Trời vừa sáng, ông Nguyễn Văn Hòa (65 tuổi, xã An Phú, Quảng Ngãi) đã vác cào ra sông Trà Khúc. Ông Hòa cho đồ nghề lên ghe rồi nổ máy hướng về phía bờ Bắc thuộc địa phận xã Tịnh Khê (Quảng Ngãi). “Con don sống tập trung ở khúc sông bên bờ phía Bắc nên phải qua đó cào”, ông Hòa lý giải.
Don là loài nhuyễn thể 2 mảnh vỏ sống ở khu vực nước lợ, có kích thước chỉ khoảng 1cm với thịt có màu trắng đục. Loài này xuất hiện tại nhiều con sông lớn ở Quảng Ngãi, nhưng nhiều nhất là trên sông Trà Khúc.
Người dân cào don trên sông Trà Khúc, đoạn chảy qua xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi (Ảnh: Quốc Triều).
Mới 6h30 nhưng nắng đã gay gắt, dưới sông hàng chục người cần mẫn đi giật lùi kéo cào bắt don. Đến khúc sông quen thuộc, ông Hòa thả cái cào nặng gần 10kg xuống nước và bắt đầu công việc. Cái cào có sợi dây để buộc vào người nhằm tăng lực kéo. Người cào don đi giật lùi, hơi ngả người về phía sau để tạo thế kéo thuận lợi, tay lắc lắc nhằm lọc cát trong cào.
Việc đi giật lùi và lắc cào phải thật nhịp nhàng mới có thể bắt được nhiều don. Người bắt don phải di chuyển thật khéo để có thể cào khép kín một vùng nước. Người muốn theo nghề cào don phải có sức khỏe tốt và có tính kiên nhẫn.
“Có người học một tuần đã có thể cào don nhưng có người học một tháng vẫn không làm được. Cái nghề này quan trọng nhất là phải kiên nhẫn mới có thể theo được”, ông Hòa nói.
Con don trên sông Trà Khúc (Ảnh: Quốc Triều).
Ông Nguyễn Văn Hải (xã Tịnh Khê, Quảng Ngãi) đã gắn bó với nghề cào don hàng chục năm. Ông bảo, mọi người thường lấy đôi bàn tay chai sần để nói về công việc cực nhọc. Thế nhưng làm nghề cào don, không chỉ tay mà lòng bàn chân cũng sần sùi, đầy sẹo.
“Đi chân trần dưới sông lại phải kéo cái cào nặng nên tay chân ai cũng chai sần, đầy sẹo. Như tôi có lần giẫm phải mảnh thủy tinh vỡ nên chân bị nhiễm trùng phải nghỉ cả tháng”, ông Hải cho biết.
Nghề cào don vất vả nhưng mang lại thu nhập khá cho người dân vùng hạ lưu sông Trà Khúc. Lượng don mỗi người bắt được hàng ngày phụ thuộc vào con nước, kỹ thuật cào và sự may mắn. Don được bán theo từng rổ, mỗi rổ nặng 3,5-4kg có giá 60.000 đồng. Mỗi ngày, một người có thể bắt 5-8 rổ don, kiếm 400.000-500.000 đồng.
Cái cào dùng để bắt con don ẩn mình dưới lớp cát (Ảnh: Quốc Triều).
Theo ông Hải, don được rửa sạch cát sau đó cho vào nước sôi để tách phần vỏ. Phần nước và ruột don được ăn kèm với bánh tráng hoặc dùng để nấu canh. Ruột don cũng có thể được xào với các loại gia vị thành món ăn thơm ngon.
Theo lãnh đạo UBND xã Tịnh Khê, don trên sông Trà Khúc là đặc sản của tỉnh Quảng Ngãi. Từ tháng 2 đến tháng 7 hàng năm, có hàng chục người cào don mưu sinh trên sông Trà Khúc, đoạn qua địa bàn xã Tịnh Khê.
Nghề cào don khá nhọc nhằn nhưng mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Người dân bắt don bằng cách thủ công, loại bỏ những con quá nhỏ để giúp tái tạo và bảo vệ nguồn lợi thủy sản trên sông Trà Khúc.
