Sarah Dallas, 32 tuổi, tốt nghiệp tiến sĩ ngành kỹ thuật sinh học tại Đại học Edinburgh (Scotland) vào tháng 7/2024. Trước đó, cô đã hoàn thành bằng thạc sĩ cùng chuyên ngành và tốt nghiệp đại học ngành khoa học động vật với kết quả loại khá.
Sarah Dallas (Image: SWNS).
Trong suốt quá trình học tập kéo dài nhiều năm, Sarah cho biết cô được định hướng rằng con đường học thuật là lựa chọn đúng đắn, mở ra cơ hội nghề nghiệp ổn định. Tuy nhiên, thực tế sau tốt nghiệp lại hoàn toàn trái ngược.
Sau khi nhận bằng tiến sĩ, Sarah dành 16 tháng liên tục tìm việc. Cô nộp hơn 200 hồ sơ cho nhiều vị trí khác nhau, từ cấp độ đầu vào đến các vị trí chuyên môn cao. Tuy nhiên, khoảng 90% nhà tuyển dụng không phản hồi.
Trong số ít phản hồi nhận được, cô thường xuyên bị từ chối với 2 lý do trái ngược, bao gồm “trình độ quá cao so với các công việc cấp thấp” và “thiếu kinh nghiệm thực tế đối với các vị trí cao hơn”.
Ban đầu, Sarah chỉ ứng tuyển vào các vị trí yêu cầu bằng thạc sĩ hoặc tiến sĩ, song đều bị loại vì thiếu kinh nghiệm trong môi trường doanh nghiệp. Sau đó, cô hạ tiêu chí, nộp hồ sơ vào các vị trí chỉ yêu cầu bằng đại học, nhưng tiếp tục bị từ chối do nhà tuyển dụng lo ngại cô sẽ sớm nghỉ việc vì dư thừa năng lực.
“Tôi cảm thấy như rơi vào một vòng luẩn quẩn không lối thoát. Tôi không thể tìm được nơi phù hợp với mình”, Sarah chia sẻ.
Với hơn 200 đơn xin việc mà Sarah gửi, chỉ khoảng 10% doanh nghiệp phản hồi và chỉ có 3 lần cô nhận được thư mời phỏng vấn. Cô thậm chí từng đề nghị làm việc không lương để tích lũy kinh nghiệm, nhưng không được chấp nhận.
Không chỉ đối mặt với thất nghiệp, Sarah còn phải gánh khoản nợ sinh viên lớn. Tổng số nợ của cô đã tăng lên 75.810 bảng Anh (tương đương với khoảng 2,69 tỷ đồng)
Trong thời gian tìm việc, cô phải làm biên tập tự do cho một tạp chí khoa học với thu nhập khoảng 600 bảng mỗi tháng (khoảng 21,3 triệu đồng). Tuy nhiên, mức thu nhập này không đủ để trang trải chi phí sinh hoạt, buộc cô phải sử dụng thấu chi ngân hàng và rơi vào tình trạng âm khoảng 8.000 bảng (hơn 283 triệu đồng).
Đến tháng 11/2025, Sarah cuối cùng cũng tìm được công việc đầu tiên đúng chuyên môn ở vị trí kỹ thuật viên phòng thí nghiệm với mức lương 28.500 bảng/năm (hơn 1 tỷ đồng). Tuy nhiên, thu nhập này vẫn không đủ để cô trang trải cuộc sống tại Edinburgh.
Hiện mỗi tháng cô kiếm được khoảng 1.800 bảng (khoảng 63,8 triệu đồng), nhưng phần lớn thu nhập được cô dùng để chi trả chi phí cố định. Để duy trì cuộc sống, cô phải làm thêm ít nhất 40 giờ mỗi tháng từ công việc tự do, chỉ để chi trả các nhu cầu thiết yếu như ăn uống. Khoản tiết kiệm hàng tháng gần như không đáng kể.
Dù trải qua nhiều khó khăn, Sarah cho biết cô không hối tiếc về quyết định học tiến sĩ. Tuy nhiên, cô thừa nhận có một “ảo tưởng” phổ biến rằng bằng cấp cao đồng nghĩa với cơ hội nghề nghiệp tốt.
“Bằng tiến sĩ không đảm bảo bạn có một sự nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học, nơi kinh nghiệm thực tế được coi trọng hơn học thuật”, cô nói.
Trong quá trình học tiến sĩ kéo dài 5 năm, Sarah từng có ý định theo đuổi con đường giảng dạy và nghiên cứu. Tuy nhiên, nhận thấy các vị trí học thuật thiếu ổn định lâu dài, cô chuyển hướng sang khu vực doanh nghiệp. Dù vậy, sự thiếu hụt kinh nghiệm thực tế lại trở thành rào cản lớn nhất.
Cuối cùng, chính các mối quan hệ có được trong thời gian học tiến sĩ đã giúp cô tiếp cận cơ hội việc làm hiện tại.
Từ trải nghiệm cá nhân, Sarah cho rằng cần có nhiều thông tin minh bạch hơn để sinh viên hiểu rõ thực tế thị trường lao động trước khi quyết định theo học bậc cao.
“Tôi không muốn ngăn cản ai theo đuổi đam mê. Nếu bạn muốn học tiến sĩ, hãy cứ làm. Nhưng hãy tìm hiểu kỹ thị trường việc làm trong lĩnh vực của mình, xem liệu kinh nghiệm thực tế có quan trọng hay không”, cô khuyến nghị.
