Từ những lời “kêu cứu” kéo dài nhiều năm
KCN và TTCN Lê Minh Xuân được hình thành từ cuối những năm 1990, tập trung nhiều loại hình sản xuất có nguy cơ gây ô nhiễm cao. Sau nhiều năm hoạt động, khu vực này trở thành nơi người dân thường xuyên phản ánh về khói bụi, mùi hôi và nguồn nước bị ảnh hưởng.
Theo tài liệu kiểm tra, tình trạng ô nhiễm tại đây không chỉ xuất hiện vào ban ngày mà còn diễn ra vào ban đêm. Hệ thống kênh mương xung quanh chịu tác động của nước thải và bùn thải tích tụ trong thời gian dài. Điều đáng chú ý là khi Cục Môi trường vào cuộc xác minh, mức độ ô nhiễm thực tế được đánh giá nghiêm trọng hơn những phản ánh ban đầu của người dân.
Ông Vũ Đình Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Trưởng đoàn kiểm tra cho biết, kết quả xác minh ban đầu cho thấy tình trạng ô nhiễm diễn biến nghiêm trọng, phức tạp và kéo dài. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo kiểm tra đột xuất, với sự tham gia ngay từ đầu của lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các vi phạm và không để lọt hành vi có dấu hiệu tội phạm.
87/100 cơ sở vi phạm, 286 hành vi bị xử lý
Kết quả kiểm tra cho thấy, vấn đề tại Lê Minh Xuân không phải là những trường hợp vi phạm riêng lẻ. Trong 100 cơ sở được kiểm tra, 13 cơ sở ngưng hoạt động, còn lại 87 cơ sở thì đều có vi phạm, với 87 biên bản vi phạm hành chính và 286 hành vi vi phạm. Tổng số tiền xử phạt được xác định gần 16 tỉ đồng.
Các sai phạm trải rộng từ thủ tục hành chính về môi trường đến quản lý, thu gom và xử lý chất thải. Đoàn kiểm tra ghi nhận tình trạng không có đăng ký môi trường, không lập hoặc báo cáo chưa đầy đủ công tác bảo vệ môi trường, thực hiện không đúng nội dung giấy phép môi trường, không xử lý sơ bộ nước thải.
Đáng chú ý, trong 5 vụ việc có dấu hiệu tội phạm về môi trường được chuyển Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM, có Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Dịch vụ Việt Khiêm, Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Đức Hưng Khiêm, Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Dịch vụ Ánh Tuyết, Hộ kinh doanh Nguyễn Minh Hoàng và Hộ kinh doanh Phi Long.
Thông tin Cục Môi trường công bố ngày 8/8/2026 cũng xác nhận 87 cơ sở bị xử phạt gần 16 tỉ đồng và hồ sơ 5 vụ việc được chuyển công an.
Nước thải có thông số vượt quy chuẩn hàng nghìn lần
Nếu con số 87/100 cơ sở vi phạm cho thấy quy mô của vấn đề, thì kết quả phân tích mẫu nước cho thấy mức độ ô nhiễm đáng báo động. Tại kênh C12, đoạn đối diện và tiếp giáp KCN, nhiều thông số vượt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt QCVN 08:2023/BTNMT, mức D.
Trong đó, BOD5 vượt 61,4 lần; COD vượt 47,15 lần; sắt vượt 25,66 lần; amoni vượt 17,43 lần. Chất hoạt động bề mặt anion vượt 13,9 lần; tổng photpho vượt 7,84 lần; tổng nitơ vượt 5,7 lần; antimon vượt 5,15 lần và tổng phenol vượt 4,94 lần. Một số kim loại nặng như thủy ngân, chì, crom tổng, kẽm và niken cũng được ghi nhận vượt quy chuẩn.
Nhưng tại một điểm lấy mẫu nước thải, mức độ vượt còn lớn hơn nhiều. Tại hố ga nước thải trên đường số 08, khi so sánh với tiêu chuẩn đấu nối nước thải của KCN, BOD5 vượt 2.797,5 lần; COD vượt 1.041,48 lần; TSS vượt 514,75 lần và tổng dầu mỡ khoáng vượt 1.348,1 lần. Niken vượt 197,8 lần, sắt vượt 72 lần, cadimi vượt 66 lần, crom III vượt 37,05 lần, chì vượt 7,06 lần và kẽm vượt 9,82 lần.
Theo kết quả kiểm tra, những mức vượt rất lớn này đặt ra yêu cầu phải làm rõ nguồn phát sinh, trách nhiệm của các cơ sở liên quan và hiệu quả của hệ thống kiểm soát nước thải.
Ô nhiễm tại Lê Minh Xuân không chỉ nằm dưới mặt nước. Tại một số cơ sở gia công, sản xuất kim loại, đoàn kiểm tra ghi nhận khí và bụi có mùi khét, tanh đặc trưng của quá trình nấu chảy kim loại màu và việc sử dụng dầu thải làm nhiên liệu. Khói bụi màu đen phát tán ra môi trường xung quanh và khu dân cư. Ở một số cơ sở dệt nhuộm, vải vụn được sử dụng làm nhiên liệu đốt, làm phát sinh khí và bụi có mùi khét.
Trong khi đó, KCN&TTCN Lê Minh Xuân đã có hệ thống xử lý nước thải tập trung. Về nguyên tắc, nước thải của các nhà máy phải được thu gom, xử lý đạt yêu cầu trước khi đấu nối vào hệ thống chung. Tuy nhiên, đoàn kiểm tra phát hiện một số cơ sở xả nước thải trực tiếp vào hệ thống thoát nước mưa hoặc đấu nối vào hệ thống thu gom nhưng không qua đồng hồ đo lưu lượng. Đây là một trong những yếu tố khiến việc kiểm soát chính xác lượng nước thải phát sinh và lượng nước thực tế đưa vào hệ thống xử lý gặp khó khăn.
Ông Vũ Đình Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Trưởng đoàn kiểm tra cho biết: "Trong bối cảnh người dân đã nhiều lần phản ánh nhưng tình trạng ô nhiễm chưa được xử lý triệt để, nếu quá trình kiểm tra, xác minh xác định có cán bộ, công chức được giao nhiệm vụ nhưng không làm hết trách nhiệm, có dấu hiệu buông lỏng quản lý thì cần xem xét trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan".
Thiếu tướng Thân Văn Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an nhấn mạnh: "Cần kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về môi trường, tránh tình trạng xử lý cho tồn tại hoặc phát hiện, xử lý không kịp thời khiến vi phạm kéo dài, tích tụ và hình thành điểm nóng môi trường".
