Chị Mùi Nguyễn, ngụ xã An Thới Đông (TPHCM), cho biết giữa tháng 9 vừa qua, trong dịp về quê thăm gia đình, chị được người quen tặng một ít ớt kích thước khá nhỏ, còn xanh nhưng có mùi thơm và vị khá đặc biệt khiến chị tò mò tìm hiểu.
Sau khi trở về TPHCM, chị Mùi lên mạng tìm mua và biết đây là ớt gió, một loại ớt đặc trưng của vùng núi phía Bắc.
Trên các sàn thương mại điện tử, ớt gió tươi được bán với giá khoảng 60.000-65.000 đồng/100g, tương đương 600.000-650.000 đồng/kg.
“Giá này ngang ngửa giá một kg philê cá hồi loại ngon, nhưng vì hương vị đặc trưng và giúp bữa ăn thêm thú vị nên tôi vẫn mua thử”, chị Mùi chia sẻ.
Ớt gió giá hàng trăm nghìn đồng/kg
Chia sẻ với Dân trí, anh Hà Văn Ngọc - Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Thanh niên (xã Yên Minh, tỉnh Tuyên Quang) cho biết, thời điểm hiện tại đã vào cuối vụ nên ớt gió tươi bán tại vườn có giá 450.000 đồng/kg.
Ớt gió có giá 450.000 đồng/kg tại ruộng, vào đến TPHCM, giá tăng lên 600.000-650.000 đồng/kg (Ảnh: NV).
Trong khi đó, ớt đã qua chế biến theo hình thức xóc muối có giá 150.000 đồng/hộp 250g, bao gồm cả khối lượng hộp, muối, nước và các phụ gia khác.
Năm nay thời tiết khắc nghiệt, khô hạn kéo dài khiến năng suất ớt gió giảm. Cả vụ, Hợp tác xã Thanh niên chỉ thu được khoảng 700-800kg ớt tươi. Sản phẩm ngoài tiêu thụ tại địa phương còn được đưa vào TPHCM và nhiều tỉnh, thành trên cả nước.
Ớt gió còn được người dân gọi là ớt thóc hoặc ớt khòi. Theo anh Ngọc, trước đây loại ớt này gần như không được trồng để bán. Chim ăn quả chín rồi phát tán hạt, từ đó cây ớt tự mọc trong rừng, trên nương và người dân địa phương tìm hái về sử dụng. Nay ớt gió đã có thể trồng được trong vườn.
Điểm đặc biệt là ớt gió thường được sử dụng khi quả còn xanh. Khi đó, quả có độ giòn, mùi thơm và vị cay đặc trưng. Đây cũng là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều món ăn của đồng bào vùng cao.
Cũng theo anh Ngọc, quả ớt nhỏ khiến việc thu hái loại nông sản này khá tốn công. Trung bình một người chỉ hái được khoảng 1,5kg mỗi buổi, điều này cũng phần nào khiến giá ớt ở mức cao.
Tại một số vùng trồng, giá ớt gió đầu vụ ngay tại vườn có thể đạt 300.000 đồng/kg, giữa vụ giảm còn khoảng 250.000 đồng/kg. Người dân cho biết hiệu quả kinh tế của cây ớt gió cao hơn nhiều so với trồng lúa và có thể tạo thêm nguồn thu trên cùng diện tích canh tác.
Từ cây mọc hoang đến hướng phát triển thành đặc sản vùng cao
Chị Sơn, một người chuyên kinh doanh các loại nông sản, đặc sản Tây Bắc tại TPHCM cho biết, thời gian đầu khi bán loại ớt này, rất ít khách mua vì giá cao. Tuy nhiên, những khách đã ăn thử thường tiếp tục đặt mua, nhờ đó sang năm thứ hai, lượng khách tìm mua tăng rõ rệt.
Ớt gió trái nhỏ xíu nhưng cay và thơm, giòn (Ảnh: NV).
