Người trẻ trở thành nhóm mua hàng giả nhiều nhất
Chiếc váy được một KOL nổi tiếng giới thiệu có giá gần 2 triệu đồng, vượt quá ngân sách mua sắm của Bách Thảo (22 tuổi, TPHCM). Chỉ sau vài phút tìm kiếm trên sàn thương mại điện tử, cô tìm thấy một sản phẩm có kiểu dáng gần như tương tự với giá chưa đến 300.000 đồng.
"Tôi không quá quan tâm đến thương hiệu. Nếu kiểu dáng đẹp, chất lượng chấp nhận được và giá phù hợp thì tôi sẽ mua", Thảo chia sẻ.
Với ngân sách dành cho mua sắm ngoài các nhu cầu thiết yếu chỉ khoảng 1-2 triệu đồng mỗi tháng, nữ nhân viên văn phòng cho biết thường lựa chọn những sản phẩm có thiết kế tương tự hàng hiệu thay vì mua hàng chính hãng.
Tuy nhiên, cô cũng đặt ra giới hạn cho bản thân. Với mỹ phẩm hay các sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, Thảo chỉ chọn hàng chính hãng vì lo ngại rủi ro về chất lượng và nguồn gốc xuất xứ.
Với ngân sách mua sắm ngoài đồ thiết yếu 1-2 triệu đồng/tháng, giá cả và chất lượng cơ bản là hai yếu tố được nhiều bạn trẻ đặt lên hàng đầu thay vì giá trị thương hiệu (Ảnh: Huân Trần).
Câu chuyện của Thảo không phải cá biệt. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng, giá nhiều mặt hàng liên tục leo thang trong khi thu nhập chưa cải thiện tương ứng, không ít người trẻ đang tìm đến hàng "dupe", thậm chí hàng "fake", như một cách cân bằng giữa nhu cầu tiêu dùng và khả năng tài chính.
Xu hướng này phần nào được phản ánh qua khảo sát "Hàng giả tại Việt Nam", thực hiện trực tuyến trong tháng 6 với 192 người tiêu dùng từ 20 đến 49 tuổi tại Hà Nội và TPHCM.
Kết quả cho thấy 69% người tham gia từng mua hàng giả hoặc hàng nhái. Đáng chú ý, tỷ lệ này lên tới 84% ở nhóm tuổi 20-29, cao hơn đáng kể so với nhóm 30-39 tuổi (66%) và nhóm 40-49 tuổi (55%).
Quần áo và thời trang là nhóm hàng được mua nhiều nhất, khi có tới 87% người từng mua hàng giả lựa chọn. Tiếp theo là giày dép (69%), túi xách và phụ kiện (45%), thiết bị điện tử (31%), đồng hồ (22%), mỹ phẩm (21%), nước hoa (19%), thực phẩm (11%) và thực phẩm chức năng, dược phẩm (8%).
Theo nhiều chuyên gia, mạng xã hội, thương mại điện tử cùng sự lan tỏa của KOL, influencer đã góp phần thúc đẩy nhu cầu sở hữu các sản phẩm theo xu hướng. Tuy nhiên, mức giá của nhiều thương hiệu nổi tiếng vượt quá khả năng chi trả của một bộ phận người trẻ, tạo điều kiện để hàng nhái và các sản phẩm sao chép thiết kế phát triển.
Phân biệt hàng dupe và hàng fake
| Tiêu chí | Hàng dupe | Hàng fake |
| Thương hiệu | Có thương hiệu riêng | Mạo danh thương hiệu nổi tiếng |
| Logo | Không sử dụng logo của hãng gốc | Gắn logo, nhãn mác giả |
| Mục đích | Cung cấp sản phẩm có thiết kế/công năng tương tự | Đánh lừa người mua là hàng chính hãng |
| Tính pháp lý | Có thể hợp pháp nếu không xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ | Là hành vi vi phạm pháp luật |
Không phải ai cũng chấp nhận đánh đổi bản quyền để sở hữu thương hiệu
Ở chiều ngược lại, nhiều người trẻ cho rằng việc mua hàng giả không đơn thuần là câu chuyện tiết kiệm chi phí.
Thái Bảo (26 tuổi, TPHCM) cho biết chưa từng sử dụng hàng giả và luôn ưu tiên lựa chọn những thương hiệu phù hợp với khả năng tài chính thay vì các sản phẩm sao chép thiết kế của các nhãn hàng lớn.
