Nguyên Chủ tịch HĐND TP HCM Nguyễn Thị Lệ đề xuất lập đề án riêng cho sông Sài Gòn trong quy hoạch 100 năm, dành ít nhất 50 m mỗi bên bờ làm không gian công cộng.

'Sông Sài Gòn cần là trục chiến lược trong quy hoạch 100 năm'

"Sông Sài Gòn là tài sản đô thị đặc biệt của TP HCM, có vai trò tương tự sông Hồng với Hà Nội hay sông Hàn với Seoul", bà Nguyễn Thị Lệ nói tại hội nghị phản biện xã hội dự thảo Quy hoạch tổng thể TP HCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, sáng 18/8.

Theo bà Lệ, Quy hoạch Thủ đô xác định sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái, văn hóa chủ đạo, trong khi dự thảo của TP HCM mới đề cập sông Sài Gòn như một "hệ liên kết", chưa thể hiện đầy đủ vai trò đối với cảnh quan và bản sắc đô thị.

Bà Lệ đánh giá sông Sài Gòn xuất hiện ở nhiều cấu phần của dự thảo, từ cực phát triển, hành lang giao thông đến mạng lưới sinh thái. Tuy nhiên, theo bà các định hướng còn phân tán, chưa tạo thành một khung thống nhất để quản lý và phát triển hai bờ trong dài hạn.

Nguyên lãnh đạo HĐND TP HCM đề xuất xây dựng "Đề án sông Sài Gòn" như một nội dung độc lập trong quy hoạch tổng thể, xác định rõ phạm vi, chức năng và nguyên tắc phát triển toàn bộ hành lang ven sông.

'Sông Sài Gòn cần là trục chiến lược trong quy hoạch 100 năm' — Bà Nguyễn Thị Lệ, nguyên Chủ tịch HĐND TP HCM, tại hội nghị phản biện xã hội về dự thảo Quy hoạch tổng thể TP HCM, tầm nhìn 100 năm, sáng 18/8. Ảnh: *An Phương*

Theo đề xuất, dải đất tối thiểu 50 m mỗi bên sông cần dành cho không gian công cộng, không xây công trình thương mại. Quy định này sẽ tạo hành lang liên tục dọc bờ sông, hạn chế tình trạng phát triển manh mún, chia cắt hoặc thương mại hóa không gian chung.

Việc lập đề án riêng, theo bà, sẽ giúp xác định rõ phần không gian dành cho cộng đồng, khu vực được phép phát triển và giới hạn xây dựng, làm cơ sở hình thành một dải cảnh quan công cộng liên tục dọc sông Sài Gòn.

Sông Sài Gòn bắt nguồn từ vùng Hớn Quản, dài khoảng 200 km, chảy qua Thủ Dầu Một rồi về khu vực trung tâm thành phố. Theo hồ sơ quy hoạch, tại khu vực đô thị, dòng sông rộng khoảng 225-370 m, có nơi sâu tới 20 m, lưu lượng trung bình khoảng 54 m3 mỗi giây.

Cùng sông Đồng Nai, Nhà Bè, Soài Rạp và mạng lưới kênh rạch, sông Sài Gòn góp phần định hình cấu trúc đô thị, phục vụ giao thông, tiêu thoát nước và gắn với đời sống cư dân qua nhiều thế hệ.

Ở góc độ khai thác kinh tế, bà Nguyễn Thị Ánh Hoa, Chủ tịch Hội đồng thành viên Saigontourist Group, nguyên Giám đốc Sở Du lịch TP HCM, cho rằng sông Sài Gòn là "lợi thế riêng có" và không gian đặc trưng của TP HCM. Thành phố có thể phát triển du lịch đường thủy, kết hợp các dịch vụ thương mại, ẩm thực và giải trí quy mô lớn dọc hai bờ.

Tuy nhiên, quy hoạch cần xác định rõ quỹ đất dành cho cộng đồng, tránh để dự án thương mại lấn át không gian chung. "Không thể tập trung phát triển các khu phức hợp giải trí quy mô lớn mà quên đi các không gian công cộng ở hai bên bờ sông", bà Hoa nói.

Bà đề nghị tăng kết nối sông Sài Gòn với hệ thống kênh rạch để khai thác lợi thế sông nước, bảo tồn nét văn hóa "trên bến dưới thuyền". Các điểm du lịch cần gắn với lịch sử, bản sắc; còn không gian công cộng và thiết chế văn hóa lớn có thể trở thành nơi tổ chức sự kiện, hình thành sản phẩm mang thương hiệu TP HCM.

Thành phố cũng cần rà soát các dự án du lịch tại vị trí chiến lược để bố trí quỹ đất phù hợp, hạn chế xung đột giữa phát triển đô thị, kinh tế và du lịch, theo bà Hoa.

Dự thảo quy hoạch 100 năm được lập cho TP HCM mới sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, tổ chức theo mô hình "5 cực động lực - 5 hệ liên kết chiến lược - 10 vùng quản trị phát triển". Hai bờ sông Sài Gòn cùng Sài Gòn, Chợ Lớn và Thủ Thiêm thuộc cực lõi trung tâm quốc tế, nơi ưu tiên tái thiết đô thị, bảo tồn di sản và tăng không gian công cộng.

Thuyết minh của đơn vị tư vấn cũng định hướng sông Sài Gòn trở thành trục cảnh quan chủ đạo, không gian văn hóa, công cộng và hành lang sinh thái của toàn đô thị. Dòng sông được kỳ vọng trở thành "mặt tiền mới" của TP HCM trong quá trình xây dựng đô thị toàn cầu.

Ở quy mô rộng hơn, hành lang sông Sài Gòn - Đồng Nai thuộc hệ liên kết Bắc - Nam, nối khu vực phía bắc qua lõi đô thị đến cảng biển và vịnh Gành Rái. Đây cũng là một phần của mạng lưới sinh thái "xanh - xanh dương" toàn thành phố.

Dự thảo định hướng hình thành chuỗi công viên, quảng trường, đường đi bộ, bến du thuyền cùng các không gian văn hóa, nghệ thuật ven sông. Tuyến ven sông hướng biển dự kiến kéo dài từ Củ Chi đến Cần Giờ; công trình cao tầng tại khu vực trung tâm được kiểm soát để tạo đường chân trời đặc trưng.

Về giao thông thủy, hệ thống sông Sài Gòn, Đồng Nai, Nhà Bè, Lòng Tàu và Thị Vải tạo tuyến liên kết từ phía bắc thành phố ra vịnh Gành Rái. Đoạn qua trung tâm ưu tiên vận tải hành khách, bến khách và du lịch; đoạn qua khu công nghiệp, cảng phục vụ vận tải hàng hóa nhưng phải bảo vệ bờ và kiểm soát nước thải.

Dự thảo cũng định hướng kiểm soát khoảng lùi xây dựng dọc sông theo nguyên tắc bảo vệ sinh thái, ưu tiên không gian công cộng, ngăn tình trạng lấn chiếm hoặc "tư nhân hóa bờ sông". Khu vực này dự kiến dành cho công viên, bến thủy, đường dạo, quảng trường và đường xe đạp liên hoàn.

Thuyết minh cũng cho thấy chất lượng nước sông giai đoạn 2021-2025 dao động từ mức trung bình đến rất tốt nhưng có xu hướng giảm trong hai năm gần đây; một số chỉ tiêu tại các điểm quan trắc vượt quy chuẩn.

Lê Tuyết