9h15 sáng tại một khu chung cư cũ ở Thành Đô (Trung Quốc), Jared, 28 tuổi, bắt đầu ngày làm việc của mình bên chiếc máy tính cấu hình cao. Khác với vẻ hiện đại của dàn máy, căn phòng anh ngồi là một cấu trúc lợp mái tôn tạm bợ, dột nát và được xây dựng không phép trên tầng thượng của tòa nhà. Đây là nơi Jared cùng vợ sinh sống sau khi anh quyết định rời bỏ công việc kỹ sư trí tuệ nhân tạo (AI) tại một tập đoàn công nghệ hàng đầu.
Từ "bát cơm vàng" đến lán trọ tầng thượng
Trước khi trở thành một freelancer (người làm việc tự do), Jared từng là một phần của guồng quay "996" - thuật ngữ chỉ lịch làm việc từ 9h sáng đến 9h tối, 6 ngày một tuần - vốn là nỗi ám ảnh của giới công nghệ Trung Quốc. Để thoát khỏi áp lực này, anh quyết định từ bỏ mức lương cao và sự ổn định để tự làm chủ thời gian của mình.
Căn phòng tạm bợ của vợ chồng Jared (Ảnh: Inside China Lives).
"Cái giá của sự tự do" hiện hữu ngay trong không gian sống của đôi vợ chồng trẻ. Căn hộ tầng thượng chỉ có 2 phòng nhỏ: một là nơi làm việc, một là phòng ngủ, cùng một khu bếp và nhà vệ sinh chật hẹp. Với giá thuê khoảng 1.000 nhân dân tệ (gần 4 triệu đồng) mỗi tháng, đây là một trong những lựa chọn rẻ nhất tại thành phố.
Vì là nhà tạm, căn phòng không có khả năng cách nhiệt. Vào mùa hè, nhiệt độ dưới mái tôn có thể trở nên nghẹt thở. Thay vì lắp điều hòa - một chi phí xa xỉ cho lối sống hiện tại - Jared đã vận dụng kỹ năng kỹ sư của mình để tự chế hệ thống làm mát. Anh sử dụng một khẩu súng bắn nước điện kết nối với chai nhựa để phun sương lên tường và trần nhà mỗi khi nắng nóng đỉnh điểm.
"Chỉ cần nước không dột vào máy móc của tôi là ổn", anh nói.
Sáng viết code AI, tối đi giao hàng
Cuộc sống của Jared hiện chia làm hai nửa tương phản. Ban ngày, anh là một kỹ sư trình độ cao, nhận các dự án lập trình và huấn luyện mô hình AI cho khách hàng. Tuy nhiên, sự phát triển của chính AI lại đang đe dọa trực tiếp đến thu nhập của anh. Jared thừa nhận rằng các công cụ AI giúp viết code nhanh hơn đã đẩy giá thù lao các dự án tự do xuống thấp kỷ lục.
Để bù đắp tài chính và chi trả sinh hoạt phí, Jared chọn công việc giao đồ ăn từ 6h tối đến 10h đêm. Anh khoác lên mình chiếc áo shipper, đội mũ bảo hiểm vàng, len lỏi qua các con phố đông đúc của Thành Đô dưới mưa tầm tã để kiếm khoảng 15 USD mỗi tối. Tổng thu nhập của hai vợ chồng hiện rơi vào khoảng 1.000 USD mỗi tháng, thấp hơn nhiều so với thời anh còn làm ở Big Tech.
Công việc giao hàng vốn nhiều rủi ro. Trong một lần giao đồ vào bệnh viện, Jared tình cờ gặp một shipper khác đang nằm điều trị với đôi chân bó bột sau tai nạn.
Jared giao đồ ăn từ 6h tối đến 10h đêm (Ảnh: Inside China Lives).
Dù đối mặt với thực tại khắc nghiệt, Jared vẫn duy trì thái độ bình thản. Với anh, việc chạy xe ngoài đường là cách để vận động thể chất và thoát khỏi sự gò bó của bốn bức tường văn phòng. Anh chấp nhận những bữa cơm đóng gói sẵn giá chưa đầy một USD để dành dụm tiền cho những đam mê cá nhân như nâng cấp dàn loa hay tối ưu hóa chiếc máy tính tự chế.
Chấp nhận sự đánh đổi
Lối sống của Jared không dễ dàng được chấp nhận bởi xã hội và gia đình. Anh kể rằng trong lần đầu đến thăm, bố vợ anh đã bị sốc trước cảnh nghèo nàn của căn nhà tầng thượng và từng có ý định quay về ngay lập tức. Tuy nhiên, sự ủng hộ thầm lặng của người vợ, một nhân viên dược bệnh viện, đã giúp anh kiên định với lựa chọn của mình.
Dù thu nhập bấp bênh và tương lai chưa có gì đảm bảo, Jared khẳng định mình không có ý định quay lại làm việc tại các công ty lớn. Anh chia sẻ rằng làm việc tự do mang lại cho anh quyền tự chủ tuyệt đối: không có KPI, không có sếp thúc ép và không phải tham gia vào những cuộc đua vô nghĩa.
Vào những đêm muộn sau khi kết thúc ca giao hàng, Jared thường trở về căn chòi trên tầng thượng, bật dàn âm thanh surround tự chế và chìm đắm vào thế giới riêng.
"Một khi bạn đã nếm trải hương vị của sự tự do, bạn sẽ không bao giờ muốn quay lại nữa", Jared nói khi nhìn xuống ánh đèn thành phố từ ban công hẹp đầy cây cảnh của mình.
Với cựu kỹ sư AI này, sự tự do không nằm ở việc sở hữu một căn hộ hạng sang hay một chiếc xe hơi, mà là quyền được quyết định sáng nay anh sẽ viết bao nhiêu dòng code và tối nay sẽ đi qua bao nhiêu con phố.
Đó là một cuộc đánh đổi mà anh cảm thấy xứng đáng, bất chấp những giọt nước mưa dột xuống từ mái tôn mỗi khi trời nổi giông bão.