Theo chị Sơn, giá ớt gió biến động khá mạnh theo mùa. Đầu vụ, mỗi kg được bán với giá 650.000-700.000 đồng, đến giữa vụ giảm còn khoảng 500.000 đồng/kg. Trong thời điểm cận Tết, giá có thể tăng lên khoảng 1 triệu đồng/kg, nhưng nguồn hàng rất hạn chế.
Giá cao của ớt gió được lý giải một phần bởi điều kiện sinh trưởng đặc thù. Loại ớt này chỉ nhỏ bằng đầu đũa nhưng có mùi thơm đậm hơn nhiều giống ớt thông thường. Dù độ cay khá cao, khi ăn lại không tạo cảm giác bỏng rát như một số loại ớt khác.
Tại xã Yên Minh (tỉnh Tuyên Quang), trồng ớt gió đang được phát triển thành một mô hình góp phần đa dạng sinh kế cho người dân địa phương.
Anh Hà Văn Ngọc cho biết khoảng 8 năm trước, anh cùng 5 người bạn thành lập hợp tác xã sau chương trình Thanh niên khởi nghiệp của Tỉnh đoàn. Nhóm bắt đầu thử nghiệm trồng ớt gió trên diện tích 5.000m2, bên cạnh chăn nuôi gà đen và lợn rừng.
Tuy nhiên, vụ trồng đầu tiên thất bại do nhóm chưa hiểu rõ đặc tính của cây, trồng ở đất ruộng bằng phẳng, không thoát nước tốt nên cây không phát triển.
Sau đó, nhóm nghiên cứu lại đặc tính cây ớt gió và nhận thấy cây ưa bóng râm, cần đất thoát nước tốt. Từ những cây ớt gió mọc tự nhiên trong rừng, nhóm lựa chọn những cây khỏe, ít rễ, quả có cùi dày, ít hạt và thơm để lấy hạt ươm giống.
Mô hình trồng xen canh ớt gió với ngô (bắp) được triển khai. Khi cây ngô phát triển, tán ngô tạo bóng cho cây ớt. Việc trồng trong các hốc đá cũng giúp cây thích nghi với điều kiện khô hạn vào mùa thu đông.
Từ kết quả nghiên cứu, hợp tác xã đã cung cấp cây giống và hướng dẫn kỹ thuật cho hơn 20 hộ dân với tổng diện tích khoảng 10ha. Người dân vừa có thể thu hoạch ngô, vừa thu hoạch ớt gió để tăng thu nhập
Không chỉ bán quả tươi, hiện ớt gió còn được chế biến thành nhiều sản phẩm nhằm kéo dài thời gian bảo quản và mở rộng thị trường. Trong đó có ớt xóc muối với muối rang khô, tiêu đen và mắc khén, ớt ngâm giấm tỏi với độ cay được giảm xuống còn khoảng 6%.
Anh Hà Văn Ngọc thu hoạch ớt gió (Ảnh: Báo Tuyên Quang).
Theo anh Ngọc, ớt gió tươi chủ yếu được thương lái thu mua để chế biến thành các sản phẩm như chẩm chéo, tương ớt. Các sản phẩm chế biến của hợp tác xã được đưa vào các gian hàng trưng bày OCOP và phân phối qua nhiều kênh.
Lợi thế của địa phương là có nhiều điểm du lịch như rừng thông Yên Minh, dốc Thẩm Mã, chợ phiên Yên Minh. Du khách đến đây cũng có nhu cầu mua các sản phẩm đặc trưng từ ớt gió làm quà.
Trong thời gian tới, hợp tác xã dự kiến phát triển mô hình du lịch trải nghiệm, kết hợp tham quan vùng trồng, mua đặc sản ớt gió và trải nghiệm các sản phẩm nông nghiệp bản địa.
Anh Ngọc cho rằng nếu có thêm chính sách hỗ trợ vốn, người dân có thể mở rộng diện tích trồng, trong khi hợp tác xã sẽ đảm nhận vai trò liên kết và bao tiêu sản phẩm. Qua đó, cây ớt gió có thể trở thành một sản phẩm đặc trưng giúp người dân vùng cao có thêm nguồn thu nhập.
