Cuộc tháo chạy khỏi lũ quét ở Mường Than
Thấy dòng lũ đỏ quạch cùng đá, cây lớn lao ầm ầm vào ngôi nhà, ba bố con Hiểu Kỳ leo lên tầng 2, rồi men theo chuồng gà và khối gỗ dạt về để thoát lên đồi.
Khoảng 8h ngày 17/7, sau ba ngày mưa to, khu dân cư sầm uất với hơn 20 hộ dân sống bám theo 800 m quốc lộ 32 ở Đội 11, xã Mường Than, bị đánh động bởi tiếng động lớn. Từ những khe núi trên dãy Hoàng Liên Sơn, cách khu dân cư gần 3 km, khối đất đá khổng lồ cùng nước và cây rừng đổ xuống cánh đồng Mường Than. Dòng lũ không đi theo lòng suối mà lao qua ruộng lúa rồi ập thẳng vào nhà dân.
Lò Thị Hiểu Kỳ, 16 tuổi, đang ngủ cùng em trai trên tầng hai thì được mẹ gọi điện về nhờ tìm giấy tờ. Vừa bước xuống cầu thang, cô gái thấy dòng nước đỏ quạch đã chạm bậc thềm đầu tiên ngoài sân. Vài phút sau, nước tràn kín tầng một. Ban đầu, dòng lũ chỉ mang theo bùn đất và đá. Nhưng rất nhanh sau đó, những thân cây lớn từ thượng nguồn xuất hiện, xô mạnh vào tường nhà.
Gia đình Kỳ chỉ kịp mặc áo phao, đưa em trai lên tầng 2 rồi đứng nhìn dòng nước tiếp tục dâng. Khi thấy những ngôi nhà bên cạnh bắt đầu bị vỡ toác, ba bố con hiểu rằng không thể tiếp tục ở lại. Từ ban công tầng 2, họ trèo xuống mái chuồng gà phía sau. Những thân gỗ bị nước cuốn đến vô tình mắc lại thành lối đi tạm để cả ba men theo, chạy lên trường mầm non trên đồi.
Lò Thị Hiếu Kỳ đứng trên cành cây, đất đá ở cạnh ngôi nhà hai tầng. Ảnh: Gia Chính
Khi nước rút bớt, ba bố con mới tiếp tục tìm đường đến nơi an toàn. "Lúc ấy chẳng mang theo được gì, chỉ chạy người thôi", Kỳ kể.
Ở đầu kia khu dân cư, anh Vàng Văn Đăm, 45 tuổi, vừa ra ao cá cách nhà chừng 30 m thì con gái chạy đến báo nước lũ đã tràn qua quốc lộ 32. Chạy vội về, cửa trước ngôi nhà đã bị đất đá chặn kín, anh phải vòng phía sau mới vào được. Trong nhà, vợ anh chỉ kịp nói một câu: "Lên nóc nhà thôi".
Chiếc thang được dựng vội lên mái bếp. Anh Đăm trèo lên trước rồi kéo lần lượt bốn con và vợ lên phía trên. Chưa đầy một phút sau, dòng lũ lao tới. Đất đá, cây rừng và nước dồn thành một khối khổng lồ đập thẳng vào ngôi nhà một tầng mái Thái. Sáu người co cụm trên mái bếp rộng chưa đầy 5 m2, phía dưới nước chảy cuồn cuộn, những thân cây lớn liên tục va đập vào tường.
Từ nơi trú tạm, anh Đăm nhìn sang ngôi nhà hàng xóm. Nó đã biến mất. "Tôi đã nghĩ chắc không còn nhìn thấy mặt trời ngày mai nữa", anh kể. Nhưng anh không dám nói với vợ con. Cô con gái út mới học lớp 2 run rẩy bật khóc.
Người cha liên tục trấn an các con rằng ngôi nhà đủ kiên cố để chống chịu, dù chính anh cũng không biết nó có thể trụ vững thêm bao lâu. Khi nước lên sát mái bằng nhà bếp thì cả nhà lại leo tiếp lên mái Thái nhà chính, cao hơn gần một mét. May mắn, những khối đá lớn cùng thân cây mắc phía sau nhà đã khiến dòng nước đổi hướng, giúp ngôi nhà không hứng trọn cú va đập như nhiều nhà khác.
Anh Vàng Văn Đăm nhớ lại khoảnh khắc leo lên mái nhà thoát nạn. Ảnh: Gia Chính
Khoảng 20 phút sau, nước bắt đầu rút, cả gia đình trèo xuống, bàng hoàng chứng kiến Đội 11 tan hoang. Những ngôi nhà xây kiên cố 1-2 tầng san sát nhau, bám theo quốc lộ 32 bị xé toạc, khuyết mất hàng chục nhà. Phía sau thung lũng Mường Than rộng khoảng 300 ha, vốn là những thửa ruộng lúa kéo dài đến tận chân dãy núi Hoàng Liên Sơn, giờ nhuốm màu bùn đất.
