Sáng 31/7, tại Trường Đại học Phenikaa (Hà Nội), Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 Bộ Công an) tổ chức lễ khởi động "Chiến dịch TinAI? - Kiểm trước tin sau"; đồng thời phối hợp với Đài Truyền hình Việt Nam ra mắt bản tin “Thật - Giả, kiểm chứng”.
Chiến dịch được triển khai trên phạm vi toàn quốc nhằm nâng cao kỹ năng nhận diện, kiểm chứng thông tin và phòng, chống tin giả trong bối cảnh AI làm thay đổi môi trường thông tin số.
Quang cảnh sự kiện (Ảnh: A05).
Xây dựng phản xạ kiểm chứng trong cộng đồng
Phát biểu tại sự kiện, Trung tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng Cục A05, Chủ tịch Liên minh Niềm tin số, cho biết AI đang thay đổi cách con người tạo ra, tiếp cận và lan truyền thông tin.
Theo ông Minh, việc tạo ra hình ảnh, video, giọng nói hoặc câu chuyện có sức thuyết phục chưa bao giờ nhanh chóng, dễ dàng như hiện nay. Bên cạnh cơ hội đối với phát triển kinh tế - xã hội và đổi mới sáng tạo, AI cũng đặt ra nhiều thách thức khiến ranh giới giữa thông tin thật và giả ngày càng khó nhận biết.
Một nội dung sai lệch khi lan truyền rộng rãi có thể làm tổn hại uy tín của cá nhân, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức; gây hoang mang xã hội, ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và phát triển bền vững.
Trung tướng Lê Xuân Minh nhận định công nghệ không thể thay thế sự tỉnh táo của con người. Không công cụ hay cơ quan nào có thể kiểm chứng kịp hàng triệu nội dung được chia sẻ mỗi ngày.
Vì vậy, giải pháp căn cơ là hình thành phản xạ kiểm chứng trong cộng đồng, giúp mỗi người có thói quen kiểm tra nguồn tin, đối chiếu dữ liệu và cân nhắc trước khi tin, chia sẻ hoặc hành động. Đây được xem là năng lực công dân thiết yếu trong kỷ nguyên số.
Trung tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng A05 (Ảnh: A05).
Dưới sự bảo trợ của Bộ Công an, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phối hợp Liên minh Niềm tin số và Hiệp hội An ninh mạng quốc gia phát động "Chiến dịch TinAI?" với thông điệp “Kiểm trước tin sau”.
Theo Trung tướng Lê Xuân Minh, đây không chỉ là hoạt động truyền thông đơn lẻ mà là lời kêu gọi các cơ quan quản lý, báo chí, doanh nghiệp công nghệ, nền tảng số, tổ chức xã hội, nhà sáng tạo nội dung và người dân cùng xây dựng môi trường thông tin minh bạch, an toàn, đáng tin cậy.
Cùng ngày, Ban Thời sự Đài Truyền hình Việt Nam và lực lượng An ninh mạng, phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao ra mắt bản tin “Thật - Giả, kiểm chứng” trên VTV1, sau bản tin Thời sự 19h.
Bản tin cung cấp thông tin chính thống về các vụ việc nổi bật, thủ đoạn mới và nội dung cần kiểm chứng trên không gian mạng; qua đó kết nối cơ quan chức năng, báo chí với người dân.
Kiểm chứng để bảo vệ điều đúng, lan tỏa điều tốt
Ông Nguyễn Thanh Lâm, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam, cho biết tên gọi “TinAI?” với dấu hỏi gợi ra hai cách hiểu “Tin ai?” và “Tin AI?”, phản ánh đúng bối cảnh thông tin hiện nay.
Theo ông Lâm, tin giả không chỉ xuất hiện dưới dạng lừa đảo bằng deepfake, website ngân hàng giả hoặc cuộc gọi mạo danh cơ quan chức năng. Đáng lo ngại hơn là thông tin bị cắt khỏi ngữ cảnh, bóp méo chính sách hay phát biểu của lãnh đạo, khiến nội dung ban đầu bị hiểu sai. Trong nhiều trường hợp, khi cơ quan chức năng lên tiếng, thông tin sai lệch đã lan truyền rất nhanh.
Tổng Giám đốc VTV chỉ ra 4 nguồn tạo nên thông tin sai lệch, gồm nội dung do AI tạo ra; tác động của thuật toán trên nền tảng mạng xã hội; người dùng thiếu kỹ năng kiểm chứng; các tổ chức, cá nhân cố tình phát tán vì động cơ riêng. Mỗi nhóm nguyên nhân cần cách nhận diện và xử lý phù hợp.
Ông Nguyễn Thanh Lâm, Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam (Ảnh: A05).
Ông Lâm nhấn mạnh, kiểm chứng không chỉ nhằm phát hiện thông tin sai mà còn để bảo vệ thông tin đúng và những giá trị tích cực. Khi các hành động đẹp cũng bị nghi ngờ là dàn dựng hoặc đánh bóng tên tuổi, niềm tin xã hội có thể bị xói mòn, khiến người tốt e ngại làm và chia sẻ việc tốt.
Mục tiêu của bản tin “Thật - Giả, kiểm chứng” không phải mỗi ngày tìm một vụ việc tiêu cực, mà giúp công chúng phân biệt điều gì là giả để nhận diện, điều gì là thật để xác nhận và lan tỏa. Hoạt động kiểm chứng cần trở thành công việc thường xuyên trong dòng chảy thông tin chính thống, thay vì chỉ diễn ra trong một chiến dịch ngắn hạn.
Trong khuôn khổ chương trình, các chuyên gia, đại diện cơ quan quản lý, báo chí, doanh nghiệp công nghệ và nhà sáng tạo nội dung tham gia tọa đàm “Xây dựng phản xạ kiểm chứng trong kỷ nguyên AI”.
Các ý kiến thống nhất rằng cuộc chiến chống tin giả cần sự tham gia của toàn xã hội. Mỗi người dùng Internet có thể trở thành một “người gác cổng thông tin” bằng việc kiểm tra nguồn, đối chiếu dữ liệu và thận trọng trước khi chia sẻ.
Thời gian tới, chiến dịch sẽ triển khai truyền thông trên báo chí, mạng xã hội và nền tảng số; phát hành video, bản tin kiểm chứng; phối hợp với địa phương, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp công nghệ, nền tảng số, nhà sáng tạo nội dung và tổ chức xã hội để phổ biến kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch.