"Tôi nghĩ nên mua những gì mình có khả năng chi trả. Không nhất thiết phải sở hữu một món đồ mang logo thương hiệu nổi tiếng nếu đó chỉ là hàng sao chép", Bảo nói.
Theo anh, thị trường hiện có rất nhiều thương hiệu ở phân khúc phổ thông với chất lượng đáp ứng tốt nhu cầu sử dụng. Việc lựa chọn hàng giả vô tình tiếp tay cho hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và làm giảm giá trị của những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào nghiên cứu, thiết kế.
Theo Thạc sĩ Nguyễn Trần Trung Hải, chuyên gia nghiên cứu xã hội tại TPHCM, việc người tiêu dùng biết là hàng giả nhưng vẫn quyết định mua thường xuất phát từ ba yếu tố chính: giá rẻ, tính thuận tiện trong tiếp cận và nhu cầu thể hiện hình ảnh bản thân.
Ông cho rằng trên thị trường luôn tồn tại nhiều nhóm khách hàng với hành vi tiêu dùng khác nhau. Một bộ phận sẵn sàng trả giá cao để sở hữu hàng chính hãng vì giá trị thương hiệu và chất lượng, trong khi nhóm còn lại muốn có hình ảnh tương tự nhưng điều kiện tài chính hạn chế nên tìm đến các sản phẩm sao chép.
"Người tiêu dùng hiện khá thực dụng. Với những sản phẩm sử dụng lâu dài hoặc phục vụ công việc, họ sẵn sàng đầu tư cho chất lượng. Nhưng với các mặt hàng mang tính xu hướng, yếu tố giá thường được đặt lên hàng đầu", ông Hải phân tích.
Theo chuyên gia, sự phát triển mạnh của thương mại điện tử và mạng xã hội cũng khiến việc tiếp cận hàng giả trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Chỉ cần vài thao tác tìm kiếm, người tiêu dùng có thể tiếp cận hàng trăm sản phẩm được quảng cáo là "giống hàng hiệu", "phiên bản 1:1" hay "super fake" với giá chỉ bằng một phần nhỏ hàng chính hãng.
Ở góc độ kinh tế, việc tiêu thụ hàng giả không chỉ gây thiệt hại cho các thương hiệu bị xâm phạm mà còn tạo ra những hệ lụy lớn đối với môi trường kinh doanh.
Theo ông Hải, khi các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu, thiết kế và xây dựng thương hiệu nhưng sản phẩm nhanh chóng bị sao chép, động lực đổi mới sáng tạo sẽ suy giảm. Thị trường cũng trở nên méo mó khi những đơn vị tuân thủ pháp luật phải cạnh tranh với các sản phẩm có chi phí thấp do không phải đầu tư cho nghiên cứu, bản quyền hay kiểm soát chất lượng.
Bên cạnh đó, hàng giả còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng, đặc biệt với mỹ phẩm, thực phẩm và dược phẩm, đồng thời gây thất thu ngân sách và tạo điều kiện cho các hoạt động kinh doanh bất hợp pháp phát triển.
Theo các chuyên gia, để thu hẹp thị trường hàng giả, cần đồng thời triển khai nhiều giải pháp từ phía cơ quan quản lý và doanh nghiệp.
Trong đó, việc hoàn thiện khung pháp lý về sở hữu trí tuệ, tăng cường kiểm tra các nền tảng thương mại điện tử, xử lý nghiêm các hành vi sản xuất và kinh doanh hàng giả là những yếu tố quan trọng.
Song song đó, các doanh nghiệp cũng cần đầu tư nhiều hơn vào công nghệ truy xuất nguồn gốc, xác thực sản phẩm và nâng cao trải nghiệm khách hàng để gia tăng sức cạnh tranh.
Về phía người tiêu dùng, ông Hải cho rằng cần thay đổi tư duy tiêu dùng theo hướng lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính, thay vì chạy theo các biểu tượng thương hiệu bằng mọi giá.
"Giá trị của một người không nằm ở logo trên món đồ họ sử dụng. Khi người tiêu dùng thay đổi nhận thức, không còn nhu cầu với hàng giả, thị trường này sẽ dần mất đi đất sống", ông Hải nhấn mạnh.
