Ukraine muốn được Mỹ trao cho công nghệ sản xuất tên lửa Patriot (Ảnh: Reuters).
Bên lề hội nghị thượng đỉnh NATO ở Thổ Nhĩ Kỳ hồi tháng 7, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố với Ukraine: "Chúng tôi sẽ cấp giấy phép cho các bạn sản xuất tên lửa Patriot".
Theo ông Trump, sau khi phía Mỹ hướng dẫn Ukraine cách sản xuất, các nhà máy của Kiev có thể bắt đầu tự chế tạo tên lửa "khá nhanh".
Tuy nhiên, ông Trump sau đó đã rút lại cam kết. Tại một cuộc họp nội các tuần trước, ông thừa nhận Mỹ rất khó để trao đi loại công nghệ như vậy.
Theo Telegraph, sự thay đổi quan điểm của ông Trump bắt nguồn từ những tranh luận về việc có nên chuyển giao công nghệ này hay không, trong bối cảnh các trợ lý và chuyên gia lo ngại nó có thể rơi vào tay đối thủ.
Tinh hoa công nghệ
Trọng tâm trong nỗ lực của Kiev nhằm có được tên lửa Patriot là một radar nhỏ do Boeing sản xuất tại Alabama, một bộ phận tiên tiến đến mức Nhà Trắng hạn chế xuất khẩu ngay cả sang những đồng minh thân cận nhất.
Bộ phận này có tên là PAC-3 Ka-Band Active Radar Seeker. Nó đóng vai trò như "mắt và tai" của tên lửa đánh chặn, xác định vị trí tên lửa đang lao tới trong những giây cuối của hành trình và điều khiển Patriot lao thẳng vào mục tiêu.
Phần đầu của bộ phận có đường kính khoảng 25cm, còn radar bên trong rộng khoảng 20cm. Đây được xem là linh hồn của tên lửa đánh chặn do Mỹ sản xuất.
Khi tên lửa tiến gần mục tiêu, radar phát ra tần số cao, cho phép nó phát hiện, khóa mục tiêu và lao thẳng vào các tên lửa đạn đạo hoặc tên lửa hành trình đang di chuyển.
Hệ thống này có độ chính xác cao đến mức trong cuộc chiến ở Iraq năm 2003, Boeing tuyên bố Patriot không bỏ sót bất kỳ tên lửa nào đang bay tới.
Dù 20 quốc gia mua và vận hành hệ thống Patriot, Mỹ kiểm soát rất chặt các bản thiết kế kỹ thuật cần thiết để sản xuất hệ thống này và hiếm khi cho phép nước ngoài tự sản xuất. Đức và Nhật Bản là 2 quốc gia duy nhất được cấp phép sản xuất Patriot.
Tuy nhiên, Washington không cho phép Nhật Bản sản xuất bộ đầu dò radar Ka-band mà Mỹ coi là tinh hoa công nghệ.
Quân đội Nhật Bản cũng mất 3 năm để lần đầu thử nghiệm thành công tên lửa PAC-3. Đây cũng là khoảng thời gian mà các chuyên gia cho rằng Ukraine sẽ cần phải trải qua nếu xảy ra kịch bản Kiev được sản xuất một phần của tên lửa Patriot.
Ukraine rất muốn Mỹ trao cho công nghệ này bởi Patriot là hệ thống phòng không duy nhất có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo của Nga.
Nga được cho đang chuẩn bị cho một chiến dịch tập kích hỏa lực vào các thành phố và cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine trong mùa đông, trong khi kho tên lửa Patriot của phía Kiev đang cạn kiệt.
Trong thời gian qua, tỷ lệ Ukraine đánh chặn tên lửa đạn đạo Nga giảm mạnh, thậm chí có những đợt không kích mà Kiev không ngăn được bất cứ quả nào lao vào mục tiêu.
Thế khó của Lầu Năm Góc
Bộ Quốc phòng (Bộ Chiến tranh) Mỹ cũng đang nhận ra rằng việc được cấp phép mới chỉ là rào cản đầu tiên trong quy trình phức tạp để trao cho Kiev quyền sản xuất tên lửa Patriot.
Michael Cadenazzi, Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng phụ trách chính sách công nghiệp, nói rằng "phần khó nhất" sẽ là tìm kiếm và chứng nhận một chuỗi nhà cung ứng hoàn toàn mới.
"Chỉ có một số lượng nhất định kỹ sư biết cách làm những việc này. Chỉ có một số lượng nhất định linh kiện đủ tiêu chuẩn đã có sẵn. Khi xây dựng một chuỗi cung ứng mới sẽ mất thời gian để tìm được các nhà cung cấp đủ tiêu chuẩn", ông nói.
Ngoài ra, luật kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt của Mỹ được thiết kế để ngăn công nghệ vũ khí tiên tiến rời khỏi sự kiểm soát của Washington.
Nếu Mỹ cho phép Ukraine tự sản xuất Patriot, điều này sẽ đòi hỏi việc chuyển giao không chỉ phần cứng mà cả bản vẽ kỹ thuật, phần mềm và chuyên môn cần thiết để lắp ráp hệ thống vũ khí phức tạp này.
Telegraph dẫn nguồn tin cho biết, những trở ngại này là yếu tố chính khiến việc chuyển giao bị trì hoãn.
Theo đó, Mỹ sẽ phải xác định từng nhà máy, nhân viên và nhà thầu phụ của Ukraine được phép tiếp cận công nghệ này. Quan trọng nhất, họ cần có những bảo đảm rằng các bí mật đó không thể bị rơi vào tay đối thủ của Mỹ.
Đây dường như cũng là nỗi lo mà ông Trump và các trợ lý của ông âm thầm chia sẻ. Boeing cũng có cùng quan ngại, với một nguồn tin trong ngành nói rằng việc lo công nghệ vũ khí rơi vào tay đối phương là "hoàn toàn chính xác" và đây là mối lo của các quan chức cấp cao.
Ngoài ra, tạp chí The Atlantic dẫn nguồn tin cho biết, 2 công ty quốc phòng Mỹ đứng sau hệ thống Patriot là Raytheon và Lockheed dường như còn mối lo khác.
Họ được cho là lo ngại rằng nếu Ukraine được cấp phép sản xuất tên lửa Patriot, Kiev có thể cải tiến tên lửa đánh chặn, đồng thời sản xuất chúng nhanh hơn và với chi phí thấp hơn đáng kể, từ đó tạo ra đối thủ trực tiếp với 2 nhà thầu Mỹ.
Một vấn đề khác là liệu Ukraine sẽ sản xuất tên lửa ở đâu nếu được Mỹ chuyển giao công nghệ. Nếu Ukraine xây dựng nhà máy trong nước, cơ sở này sẽ trở thành mục tiêu hàng đầu của Nga. Điều này dường như đã khiến Ukraine cân nhắc đưa cơ sở sản xuất ra nước ngoài.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, việc chuyển hoạt động sản xuất ra ngoài Ukraine sẽ mất thời gian và khiến quá trình cấp phép càng phức tạp hơn nữa.
