45 năm văn hóa Phật giáo Việt Nam: Từ chuẩn hóa pháp phục đến số hóa di sản

Ngày 18/10, tại chùa Tam Chúc (tỉnh Ninh Bình), Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam tổ chức lễ kỷ niệm 45 năm thành lập (1981-2026).

Phát biểu khai mạc, Hòa thượng Thích Hải Ấn - Phó Trưởng ban Thường trực Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam - cho biết, ngày 7/11/1981, tại chùa Quán Sứ, Hà Nội, Đại hội đại biểu thống nhất Phật giáo Việt Nam đã thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam với đường hướng hành đạo “Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội”.

Ngay từ buổi đầu ấy, Ban Văn hóa Trung ương đã có mặt trong cơ cấu tổ chức của Giáo hội. Điều đó thể hiện tầm nhìn của các bậc tiền bối trong việc gìn giữ và phát huy di sản văn hóa Phật giáo, từ kiến trúc, mỹ thuật, văn học, âm nhạc, nghi lễ đến đạo đức và lối sống, góp phần làm phong phú bản sắc văn hóa dân tộc.

Lễ kỷ niệm được tổ chức trên tinh thần “ôn cố tri tân”, nhìn lại chặng đường đã qua để tri ân, tổng kết thực tiễn, đúc rút kinh nghiệm và xác định nhiệm vụ trong thời gian tới.

Theo Hòa thượng Thích Hải Ấn, xuyên suốt chặng đường 45 năm qua, Ban Văn hóa Trung ương đã từng bước khẳng định vai trò tham mưu của Hội đồng Trị sự trong lĩnh vực văn hóa Phật giáo. Bốn đề án cốt lõi về pháp phục, ngôn ngữ, kiến trúc và di sản văn hóa Phật giáo Việt Nam đã được nghiên cứu, triển khai và từng bước thể chế hóa trên tinh thần “thống nhất trong đa dạng”, tôn trọng truyền thống riêng của các hệ phái.

Bên cạnh đó, Ban cũng góp phần quan trọng vào các hoạt động văn hóa của những Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc do Việt Nam đăng cai các năm 2008, 2014, 2019 và 2025. Riêng tại Đại lễ Vesak 2019 diễn ra tại chùa Tam Chúc, Ban đã đảm trách 9 đề án văn hóa và góp phần xác lập 7 kỷ lục, giới thiệu với bạn bè quốc tế một nền văn hóa Phật giáo Việt Nam đậm đà bản sắc mà cởi mở, hội nhập.

Những thành quả ấy là kết tinh công đức, trí tuệ và tâm huyết của nhiều thế hệ chư tôn đức, các nhà khoa học, văn nghệ sĩ và cư sĩ Phật tử.

Phát biểu bế mạc buổi lễ, Hòa thượng Thích Thọ Lạc, Trưởng ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam cho biết, bước vào chặng đường mới, Ban Văn hóa Trung ương xác định 5 nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác văn hóa Phật giáo.

Trong đó, chú trọng hoàn thiện, phổ biến và hướng dẫn thực hiện thống nhất các chuẩn mực văn hóa đã được Giáo hội ban hành, trước hết là kết quả của 4 đề án cốt lõi, để các chuẩn mực thực sự đi vào đời sống tự viện và cộng đồng Phật tử.

Công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa Phật giáo tiếp tục được đẩy mạnh, tập trung vào kiểm kê, nghiên cứu, tư liệu hóa di sản vật thể và phi vật thể; phối hợp với các cơ quan chức năng trong tu bổ, tôn tạo di tích theo đúng quy định pháp luật, góp phần khắc phục tình trạng làm biến dạng di sản.

Ban cũng chủ động đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa Phật giáo theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị; từng bước số hóa kho tư liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu văn hóa Phật giáo Việt Nam, lan tỏa thông tin chính thống, lành mạnh trên không gian mạng.

Cùng với đó, Ban Văn hóa Trung ương định hướng phát triển văn học, nghệ thuật, âm nhạc và mỹ thuật Phật giáo theo hướng chuyên nghiệp, nâng cao chất lượng, qua đó lan tỏa các giá trị giáo dục, văn hóa, đạo đức và lối sống tốt đẹp của Phật giáo trong đời sống xã hội.

Việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhân sự văn hóa có phẩm hạnh, vững chuyên môn cũng được chú trọng. Ban sẽ tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và mở rộng giao lưu văn hóa với Phật giáo các nước, góp phần thúc đẩy đối ngoại nhân dân, quảng bá văn hóa Việt Nam với bạn bè quốc tế.

Nhân dịp này, Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam trao bằng tuyên dương công đức cho các tập thể, cá nhân có những đóng góp, phát tâm nguyện cho sự phát triển của Ban Văn hóa Trung ương Phật giáo trong thời gian qua.