Trong đó, các sản phẩm không khói nổi lên như một trường hợp điển hình. Khi Mỹ siết chặt các sản phẩm nicotine mới có nguồn gốc từ Trung Quốc, nhóm sản phẩm này dần trở thành “phép thử” về khả năng tham gia chuỗi cung ứng hợp pháp mới của mỗi quốc gia trong quá trình tái cấu trúc thương mại toàn cầu.
Sản phẩm không khói bước vào “cuộc chơi” chuỗi cung ứng toàn cầu
Ở góc độ y tế công cộng, các sản phẩm không khói thường được đặt trong bài toán kiểm soát hành vi và giảm tỷ lệ hút thuốc. Tuy nhiên, về kinh tế, các sản phẩm này ngày càng mang đặc điểm của một chuỗi giá trị xuyên biên giới, bao gồm thiết bị điện tử, vật liệu gia nhiệt, bao bì, kiểm định chất lượng, logistics và sở hữu trí tuệ. Giá trị vì vậy không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng, mà còn ở toàn bộ hệ sinh thái sản xuất và thương mại đi kèm.
Dữ liệu thị trường cho thấy quy mô của lĩnh vực này đã vượt xa giai đoạn thử nghiệm. Báo cáo của Future Data Stats ước tính quy mô thị trường sản phẩm không khói toàn cầu đạt khoảng 30,2 tỷ USD năm 2025 và có thể tăng lên gần 80 tỷ USD vào năm 2033, với tốc độ tăng trưởng bình quân gần 13%/năm.
Các số liệu này cho thấy nhu cầu đối với các sản phẩm thay thế thuốc lá truyền thống đang mở rộng, kéo theo sự hình thành của các chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn và hệ sinh thái phân phối riêng biệt.
Ở bình diện tiêu dùng, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính hiện vẫn có khoảng 1,25 tỷ người sử dụng các sản phẩm thuốc lá. Điều này cho thấy xu hướng chuyển đổi sang các sản phẩm nicotine thế hệ mới của những người hút thuốc đang góp phần định hình lại cấu trúc tiêu dùng thuốc lá toàn cầu.
Indonesia hưởng lợi từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng sản xuất sản phẩm không khói
Các diễn tiến tại Mỹ gần đây cho thấy sản phẩm nicotine mới ngày càng được nhìn nhận là vấn đề của thương mại, hải quan và thực thi biên giới, thay vì chỉ là chủ đề sức khỏe công cộng.
Reuters trích dẫn dữ liệu từ Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cho biết từ 1/5/2025 đến 28/5/2025, Mỹ chỉ ghi nhận 71 lô hàng các thiết bị hóa hơi (thuốc lá điện tử - TLĐT) từ Trung Quốc, giảm đáng kể so với gần 1.200 lô cùng kỳ năm trước.
Sự sụt giảm này là kết quả của tác động từ thuế quan, các vụ tịch thu hàng hóa và chiến dịch siết chặt tuân thủ đối với các doanh nghiệp không được cấp phép tại thị trường Mỹ.
Điểm quan trọng hơn nằm ở phản ứng của chuỗi cung ứng. Theo bài viết của Reuters, số lô sản phẩm TLĐT từ Indonesia vào Mỹ đã tăng từ 379 lô năm 2022 lên 2.193 lô năm 2023, 3.102 lô năm 2024 và đạt 3.139 lô chỉ trong 5 tháng đầu 2025, tức đã vượt cả năm 2024.
Reuters cũng lưu ý đà tăng này đến từ cả 2 nhóm doanh nghiệp: các tập đoàn thuốc lá lớn đặt cơ sở sản xuất tại Indonesia và các nhà sản xuất chưa được cấp phép lưu hành tại Mỹ dịch chuyển một phần sản xuất sang nước này.
Đáng chú ý, Indonesia không chỉ hưởng lợi từ “dòng hàng chuyển hướng”, mà đã bắt đầu hình thành hệ sinh thái kinh tế gắn với các sản phẩm không khói. Năm 2023, tập đoàn thuốc lá Sampoerna đầu tư 330 triệu USD để xây dựng cơ sở sản xuất sản phẩm thuốc lá nung nóng (TLNN) tại Karawang, Tây Java.
Theo Sampoerna, nhà máy này không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn là cứ điểm xuất khẩu cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương, với sản phẩm TLNN đã được xuất khẩu sang 15 quốc gia khác trong năm 2024, gần gấp đôi so với năm 2023; riêng năm 2025, Indonesia tiếp tục mở rộng xuất khẩu sang Malaysia, Nhật Bản, Hà Lan, Armenia và các thị trường duty-free (khu vực miễn thuế). Nhà máy tại Karawang cũng đi kèm phòng lab đạt chuẩn toàn cầu, với khoảng 200 chuyên gia Indonesia phụ trách kiểm thử và phân tích chất lượng cho sản phẩm TLNN phân phối trong nước và xuất khẩu.
Dịch chuyển trong dòng chảy thương mại và cách Indonesia tiếp cận sản phẩm không khói cho thấy mặt hàng này ngày càng được xem xét không chỉ dưới góc độ y tế mà còn ở khía cạnh kinh tế và thị trường trong xu thế mới.
Bài toán từ trường hợp trên cho thấy vấn đề không chỉ là kiểm soát rủi ro của sản phẩm, mà là lựa chọn cách quản trị phù hợp để vừa giảm thiểu tác động tiêu cực, vừa tận dụng các giá trị kinh tế – xã hội mà một chuỗi cung ứng mới đang hình thành có thể mang lại cho một quốc gia, vùng lãnh thổ.
