đa cực, đa trung tâm.
Quy hoạch xác lập 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực, đồng thời đặt Hà Nội trong mối liên kết với toàn vùng Thủ đô thay vì phát triển như một đô thị biệt lập.
Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho rằng việc xác lập các trung tâm mới sẽ tạo thêm không gian về chỗ ở, việc làm, khả năng đi lại và các tiện ích đô thị. Qua đó, người dân có thể giãn ra khỏi khu vực trung tâm, góp phần giảm áp lực dân số cho nội đô trong quá trình phát triển.
Không gian quy hoạch Hà Nội được định hướng với 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực.
Với khu vực đô thị hiện hữu, bài toán không phải mở rộng bằng mọi giá mà là tái cấu trúc. Giao thông công cộng gắn với các khu vực TOD, khai thác không gian ngầm và không gian trên cao, cải tạo các khu vực xuống cấp, giảm áp lực cho nội đô lịch sử là những hướng đi được đặt ra.
Trong đó, Hồ Gươm, khu phố cổ, khu phố Pháp, Hồ Tây và không gian hai bên sông Hồng đều là những khu vực đặc biệt. Mỗi quyết định phát triển ở đây phải trả lời được câu hỏi: thay đổi như thế nào mà không đánh mất những giá trị làm nên Hà Nội?
Theo ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh, với quy hoạch tầm nhìn 100 năm, Hà Nội xác lập trục cảnh quan sông Hồng là một trục chính, hướng tới việc đưa dòng sông trở thành trục cảnh quan lớn, có tính chất quyết định đối với phát triển đô thị và cảnh quan hai bên sông.
Sông Hồng được xác định là một trong những không gian phát triển chiến lược, góp phần định hình diện mạo Hà Nội trong tương lai.
Không gian xanh cũng được đặt vào cấu trúc phát triển. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Vũ Xuân Tùng cho biết giai đoạn 2026-2030, thành phố xác định tỷ lệ sử dụng đất nông nghiệp vẫn trên 51%; tỷ lệ che phủ rừng phấn đấu đạt 6-7%, bảo đảm quỹ đất dành cho không gian xanh theo nguyên tắc “rừng trong phố, phố trong rừng”.
Cùng với đó, Hà Nội hướng tới những công viên quy mô lớn ở phía Tây để hình thành hành lang sinh thái, tạo “lá phổi” cho đô thị.
Hiện đại hóa nhưng không xóa nhòa làng quê và ký ức
Nếu khu vực nội đô đối mặt với bài toán tái cấu trúc, thì vùng nông thôn rộng lớn của Hà Nội lại đứng trước một lựa chọn khác: phát triển như thế nào để đô thị hóa không đồng nghĩa với việc xóa đi những ngôi làng, làng nghề, cảnh quan và cấu trúc cộng đồng đã tồn tại qua nhiều thế hệ?
Tầm nhìn 100 năm đặt ra yêu cầu hài hòa giữa phát triển đô thị, bảo tồn di sản, bảo vệ môi trường và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân.
Tinh thần “làng trong phố, phố trong làng” được đặt trong cách tổ chức không gian phát triển ở cấp xã, kết nối nơi ở với sản xuất, dịch vụ và hạ tầng, đồng thời giữ gìn các giá trị văn hóa và cảnh quan.
Tại Hòa Lạc, nơi được xác định là một cực tăng trưởng, những kỳ vọng về tương lai đã hiện hữu trong câu chuyện của người dân.
Ông Hoàng Trung Thạch, thôn 7, xã Hòa Lạc, mong muốn quy hoạch mới tạo điều kiện để nhiều đối tượng có cơ hội phát triển; người lớn tuổi có những công việc phù hợp, trẻ em được học tập trong môi trường tốt hơn và đời sống người dân có thể sánh với khu vực trung tâm. Bà Nguyễn Thị Minh Hà, xã Thượng Phúc, cũng kỳ vọng đời sống người dân thay đổi từng ngày và con cháu được hưởng lợi từ chính sách, các dự án phát triển của thành phố.
Ở cấp cơ sở, Phó Chủ tịch UBND xã Hòa Lạc Nguyễn Quang Sơn cho biết địa phương sẽ phối hợp với các sở, ban, ngành của thành phố triển khai các nhiệm vụ quy hoạch, trước hết làm tốt công tác giải phóng mặt bằng, triển khai các dự án lớn để tạo cực tăng trưởng, đồng thời bảo đảm điều kiện thuận lợi nhất để người dân tham gia vào quá trình phát triển.
