Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng vũ trang thủ đô (19/10/1946-19/10/2026) và 80 năm Ngày Toàn quốc kháng chiến (19/12/1946 - 19/12/2026), Hà Nội đã và đang tổ chức, chỉnh trang và hoàn thiện các không gian văn hóa, lịch sử của thủ đô, trong đó có khu vực hồ Hoàn Kiếm.
Trên cơ sở nghiên cứu và tham vấn ý kiến các cơ quan, đơn vị, chuyên gia, nhà khoa học, UBND TP Hà Nội đã chỉ đạo các cơ quan liên quan phối hợp triển khai phương án di chuyển tượng đài "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" tại khuôn viên di tích quốc gia đền Bà Kiệu về không gian thuộc Trung đoàn 692, Sư đoàn Bộ binh 301, Bộ Tư lệnh thủ đô.
Bà Phạm Thị Lan Anh, Trưởng phòng Quản lý Di sản văn hóa, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho biết với vị trí hiện nay, tượng đài nằm trong khuôn viên khu vực bảo vệ 1 của di tích quốc gia đền Bà Kiệu, đồng thời, có quan hệ mật thiết với tổng thể không gian hồ Hoàn Kiếm, đền Ngọc Sơn và các công trình văn hóa xung quanh.
Theo bà Lan, trong quá trình nghiên cứu, đã có những phương án khác nhau được đặt ra, trong đó phương án gắn tượng đài với lực lượng vũ trang thủ đô nhận được nhiều ý kiến đồng thuận hơn từ các chuyên gia và cơ quan quản lý. Việc lựa chọn này xuất phát từ chính ý nghĩa lịch sử của công trình.
Tượng đài "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" tại khu vực Đền Bà Kiệu (Ảnh: Nguyễn Hải).
Nhà sử học Lê Văn Lan cho rằng việc lựa chọn một địa điểm thích hợp hơn cho tượng đài "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" là cần thiết để giá trị của công trình được phát huy tốt hơn. Việc đặt tượng trong không gian của lực lượng vũ trang thủ đô cũng tạo nên sự gắn kết trực tiếp hơn với truyền thống lịch sử của công trình.
TS Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội Sử học Hà Nội, cho rằng khu vực phố cổ đang có 3 địa điểm đặt tượng đài, phù điêu cùng nội dung là bức phù điêu Hà Nội mùa đông 1946 tại chợ Đồng Xuân, tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” tại vườn hoa Vạn Xuân và tượng đài "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" tại khuôn viên di tích quốc gia đền Bà Kiệu.
Vị chuyên gia nhấn mạnh khi tượng đài được đặt trong không gian gắn với lực lượng tiếp nối truyền thống của Trung đoàn thủ đô, mạch nối lịch sử vẫn được gìn giữ và tiếp tục phát huy.
"Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" là câu nói được trích trong thư Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi các chiến sĩ Trung đoàn thủ đô. Hình ảnh các chiến sĩ được khắc họa cùng câu nói bất hủ ấy góp phần tôn vinh tinh thần chiến đấu anh dũng, quả cảm của quân dân Hà Nội trong cuộc chiến 60 ngày đêm khói lửa, mở đầu cho cuộc Toàn quốc kháng chiến.
Theo kế hoạch, tượng đài sẽ được di chuyển, lắp dựng tại vị trí mới trước ngày 30/9.
Khu vực Hồ Hoàn Kiếm đang ngày càng phát huy vai trò là không gian văn hóa, sáng tạo của thủ đô, thường xuyên diễn ra các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, giao lưu trong nước và quốc tế. Vì vậy, việc sắp xếp lại không gian là cần thiết để vừa bảo đảm giá trị lịch sử, vừa tạo thêm dư địa cho các hoạt động văn hóa cộng đồng.
Tượng đài sẽ được nghiên cứu di chuyển theo hướng giữ nguyên trạng. Các phương án sẽ được tham vấn ý kiến chuyên gia trong các lĩnh vực lịch sử, văn hóa, mỹ thuật, quy hoạch, kiến trúc cùng các đơn vị liên quan, trước khi báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