"Tôi sống ở đây hơn 40 năm chưa bao giờ thấy trận lũ nào lớn như thế. Những năm trước nếu có mưa lớn thì nước cũng chỉ ngập đồng ruộng phía sau nhà chứ chưa bao giờ tràn ra đường", anh Đăm nói.
Hơn 8h sáng cùng ngày, Công an tỉnh Lai Châu nhận tin báo lũ quét tràn qua Mường Than. 65 cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát Cơ động cùng hơn 150 chiến sĩ từ các lực lượng khác lập tức lên đường. Gần 10h, khi tới hiện trường, nước vẫn chảy xiết qua nhiều đoạn quốc lộ 32 nối Hà Nội với Phú Thọ, Lào Cai và Lai Châu.
Người dân mắc kẹt trên mái nhà, trên tầng 2 liên tục cầu cứu. "Tiếng kêu cứu vang lên ở nhiều nơi", một cán bộ tham gia cứu hộ nhớ lại.
Các tổ công tác nhanh chóng chia thành nhiều mũi, phối hợp với cảnh sát phòng cháy chữa cháy, quân đội và chính quyền địa phương tiếp cận từng khu vực bị cô lập. Có những đoạn chỉ cách vài chục mét nhưng phải mất hàng chục phút mới vượt qua được vì nước chảy quá mạnh, đất đá vẫn tiếp tục từ trên núi đổ xuống.
Lũ quét sập nhà ở Mường Than, Lai Châu ngày 17/7. Ảnh: Gia Chính
Đến đầu giờ chiều, 11 người mắc kẹt được đưa ra khỏi vùng nguy hiểm. Đêm 17/7, mưa tiếp diễn. Nguy cơ sạt lở trên các sườn núi bao quanh Mường Than chưa chấm dứt. Hàng trăm cán bộ, chiến sĩ tiếp tục chia thành nhiều tổ, đi từng nhà vận động người dân rời khỏi khu vực nguy hiểm.
Không ít người tiếc tài sản nên nhất quyết ở lại. Có trường hợp lực lượng chức năng phải kiên trì thuyết phục, thậm chí cưỡng chế đưa ra ngoài vì lo ngại đất đá tiếp tục sạt xuống trong đêm. Đến sáng hôm sau, hơn 200 hộ với khoảng 700 người đã được sơ tán.
Ba ngày sau trận lũ, Đội 11 vẫn phủ một màu nâu xám. Dọc 800 m quốc lộ 32 là hàng nghìn khối đất đá đủ kích cỡ nằm ngổn ngang. Những tảng đá nặng hàng chục, thậm chí hàng trăm tấn chắn giữa mặt đường. Có đoạn quốc lộ bị mất dấu vết. Dòng lũ khoét sâu tạo thành con suối mới rộng hàng chục mét, sâu gần 2 m chạy song song với tuyến đường.
Thung lũng Mường Than sau trận lũ quét. Ảnh: Thế Bằng
Nhiều ngôi nhà bêtông hai tầng bị những thân cây lớn đâm xuyên, phá tung bức tường tầng 1. Bùn đất phủ kín nền nhà, cao quá đầu gối. Bàn ghế, tủ lạnh, xe máy nằm lẫn trong đá hộc và gỗ rừng. Phía sau khu dân cư, những cánh đồng lúa đang vào vụ bị vùi lấp dưới lớp đất đá dày.
Thống kê đến trưa 19/7, lũ quét đã cướp đi 4 sinh mạng, 4 người khác mất tích, 8 người bị thương. Đa số bị lũ cuốn sập nhà, vùi lấp hoặc cuốn trôi. 53 nhà của 44 hộ dân bị thiệt hại, trong đó 20 nhà bị cuốn trôi. Khoảng 300 ha lúa, hoa màu, thủy sản bị vùi lấp. Nhiều công trình giao thông, thủy lợi bị hư hỏng, trong đó quốc lộ 32 bị ảnh hưởng khoảng 800 m gây ách tắc, 5.050 m kênh thủy lợi bị hư hỏng. Trường học, hệ thống điện và nhiều tài sản của người dân cũng bị tàn phá.
Trên các sườn núi phía xa sau màn sương, những vết sạt mới vẫn hằn màu đất đỏ. Hầu hết người dân đã được đưa đến nơi an toàn, chỉ còn một số quay về căn nhà phủ đầy bùn để tìm lại tài sản. Dọc con suối sau lũ, lực lượng chức năng vẫn tiếp tục tìm kiếm các nạn nhân mất tích, trong khi hàng trăm cán bộ, chiến sĩ cùng máy móc khẩn trương dọn bùn đất, sớm thông tuyến quốc lộ 32.
Gia Chính
