Các doanh nghiệp vận tải biển đang chấp nhận chi khoản tiền kỷ lục lên tới 4 triệu USD chỉ để giành quyền ưu tiên đi qua kênh đào Panama, trong bối cảnh eo biển Hormuz gần như tê liệt vì căng thẳng Mỹ - Iran leo thang.
Theo Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama, làn sóng “trả tiền để đi trước” bùng nổ trong những tuần gần đây khi các tuyến vận tải truyền thống qua Trung Đông bị gián đoạn nghiêm trọng.
Cụ thể, một công ty năng lượng đã chi thêm 4 triệu USD để đưa tàu chở nhiên liệu đi qua kênh đào, sau khi buộc phải đổi hướng hành trình vì rủi ro địa chính trị.
Ông Ricaurte Vasquez, người đứng đầu kênh đào, cho biết con tàu này ban đầu hướng đến châu Âu nhưng đã chuyển sang Singapore do nhu cầu nhiên liệu cấp bách tại đây. “Đây là quyết định mang tính khẩn cấp, và doanh nghiệp sẵn sàng trả giá để tiết kiệm thời gian”, ông nói.
Không chỉ một trường hợp cá biệt, nhiều công ty dầu khí khác cũng chấp nhận chi thêm hơn 3 triệu USD ngoài phí tiêu chuẩn để được ưu tiên qua kênh đào sớm hơn.
Đáng chú ý, ông Vasquez cho biết mức phí bổ sung tăng cao không liên quan đến tình trạng tàu bị ùn ứ tại kênh đào, mà do các thay đổi hành trình vào phút chót khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị xáo trộn.
Ông nhấn mạnh rằng các chi phí này hiện mang tính tạm thời và do doanh nghiệp tự chi trả tùy theo mức độ khẩn cấp. "Họ tự quyết định mức giá sẵn sàng trả", ông nói.
Tàu container đi qua kênh đào Panama (Ảnh: Reuters).
Thông thường, tàu thuyền phải đặt chỗ trước với mức phí cố định để đi qua kênh đào. Tuy nhiên, trong trường hợp khẩn cấp, doanh nghiệp có thể tham gia đấu giá để giành “suất". Nếu không, họ có thể phải neo đậu nhiều ngày ngoài khơi, chờ đến lượt.
Áp lực hiện tại đã đẩy chi phí “mua suất” tăng vọt. Trước đây, doanh nghiệp chỉ cần trả thêm khoảng 250.000-300.000 USD để đi sớm. Đến nay mức trung bình đã lên khoảng 425.000 USD và trong những trường hợp đặc biệt, con số có thể tăng lên hàng triệu USD.
Sự dịch chuyển này phản ánh rõ tác động dây chuyền từ căng thẳng tại Trung Đông. Khi eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu mỏ huyết mạch của thế giới - bị đe dọa bởi xung đột, các doanh nghiệp buộc phải tìm đường vòng an toàn hơn, dù chi phí cao hơn đáng kể.
Theo các chuyên gia, khoảng 6% thương mại toàn cầu đi qua kênh đào Panama. Tuyến vận chuyển này đặc biệt quan trọng với các mặt hàng như linh kiện ô tô, ngũ cốc và hàng điện tử giữa châu Á, châu Âu và bờ Đông Mỹ. Tuy nhiên, đây không phải là giải pháp thay thế hoàn hảo cho eo biển Hormuz, do hạn chế về kích thước tàu, đặc biệt là các siêu tàu chở dầu.
