Ông Nguyễn Văn Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh, chia sẻ thông tin tại "Hội thảo quốc gia: Hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững”diễn ra tại Nghệ An chiều 6/6.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Văn Công (Ảnh: Tùng Đinh).
Ông Công cho biết, giai đoạn 2021-2025 kinh tế Quảng Ninh liên tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Quý I năm nay, tổng sản phẩm GRDP của tỉnh ước tăng trên 12%, xếp thứ ba toàn quốc.
Trong thành tựu chung đó, khu vực kinh tế biển kết hợp công nghiệp xanh, thương mại dịch vụ và cảng biển giữ vai trò động lực lõi bám theo dải bờ biển dài hơn 250km, ngư trường rộng lớn trên 6.100km2 và hệ thống hơn 2.770 hòn đảo tự nhiên.
Tuy nhiên, để chuyển hóa toàn bộ tiềm năng tự nhiên vô giá này thành giá trị kinh tế thực chất và bền vững, theo ông Công, Quảng Ninh đã và đang phải đối diện với 4 nút thắt lớn về mặt cấu trúc và thể chế.
Thứ nhất, độ mở nền kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng cảng biển. Dù sở hữu hệ thống cảng nước sâu (Cái Lân, Cẩm Phả) và 3 khu kinh tế cửa khẩu năng động, độ mở kinh tế (kim ngạch xuất nhập khẩu/GRDP) của Quảng Ninh năm 2025 mới đạt khoảng 75%, mức thấp nhất trong vùng Đồng bằng sông Hồng.
Nguyên nhân cốt lõi do dải ven biển thiếu vắng các dự án công nghiệp chế biến, chế tạo quy mô lớn hướng về xuất khẩu. Các doanh nghiệp FDI chủ yếu hoạt động theo chuỗi lắp ráp khép kín, trong khi dòng vốn tư nhân nội địa giai đoạn trước chủ yếu tập trung vào bất động sản và dịch vụ thông thường.
Cảng Cái Lân, Quảng Ninh (Ảnh: Nguyễn Dương).
Thứ hai, hạ tầng hậu cần bãi triều và ven biển còn thiếu độ chuyên sâu. Đến nay, hệ thống cảng cá và hậu cần nuôi trồng thủy sản xa bờ còn hạn chế. Toàn tỉnh chưa hình thành được hệ thống chợ đầu mối thủy sản hay trung tâm logistics nông - thủy sản quy mô vùng nhằm chuẩn hóa chuỗi cung ứng thương mại chính ngạch, làm hạn chế giá trị gia tăng của tài nguyên sinh vật biển địa phương.
Thứ ba, mâu thuẫn gay gắt về không gian chức năng giữa các ngành. Trục ven biển Hạ Long - Cẩm Phả là nơi đan xen phức tạp giữa nền công nghiệp truyền thống (khai thác than sản lượng gần 43 triệu tấn/năm, công nghiệp nhiệt điện than phục vụ an ninh năng lượng quốc gia) với yêu cầu bảo tồn nghiêm ngặt vùng lõi di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà và phát triển du lịch sinh thái chất lượng cao.
Thứ tư, tác động cực đoan của hải văn và biến đổi khí hậu. Ông Công phản ánh, chế độ bán nhật triều không đều biên độ cao (3-4m) kết hợp địa hình cửa sông dốc khiến các khu vực thấp trũng như Quảng Yên, Đầm Hà, Hải Hà và Móng Cái thường xuyên đối mặt nguy cơ ngập úng khi triều cường, xâm nhập mặn sâu vào nội địa, làm suy giảm chất lượng nước ngầm nông và gây xói lở bờ biển nghiêm trọng.
Quản lý đồng bộ không gian biển theo 3 hành lang chức năng kinh tế
Lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh khẳng định việc tinh gọn bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp giúp cắt giảm hoàn toàn tầng nấc trung gian. Để đạt tốc độ tăng trưởng bứt phá theo xu hướng kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi xanh, Quảng Ninh tập trung triển khai nhiều nhóm giải pháp chính sách.
Trong đó sẽ quản lý đồng bộ không gian biển theo 3 hành lang chức năng kinh tế. Một là hành lang công nghiệp - đô thị - logistics phía Tây (Quảng Yên - Tây Hạ Long - Uông Bí - Đông Triều), tập trung thu hút dòng vốn FDI công nghệ cao (bán dẫn, thiết bị điện, cơ khí chính xác, lắp ráp xe điện) gắn liền hệ thống cảng biển nước sâu Nam Tiền Phong, Bắc Tiền Phong và hạ tầng nhà ở công nhân đồng bộ.
Hai là, trục kinh tế du lịch biển đảo di sản trung tâm (Hạ Long - Cẩm Phả - Vân Đồn - Cô Tô) chuyển đổi công năng mỏ than lộ thiên cũ sang chức năng đô thị sinh thái và dịch vụ nghỉ dưỡng cao cấp. Liên kết không gian biển đảo với vịnh Lan Hạ (Hải Phòng) thành chỉnh thể di sản thống nhất; phát triển Vân Đồn thành khu kinh tế biển đa ngành.
Ba là, hành lang cửa khẩu - công nghiệp xuất khẩu phía Đông (Móng Cái - Quảng Hà - Đầm Hà - Tiên Yên) định hình chuỗi công nghiệp xuất khẩu dệt may, linh kiện kỹ thuật tại khu công nghiệp Hải Hà và bến cảng Vạn Ninh.
Vịnh Hạ Long, Quảng Ninh (Ảnh: Nguyễn Dương).
Quảng Ninh cũng trực tiếp điều phối, tháo gỡ nhanh nút thắt về giải phóng mặt bằng và mâu thuẫn vật liệu san lấp để đẩy nhanh tiến độ Bến cảng tổng hợp Vạn Ninh (giai đoạn 1), dự án khu kho bãi hàng hóa cửa khẩu Hoành Mô, nâng cấp luồng hàng hải Con Ong - Hòn Nét nhằm hạ chi phí logistics xuống 10-15%.
Tỉnh sẽ sớm đưa khoa học công nghệ và số hóa vào chỉ đạo, điều hành kinh tế biển. Trong đó tích hợp toàn bộ dữ liệu hải văn, quan trắc môi trường không khí, nước mặt ven biển, tọa độ tàu cá và số hóa danh thắng vịnh biển vào Trung tâm điều hành thông minh (IOC) toàn tỉnh.
Phó Chủ tịch Quảng Ninh chia sẻ, tỉnh sẽ chủ động phối hợp với các bộ, ngành tháo gỡ vướng mắc về thẩm quyền và giao khu vực biển để mời gọi các nhà đầu tư chiến lược nghiên cứu, triển khai các tổ hợp điện gió ngoài khơi tại Vịnh Bắc Bộ và điện gió ven bờ rải rác từ Hạ Long đến Móng Cái, Cô Tô.
Địa phương này sẽ giao thẩm quyền quản lý trực tiếp cho chính quyền 54 xã/phường và 2 đặc khu trong việc bảo vệ vùng lõi đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Bái Tử Long, khu bảo tồn Đồng Sơn - Kỳ Thượng. Áp dụng hình thức PPP trong vận hành khai thác di sản và các khu bảo tồn biển, vườn quốc gia.
Tỉnh Quảng Ninh đề nghị Chính phủ sớm ban hành hướng dẫn đồng bộ về thẩm quyền lựa chọn nhà đầu tư và giao khu vực mặt biển đối với các dự án điện gió ngoài khơi, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý để các địa phương ven biển chủ động kích hoạt dòng vốn FDI xanh...
