Theo thông tin từ Gulf News, hợp đồng tương lai dầu diesel tại Mỹ vừa ghi nhận mức tăng trong ngày mạnh nhất kể từ giữa tháng 7, nhảy vọt 7,4% lên 4,19 USD/gallon. Cùng lúc đó, biên lợi nhuận lọc dầu diesel tại châu Âu cũng tăng gần 10%.
Những con số nhảy múa liên tục này là tín hiệu rõ nhất cho thấy thị trường năng lượng toàn cầu đang đối mặt với một áp lực hoàn toàn mới, nơi điểm nóng không còn nằm ở các giếng dầu thô mà chuyển sang chính các nhà máy chế biến.
Nhà máy lọc dầu chịu sức ép khi nguồn cung nhiên liệu tinh chế toàn cầu bị thắt chặt (Ảnh: WSJ).
"Cơn khát" nhiên liệu tinh chế và điểm nghẽn hạ nguồn
Theo Wall Street Journal, giá diesel - loại nhiên liệu quan trọng trong vận tải hàng hóa, nông nghiệp, xây dựng và sản xuất công nghiệp - đang tăng nhanh hơn đáng kể so với giá dầu thô nguyên liệu. Giới giao dịch quốc tế hiện không còn chỉ nhìn vào nguồn cung dầu thô, mà tập trung toàn bộ sự chú ý vào nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng các sản phẩm dầu đã qua chế biến.
Tình trạng thắt chặt này diễn ra sau hàng loạt sự cố dồn dập tại các thủ phủ năng lượng. Nhà máy lọc dầu Jazan tại Saudi Arabia đã phải ngừng hoạt động từ cuối tháng 7 và dự kiến chỉ có thể khôi phục vào khoảng ngày 30/8. Trong khi đó, một nhà máy lọc dầu ở vùng Tatarstan của Nga gặp sự cố sau các đợt tấn công, cộng thêm việc dòng chảy qua tuyến vận tải chiến lược là eo biển Hormuz tiếp tục bị hạn chế, làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu tinh chế trên quy mô toàn cầu.
Đặc thù của ngành chế biến khiến bài toán này trở nên vô cùng hóc búa khi các nhà máy lọc dầu không thể dễ dàng hay nhanh chóng chuyển đổi công suất giữa các loại sản phẩm. Khi một cơ sở hạ tầng ngừng hoạt động trong lúc thị trường đã căng thẳng, lượng sản phẩm bán ra ngay lập tức sụt giảm mà không có nguồn bù đắp tức thì, buộc người mua phải lao vào cuộc đua tìm kiếm nguồn cung thay thế.
Tồn kho cạn kiệt, các quốc gia khép chặt nguồn cung
Yếu tố làm nghiêm trọng thêm cuộc khủng hoảng hạ nguồn là mức tồn kho nhiên liệu đang chạm đáy. Dữ liệu thị trường cho thấy lượng tồn kho các sản phẩm chưng cất tại Mỹ, bao gồm diesel và dầu sưởi, đã rơi xuống khoảng 107,2 triệu thùng. Đây là mức thấp nhất vào thời điểm này trong năm suốt gần 3 thập kỷ qua, khiến thị trường gần như không còn "đệm chống sốc" trước các biến cố mới.
Song song đó, các quốc gia xuất khẩu lớn đang tăng cường bảo vệ nguồn cung nội địa. Nga đã đưa ra quyết định gia hạn các hạn chế xuất khẩu xăng và diesel cho đến tháng 1/2027, trong khi phía Trung Quốc cũng duy trì các hạn chế xuất khẩu nhiên liệu. Quyết định này trực tiếp rút bớt hàng triệu thùng sản phẩm tinh chế khỏi thị trường quốc tế, đẩy các khu vực phụ thuộc vào nhập khẩu vào thế chống đỡ vất vả.
Châu Âu hiện là khu vực cực kỳ dễ tổn thương do đã chịu nhiều đợt đứt gãy logistics liên quan đến các căng thẳng địa chính trị và sự cố đóng cửa tuyến vận tải qua eo biển Hormuz. Biên lợi nhuận lọc dầu tại khu vực này từng tăng lên mức cao bất thường, và đợt thắt chặt mới này tiếp tục đẩy chi phí lọc dầu lên ngưỡng kỷ lục.
Rủi ro lan rộng đến chi phí tiêu dùng hàng ngày
Mối lo ngại lớn nhất đối với giới phân tích hiện nay là tác động dây chuyền của cơn sốt nhiên liệu đến nền kinh tế thực. Khác với biến động giá dầu thô vốn có thể diễn ra trong ngắn hạn, tình trạng thiếu hụt diesel lại đánh thẳng vào chi phí vận hành chuỗi cung ứng, từ xe tải đường dài, tàu biển, máy móc nông nghiệp cho đến máy bay thương mại.
Dù giá dầu Brent và dầu thô Mỹ cũng ghi nhận mức tăng khoảng 5% trong các phiên giao dịch gần đây do căng thẳng quanh eo biển Hormuz chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, cú sốc từ khâu lọc dầu mới là "ngòi nổ" có khả năng kích hoạt đợt tăng giá hàng hóa tiêu dùng rộng khắp.
Mức chênh lệch lớn giữa giá dầu thô và giá nhiên liệu thành phẩm cho thấy người tiêu dùng có thể phải gánh chịu áp lực chi phí cao ngay cả khi giá dầu thô thế giới đi ngang. Chi phí vận tải hàng hóa và gieo trồng tăng cao sẽ nhanh chóng chuyển dịch sang giá thành thực phẩm và các mặt hàng thiết yếu.
Diễn biến tại các nhà máy lọc dầu đang tạo ra một đợt khan hiếm riêng biệt, mang đến nguy cơ về một cú sốc năng lượng diện rộng trong thời gian tới.
