Ảnh minh họa: VTV Times
Thời tiết cực đoan ảnh hưởng sức khỏe người lao động
Hội nghị chia sẻ kết quả nghiên cứu về "Tác động của biến đổi khí hậu đối với sức khỏe của một số nhóm lao động tự do làm việc ngoài trời tại các đô thị lớn ở Việt Nam" vừa diễn ra sáng 14/8 tại Hà Nội. Đây là công trình do Tổng hội Y học Việt Nam chủ trì, phối hợp với Viện Phát triển Sức khỏe cộng đồng Ánh sáng (LIGHT), Viện Y học ứng dụng Việt Nam (VIAM) và Viện Nghiên cứu Xã hội Quốc gia Vương quốc Anh (NatCen) triển khai tại 4 thành phố: Hà Nội, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh và Cần Thơ.
Phát biểu khai mạc hội nghị, PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, Nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, Việt Nam hiện có khoảng 33 triệu lao động phi chính thức, chiếm hơn 50% tổng số lực lượng lao động. Đây là nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp và nặng nề nhất bởi các hiện tượng thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu gây ra.
PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam phát biểu. Ảnh: BTC
"Biến đổi khí hậu gây nắng nóng bất thường, bão lũ, ô nhiễm môi trường... Không chỉ gây thiệt hại về kinh tế, biến đổi khí hậu còn ảnh hưởng rất lớn tới sức khỏe, nhất là sức khỏe của những người lao động tự do ngoài trời", PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam cho biết.
Khảo sát định lượng trên 1.208 lao động tự do (bao gồm bán hàng rong, tài xế công nghệ, công nhân xây dựng...) cho thấy thời gian làm việc trung bình đạt 55,3 giờ/tuần. Thời gian bám trụ mặt đường càng dài đồng nghĩa với mức độ phơi nhiễm với khí hậu và môi trường độc hại càng cao.
Trong 12 tháng gần nhất, có tới 95,4% người lao động tiếp xúc với nắng nóng gay gắt, 71,0% chịu mưa lớn, 38,7% trải qua ngập lụt và 38,7% đối mặt với giông bão từ cấp 8 trở lên. Các yếu tố rủi ro không xuất hiện đơn lẻ mà chồng lấp liên tục: 55,6% người lao động thường xuyên chịu ảnh hưởng đồng thời từ 6–10 yếu tố nguy cơ, và 29,1% chịu tác động từ 11–15 yếu tố cùng lúc.
Đáng chú ý, 89,4% người lao động nhận biết rõ thời tiết đang biến đổi bất thường nhưng hầu như không có lựa chọn ứng phó căn bản. Chỉ 19,1% có thể tạm ngừng làm việc trong những giờ nắng nóng cao điểm và vỏn vẹn 1,4% có thể chuyển sang công việc khác ít chịu ảnh hưởng bởi thời tiết. Lý do bởi việc nghỉ làm đồng nghĩa với mất thu nhập và gián đoạn nguồn sống của cả gia đình.
Cần giải pháp bảo vệ người lao động tuyến tự do
Tác động của môi trường và thời tiết cực đoan đã hiện hữu rõ nét. Trong vòng 12 tháng, có tới 42,6% lao động ghi nhận từng gặp tai nạn giao thông, té ngã khi làm việc dưới mưa bão hoặc nắng nóng. Đáng lo ngại, từ 70% đến 88% trong số những người gặp tai nạn đã không đến cơ sở y tế mà tự điều trị.
Bên cạnh đó, các bệnh lý mãn tính về cơ – xương – khớp, đường hô hấp, tim mạch và tổn thương da tăng mạnh theo độ tuổi và thâm niên làm việc. Đánh giá theo thang đo tâm thần DASS-21 cũng ghi nhận 32,8% lao động có biểu hiện lo âu và 17,8% gặp tình trạng căng thẳng thần kinh.
TS. Vũ Ngọc Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chương trình Biến đổi khí hậu thuộc Viện NatCen (Vương quốc Anh) nhấn mạnh, nhóm lao động này đang phải chịu rủi ro rất cao nhưng tấm lưới an sinh bảo vệ lại vô cùng "mỏng". Tỷ lệ bao phủ BHYT của nhóm khảo sát chỉ đạt 73,5% (thấp hơn nhiều so với mức bình quân toàn quốc là 95,2%), trong khi tỷ lệ tham gia BHXH tự nguyện chỉ đạt 2,2%.
Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: BTC
"Qua rà soát 45 văn bản pháp lý hiện hành, chưa có văn bản nào tích hợp đồng thời cả 3 yếu tố: thích ứng biến đổi khí hậu, bảo vệ sức khỏe nghề nghiệp và an sinh xã hội cho lao động tự do ngoài trời. Phần lớn chính sách vẫn được thiết kế dựa trên giả định về mối quan hệ lao động chính thức có hợp đồng và nơi làm việc cố định", TS. Vũ Ngọc Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chương trình Biến đổi khí hậu, Viện NatCen (Vương quốc Anh) cho biết.
Từ thực trạng trên, các chuyên gia và đại diện các cơ quan quản lý đề xuất cần sớm có những hành động chính sách mang tính đột phá và đồng bộ. Theo đó, cần đưa lao động tự do làm việc ngoài trời vào nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trọng điểm trong các kế hoạch quốc gia về thích ứng biến đổi khí hậu; xây dựng cơ chế hỗ trợ đóng BHYT và BHXH tự nguyện linh hoạt. Thí điểm xây dựng các điểm nghỉ công cộng tránh nắng/mưa, điểm cung cấp nước uống miễn phí và hệ thống cảnh báo sớm tại các khu vực tập trung đông lao động; phát huy vai trò của trạm y tế xã/phường trong tư vấn, sơ cứu ban đầu.
Ngoài ra, cần xây dựng các chương trình đào tạo nghề, hỗ trợ chuyển đổi việc làm sang các ngành nghề ít phơi nhiễm thời tiết cho những lao động lớn tuổi hoặc suy giảm khả năng lao động.
