TinVina.Com - Làng Đọi Tam (phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình) từ lâu đã nổi tiếng với nghề làm trống hơn nghìn năm tuổi. Qua bao thế hệ, những nghệ nhân làm trống nơi đây vẫn bền bỉ gìn giữ bí quyết nghề tổ, để những chiếc trống mãi vang rền âm thanh trong đời sống văn hóa của người Việt.
Cách Hà Nội hơn 50km về phía Nam, làng Đọi Tam hiện lên với vẻ bình yên của một miền quê Bắc Bộ.
Thế nhưng du khách xa gần đến với Đọi Tam sẽ nhanh chóng nhận ra sự khác biệt bởi thứ âm thanh quen thuộc vang lên khắp làng nghề, đó chính là tiếng bào da, tiếng gõ tang trống, tiếng thử trống rền vang.
Theo các bậc cao niên, nghề làm trống ở Đọi Tam đã tồn tại hơn 1.000 năm và được truyền từ đời này sang đời khác. Người Đọi Tam thế hệ tiếp nối thế hệ đưa tiếng trống vang xa khắp mọi miền đất nước.
Người trong nghề khi nghe có thể nhận ra âm sắc riêng của trống Đọi Tam. Đặc biệt là trống cái, trống hội với âm thanh luôn trầm hùng, vang dội và sâu hơn so với tiếng trống ở nơi khác…
…đó là kết tinh của những bí quyết làm trống riêng có của người Đọi Tam, được tích lũy, trao truyền qua hàng nghìn năm làm nghề.
Để hoàn thiện một chiếc trống, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Dù vậy, về cơ bản quá trình làm trống có thể chia thành ba bước chính.
Đầu tiên là công đoạn xử lý da trâu. Người thợ phải chọn loại da trâu già, dày và dai. Sau khi cạo sạch lớp phôi, da được căng phẳng và phơi dưới nắng để đạt độ khô cần thiết.
Nghệ nhân làm trống Phạm Chí Minh, cho biết: “Da trâu rất dai nên người thợ phải mài lưỡi bào thật sắc. Khi căng da lên và phơi khô, chúng tôi dùng dao sắc để cạo lông nhẹ nhàng. Công đoạn này cần làm thật chuẩn, thật đều thì tiếng trống mới đạt”.
Công đoạn làm tang trống, phần thân trống, cũng không kém khắt khe. Tang trống được làm bằng gỗ mít, có độ bền và âm thanh vang tốt.
Gỗ mít được xẻ thành những dăm nhỏ, uốn cong rồi ghép lại thành hình trụ tròn. Từng miếng dăm phải được tính toán kỹ về độ cong, độ dày thích hợp để khi ghép lại tạo thành thân trống chắc chắn và tròn đều và cho âm thanh chuẩn.
Khó nhất trong toàn bộ quá trình là công đoạn bưng trống, tức căng mặt da lên tang trống. Công việc này hoàn toàn làm thủ công và phụ thuộc vào cảm nhận của người thợ.
Anh Lê Ngọc Phú, một thợ bưng trống, chia sẻ: “Khi bưng trống phải căng dần dần và dận thật kỹ để mặt da đạt độ dãn tối đa. Nếu căng đúng kỹ thuật thì mặt trống sẽ rất chắc, tiếng trống vang và lâu bị mất tiếng”.
Trống được làm từ đôi tay người thợ Đọi Tam luôn có âm thanh độc đáo, rất hào sảng, không nơi nào khác có được. Tiếng trống Đọi Tam như mang âm hưởng của tinh hoa văn hóa dân tộc. Người Đọi Tam không chỉ làm trống mà còn biết đánh trống. Đặc biệt, nơi đây còn có một đội trống nữ rất nổi tiếng.
Các bà, các mẹ vừa là người làm trống, vừa là những nghệ sĩ biểu diễn không thể thiếu tại các lễ hội gần xa, góp phần lan tỏa nét văn hóa độc đáo của làng nghề. Bà Đỗ Thị Nguyệt, đội trưởng đội trống nữ Đọi Tam, cho biết: “Trong đội chúng tôi ai cũng biết làm trống. Khi đánh trống phải thật sự yêu tiếng trống và thả hồn vào đó thì âm thanh mới hay”.
Tiếng trống từ lâu đã trở thành âm thanh quen thuộc trong đời sống người Việt. Tiếng trống Đọi Tam rộn ràng từ trong các lễ hội truyền thống mang tinh thần văn hóa Việt đến tiếng trống trường gần gũi với tuổi thơ.
Trải qua hàng nghìn năm, tiếng trống Đọi Tam hôm nay vẫn vang xa, trở thành niềm tự hào của người dân địa phương và là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của người Việt.