Tuy nhiên, một quy hoạch kéo dài 100 năm không thể dự đoán chính xác mọi biến động. Trưởng Ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, HĐND thành phố Hà Nội Nguyễn Thị Diễm Hằng cho rằng quy hoạch dài hạn trước hết mang tính định hướng chiến lược. Những vấn đề cụ thể sẽ cần tiếp tục được cụ thể hóa bằng nhiều quy hoạch và dự án khác nhau; trong khi các giá trị cốt lõi như văn hóa và bản sắc là những yếu tố không thể thay đổi.
Phát triển để sống tốt hơn, nhưng ký ức không thể bị bỏ lại
Trước khi nghĩ về Hà Nội của mai sau, bộ phim tài liệu trở lại với một câu hỏi căn bản hơn: Vì sao người ta yêu Hà Nội đến vậy?
Có người gắn với mảnh đất này từ nhiều thế hệ. Có người không sinh ra ở Hà Nội nhưng coi thành phố như máu thịt. Có người lưu giữ Hà Nội qua từng khu phố, góc chợ, mảng tường cũ.
Ông Nguyễn Viết Lợi, ở phường Bồ Đề, nói gia đình mình đã “bám đất, bám làng” từ thời Lý. Với phóng viên ảnh Nguyễn Hữu Bảo, Hà Nội là những “mảnh tình” thẩm thấu từ thời ấu thơ. Còn GS, TSKH Vũ Minh Giang cho rằng dù không phải người Hà Nội, ông vẫn gắn bó với thành phố như máu thịt.
Nghệ sĩ Nguyễn Hữu Bảo nhiều năm vẫn đi tìm những chi tiết còn ẩn khuất trong khu phố cổ để ghi lại, đôi khi chỉ là một mảng tường. Họa sĩ, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn lại nhìn thấy sức hút của Hà Nội trong sự hiện hữu, đan xen của nhiều lớp cư dân và những cách thức sinh hoạt, mưu sinh đang thay đổi từng ngày.
Với các khu phố cũ, khu tập thể xuống cấp, yêu cầu cải tạo là không thể tránh khỏi. Một thành phố không thể ngừng phát triển chỉ để giữ nguyên hình ảnh quá khứ. Nhưng điều khó hơn là làm thế nào để khi điều kiện sống được nâng lên, những mối quan hệ cộng đồng, ký ức và cách sống làm nên bản sắc Hà Nội không biến mất.
Người dân kỳ vọng quy hoạch mới sẽ mở ra thêm cơ hội về việc làm, hạ tầng, giáo dục và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Theo họa sĩ Nguyễn Thế Sơn, đó cũng là lo lắng của cộng đồng cư dân khi phải thích ứng với những thay đổi lớn trong tổ chức, quy hoạch đô thị, với các tiêu chuẩn cao hơn về vệ sinh, môi trường và giao thông.
Bài toán ấy hiện lên rõ nhất ở khu vực sông Hồng.
Dòng sông vừa là nơi khai sinh đô thị, vừa là không gian mưu sinh của nhiều thế hệ cư dân. Ông Nguyễn Văn Lâm ở cụm Phúc Tân, phường Hồng Hà, nói sông Hồng mang lại cho gia đình ông “bát cơm manh áo”, dù mùa mưa bão cũng đầy nhọc nhằn. Ông Nguyễn Viết Lợi cho biết nghề nghiệp gắn với ruộng đồng đã theo gia đình qua nhiều thế hệ.
Bởi vậy, khi trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được đặt trong cấu trúc phát triển mới, những người dân nơi đây không chỉ nhìn thấy cơ hội mà còn lo lắng về sinh kế.
Ông Lợi thẳng thắn cho biết nếu được bồi thường, số tiền có thể chỉ đủ trong một vài năm, còn nguồn sống về sau sẽ đi đâu là điều ông chưa biết.
Đồng sáng lập doanh nghiệp xã hội Nghĩ về sân chơi trong phố Nguyễn Tiêu Quốc Đạt cho rằng những làng ven sông đã tồn tại lâu đời cùng kinh nghiệm thích ứng với mùa lũ. Nếu xóa đi hoàn toàn những không gian ấy, có thể mất cả ký ức, kinh nghiệm và cách ứng xử của con người với dòng sông.
Đồng thuận bắt đầu từ cách quy hoạch đi vào cuộc sống
Với một dự án quy mô lớn như Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, sự đồng thuận của người dân trở thành một phần quan trọng của quá trình hiện thực hóa quy hoạch.
