Ngày 21/4, bà Suranti, 55 tuổi, bật khóc khi Chủ tịch Hạ viện Indonesia Puan Maharani gõ búa thông qua Luật Bảo vệ Lao động Giúp việc Gia đình (UU PPRT). Với bà, đây là kết quả của hơn hai thập kỷ theo đuổi vận động chính sách.
"Tôi rất hạnh phúc. Ngày đêm chúng tôi đứng trước tòa nhà Quốc hội, chịu nắng chịu nóng suốt nhiều năm. Hôm nay cuối cùng cũng được đền đáp", bà nói trong nước mắt.
Cùng nhiều lao động giúp việc khác có mặt tại phiên họp Quốc hội, Suranti vỗ tay reo hò khi dự luật được thông qua.
Các thành viên của một liên minh xã hội dân sự vận động cho Luật Bảo vệ Người lao động giúp việc gia đình tại phiên họp toàn thể của Hạ viện Indonesia (Ảnh: Ajeng Astuti)
Ajeng Astuti, 47 tuổi, lao động giúp việc bán thời gian tại Nam Jakarta, cho biết việc thông qua luật "giống như một giấc mơ".
"Đây là thành quả đấu tranh suốt 22 năm của những phụ nữ yếu thế để được công nhận và bảo vệ", bà nói.
Theo Mạng lưới Vận động Lao động Giúp việc Quốc gia Indonesia (Jala PRT), luật mới có 4 nội dung quan trọng gồm công nhận lao động giúp việc là người lao động chính thức; quy định về tiền lương, thời gian làm việc và phạm vi công việc; giám sát các công ty môi giới giúp việc; đồng thời cho phép lãnh đạo khu dân cư tham gia hòa giải tranh chấp giữa chủ nhà và người lao động.
Trước khi luật được ban hành, Indonesia gần như không có khung pháp lý riêng dành cho khoảng 8 triệu lao động giúp việc gia đình. Nhiều năm qua, nhóm lao động này thường xuyên đối mặt với tình trạng bạo hành, bóc lột và vi phạm quyền lợi.
Ủy ban Quốc gia về chống bạo lực với phụ nữ Indonesia cho biết không gian gia đình lâu nay trở thành "vùng xám", nơi nhiều vụ bạo lực thể chất, tinh thần, kinh tế và tình dục đối với người giúp việc bị che giấu.
Tổ chức Công đoàn Lao động Giúp việc Sapulidi ghi nhận 1.103 báo cáo bạo lực trong năm 2025. Trước đó, Jala PRT thống kê trung bình mỗi năm có khoảng 800 vụ từ 2021 đến 2024. Các tổ chức cho rằng đây mới chỉ là “phần nổi của tảng băng chìm” vì nhiều trường hợp không được tố giác.
Một vụ việc gây chấn động xảy ra chỉ một ngày sau khi luật được thông qua. Hai lao động giúp việc là R, 26 tuổi và D, 15 tuổi, được cho là đã nhảy từ tầng 4 xuống đất để trốn khỏi hành vi bạo hành của chủ nhà tại Trung Jakarta.
R hiện điều trị tích cực trong bệnh viện, còn D tử vong. Cảnh sát sau đó khởi tố 3 nghi phạm, gồm chủ nhà và 2 người môi giới lao động, với các cáo buộc liên quan đến bóc lột trẻ em, giam giữ trái phép và buôn người.
Các nhà hoạt động giơ biểu tình và tuyệt thực yêu cầu quốc hội thông qua dự luật bảo vệ người lao động giúp việc nhà năm 2023. (Ảnh: AP/Tatan Syuflana).
Theo các chuyên gia, luật mới mang ý nghĩa lớn nhất ở việc lần đầu tiên công nhận lao động giúp việc là người lao động chính thức, thay vì chỉ bị xem là "người phụ việc trong nhà".
Luật cũng quy định người dưới 18 tuổi không được làm giúp việc gia đình. Người lao động phải có căn cước công dân và giấy chứng nhận sức khỏe. Theo Bộ Trao quyền Phụ nữ và Bảo vệ Trẻ em Indonesia, khoảng 18% lao động giúp việc tại nước này năm 2023 là trẻ em.
Ngoài ra, luật xác định rõ phạm vi công việc được bảo vệ, gồm nấu ăn, giặt giũ, dọn dẹp, chăm sóc trẻ em, người già, người bệnh, người khuyết tật hay lái xe, chăm thú cưng theo thỏa thuận.
Quan hệ lao động cũng phải được thiết lập bằng hợp đồng hoặc thỏa thuận rõ ràng về quyền, nghĩa vụ và phạm vi công việc nhằm hạn chế tranh chấp.
Ajeng Astuti kể bà từng làm việc từ 4h sáng đến 22h đêm, phải đảm nhận gần như mọi việc trong gia đình, khác hoàn toàn thỏa thuận miệng ban đầu. Không có hợp đồng bằng văn bản khiến nhiều lao động bị yêu cầu làm thêm nhưng không được trả công tương xứng.
Luật mới cũng mở đường cho lao động giúp việc tiếp cận bảo hiểm y tế và an sinh việc làm. Theo Cơ quan Thống kê Indonesia, năm 2021 chỉ khoảng 150.000 lao động giúp việc, tương đương chưa tới 2%, được tham gia bảo hiểm lao động.
Dù vậy, giới nghiên cứu cho rằng luật vẫn còn nhiều khoảng trống. Nhà nghiên cứu lao động El Bram Apriyanto thuộc Cơ quan Nghiên cứu và Đổi mới Quốc gia Indonesia nhận định hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào các văn bản hướng dẫn thi hành.
Ông cho biết luật quy định người lao động được hưởng "thời gian làm việc nhân văn", nhưng chưa giải thích cụ thể thế nào là “nhân văn”, có giới hạn 8 giờ mỗi ngày hay không, và cách tính làm thêm giờ ra sao.
Một điểm gây tranh cãi khác là dù luật yêu cầu hợp đồng bằng văn bản, nhưng vẫn cho phép quan hệ lao động dựa trên tập quán, quan hệ gia đình hoặc tôn giáo thông qua các thỏa thuận miệng. Điều này có thể khiến nhiều lao động tiếp tục rơi vào tình trạng dễ bị bóc lột.
Một số chủ sử dụng lao động cũng bày tỏ lo ngại về khả năng chi phí thuê giúp việc tăng lên sau khi luật có hiệu lực. Tuy nhiên, các tổ chức vận động cho rằng luật không chỉ bảo vệ người lao động mà còn bảo vệ cả chủ nhà thông qua các hợp đồng rõ ràng, minh bạch.
Theo quy định, chính phủ Indonesia có tối đa một năm để ban hành các nghị định hướng dẫn chi tiết liên quan đến bảo hiểm xã hội, cơ chế giám sát và giải quyết tranh chấp. Các nhà hoạt động hy vọng tiến trình này sẽ không kéo dài như quãng thời gian hơn 20 năm chờ luật được thông qua.