Chủ tịch UBND phường Hồng Hà Lê Hồng Thắng cho biết qua việc nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, người dân hình thành nhiều nhóm nhu cầu. Có những hộ mong muốn nơi ở mới tốt hơn do hạ tầng hiện tại còn hạn chế, pháp lý đất đai chưa ổn định. Nhưng với những hộ đang có lợi thế thương mại, nguồn thu nhập từ vị trí nhà đất, vẫn còn những băn khoăn và mong muốn chính sách của thành phố bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và người dân.
Ông Đỗ Khắc Thắng, tổ dân phố số 7, Tứ Liên, phường Hồng Hà, nhìn nhận việc di dời sẽ gây khó khăn cho gia đình, nhất là việc đi làm, học hành và tiếp cận các dịch vụ xã hội. Nhưng vì sự phát triển của Thủ đô trong kỷ nguyên mới, với tầm nhìn hàng trăm năm, gia đình ông vẫn đồng thuận nếu phải di dời, đồng thời mong chính quyền quan tâm, hỗ trợ để hạn chế thấp nhất xáo trộn cuộc sống.
Ở chiều ngược lại, những người dân đã sống nhiều thế hệ ven sông vẫn còn những cuộc trò chuyện đầy lo lắng về sinh kế, nghề nghiệp và tương lai. Có người sẵn sàng ủng hộ nếu dự án mang lại điều tốt đẹp, nhưng cũng mong muốn dự án không kéo dài, để người dân biết ngày mai cuộc sống của mình sẽ ra sao.
Cùng với kỳ vọng, người dân ven sông Hồng cũng trăn trở về sinh kế, nơi ở và những thay đổi có thể xảy ra khi các dự án lớn được triển khai.
Ngày 10/6/2026, Thành ủy Hà Nội ban hành Chỉ thị số 16-CT/TU, yêu cầu Dự án phải bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, Nhân dân và xã hội; lấy người dân làm trung tâm, là chủ thể của quá trình phát triển. Công khai, minh bạch, dân chủ trong quy hoạch, thu hồi đất, bồi thường và tái định cư được xác định là những nguyên tắc xuyên suốt.
Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, cho rằng những thay đổi nhanh của Hà Nội đang tác động mạnh tới xã hội, tạo ra cả hạnh phúc, chờ đợi, lo âu và sự quan tâm của người dân. Nhưng khi các nguyên tắc về công bằng, bền vững và khoa học được xác lập, niềm tin của người dân cũng tăng lên.
Những lựa chọn về quy hoạch hôm nay sẽ góp phần định hình không gian sống và diện mạo Hà Nội cho các thế hệ mai sau.
Một Hà Nội hiện đại hơn vì thế không chỉ được tạo nên bởi những đại lộ, những khu đô thị hay các công trình mới. Đó còn là khả năng để người dân được sống tốt hơn, được tham gia vào quá trình thay đổi và được bảo đảm quyền lợi chính đáng trong những lựa chọn có ảnh hưởng trực tiếp tới cuộc đời mình.
GS, TS Phạm Huy Dũng gọi khát vọng thay đổi những khu nhà ở xuống cấp, làm cho Hà Nội “đàng hoàng thật” bằng một tư duy phát triển đúng đắn là một cuộc cách mạng mới, một sự thay đổi cả về bộ mặt thành phố.
Không ai có thể biết chính xác Hà Nội của một thế kỷ sau sẽ có hình dáng ra sao. Nhưng điều có thể lựa chọn hôm nay là cách thành phố phát triển: có tầm nhìn, có trách nhiệm, có sự đồng thuận và không đánh đổi những giá trị làm nên căn tính của Thủ đô.
GS, TSKH Vũ Minh Giang cho rằng nếu 100 năm sau, các thế hệ con cháu sống trên mảnh đất này có được hai chữ “tự hào” và “tự tin”, thì đó là dấu hiệu của thành công. Tự hào về ông cha, về những thành tựu của Thủ đô; tự tin về một vùng đất đã tạo dựng nên trung tâm văn hóa, chính trị và nhiều giá trị khác của đất nước.
Hà Nội của một thế kỷ sau có thể khác xa những gì hôm nay hình dung. Nhưng một thế kỷ ấy bắt đầu từ chính những quyết định được đưa ra trong hiện tại.
Hà Nội của mai sau bắt đầu từ những lựa chọn hôm nay.
