Tổng thống Mỹ Donald Trump (Ảnh: AFP).
Mỹ gửi Iran kế hoạch hòa bình 15 điểm, phản ứng của Israel
New York Times dẫn lời 2 quan chức Mỹ thạo tin cho biết, Mỹ đang cân nhắc tuyên bố một lệnh ngừng bắn kéo dài một tháng, trong thời gian đó các cuộc đàm phán về thỏa thuận sẽ được tiến hành.
Kế hoạch hòa bình 15 điểm của Mỹ được cho là đề cập đến chương trình tên lửa đạn đạo và hạt nhân của Iran, cũng như các vấn đề liên quan đến eo biển Hormuz.
Kế hoạch được cho là yêu cầu Iran phải tháo dỡ toàn bộ năng lực hạt nhân, chấm dứt mọi hoạt động làm giàu uranium và đưa ra cam kết vĩnh viễn rằng sẽ không bao giờ tìm cách sở hữu vũ khí hạt nhân.
Ngoài ra, Tehran sẽ phải chấm dứt việc tài trợ và vũ trang cho các lực lượng đồng minh trong khu vực, đồng thời bảo đảm eo biển Hormuz luôn là tuyến đường thủy quốc tế mở.
Kế hoạch cũng yêu cầu Iran hạn chế sản xuất tên lửa và chỉ được phép sử dụng chúng cho mục đích phòng vệ.
Đổi lại, Washington đề nghị dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt, hỗ trợ phát triển một dự án năng lượng hạt nhân dân sự tại Bushehr, miền Nam Iran, nơi đặt nhà máy điện hạt nhân Bushehr, và loại bỏ mối đe dọa từ cơ chế vốn cho phép tái áp đặt các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc đã được dỡ bỏ trước đó đối với Iran.
Mỹ được cho là đã thông báo trước cho Israel về việc chuyển kế hoạch hòa bình cho Iran. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, người lâu nay phản đối mạnh mẽ bất kỳ thỏa thuận nào với Iran, vẫn chưa đưa ra bình luận chính thức.
Đại sứ Israel tại Liên hợp quốc Danny Danon cho biết nước này không tham gia vào các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran được cho là dự kiến tổ chức vào cuối tuần này.
Phát biểu với các phóng viên, ông Danon nói rằng Mỹ cùng với Israel vẫn đang tiếp tục tấn công “các mục tiêu quân sự tại Iran, và chúng tôi sẽ tiếp tục làm điều đó".
Ông cho rằng các cuộc không kích do liên quân phát động nhằm vào Iran đã “đạt được nhiều kết quả”, nhưng chưa phải là tất cả.
Đại sứ Danon nói thêm, Israel quyết tâm bảo đảm Iran không còn năng lực phát triển vũ khí hạt nhân hoặc tên lửa đạn đạo.
Đại sứ này cũng cáo buộc chính quyền Iran trước đó vài tuần từng tuyên bố không sở hữu tên lửa tầm trung, nhưng sau đó lại bị cho là đã phóng một tên lửa bay khoảng 4.000km hướng tới đảo Diego Garcia, nơi có căn cứ quân sự quan trọng của Mỹ và Anh.
Iran đã phủ nhận việc tiến hành vụ tấn công vào địa điểm xa xôi ở Ấn Độ Dương này. Tổng Thư ký NATO Mark Rutte cuối tuần qua cho biết liên minh không thể xác nhận tuyên bố của Israel rằng các vật thể được sử dụng là tên lửa đạn đạo xuyên lục địa của Iran.
Hiện tại, chưa có dấu hiệu nào cho thấy cuộc chiến sẽ sớm hạ nhiệt. Giới chức Israel cho biết họ dự kiến xung đột sẽ còn kéo dài trong nhiều tuần.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt thừa nhận các nỗ lực ngoại giao đang được tiến hành, nhưng cũng nhấn mạnh: “Trong khi Tổng thống Mỹ và các nhà đàm phán của ông đang khám phá khả năng ngoại giao mới này, chiến dịch không kích vẫn tiếp tục không gián đoạn nhằm đạt được các mục tiêu quân sự do Tổng Tư lệnh và Lầu Năm Góc đề ra”.
Trong khi đó, Iran có thể gặp khó khăn trong việc đưa ra phản hồi nhanh chóng trước đề nghị từ phía Mỹ. Các quan chức cấp cao Iran đang gặp trở ngại trong việc liên lạc nội bộ và lo ngại Israel có thể ném bom nếu họ gặp mặt trực tiếp.
Theo hãng tin TASS, Mỹ và các quốc gia trung gian đang chờ phản hồi của Iran về khả năng tổ chức các cuộc đàm phán cấp cao nhằm chấm dứt xung đột Trung Đông vào ngày 26/3.
Nguồn tin cho biết thêm: “Nếu kế hoạch về một hội nghị thượng đỉnh được xác nhận, Phó Tổng thống JD Vance nhiều khả năng sẽ tham gia”.
Trong khi đó, các nguồn tin nói với Axios rằng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lo ngại Tổng thống Mỹ Donald Trump “có thể đạt được một thỏa thuận với Tehran không đáp ứng được các mục tiêu của Israel, bao gồm những nhượng bộ đáng kể và hạn chế khả năng tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran của Israel”.
Kế hoạch hòa bình không mới?
Theo đánh giá của các nhà ngoại giao, khuôn khổ kế hoạch hòa bình 15 điểm thực chất dựa trên một đề xuất do nhóm đàm phán của ông Trump đưa ra trong các cuộc đàm phán hạt nhân gần một năm trước.
Kế hoạch 15 điểm ban đầu đó là nền tảng cho các cuộc đàm phán vào cuối tháng 5/2025, ngay trước khi các cuộc thương lượng sụp đổ do các cuộc không kích của Israel vào chương trình hạt nhân của Iran.
Kế hoạch 15 điểm tháng 5/2025, được phía Mỹ mô tả như một “bản điều khoản”, là một đề xuất đơn phương do Mỹ đưa ra, bao gồm nhiều nội dung mà Iran khó có thể chấp nhận, trong đó có các hạn chế đối với việc sử dụng nguồn tiền được giải phóng từ việc dỡ bỏ trừng phạt. Kế hoạch này chỉ hứa dỡ bỏ các lệnh trừng phạt liên quan đến hạt nhân, thay vì toàn bộ các lệnh trừng phạt.
Mỹ đề xuất số tiền thu được từ việc dỡ bỏ trừng phạt không được sử dụng để tài trợ cho chương trình tên lửa đạn đạo của Iran. Kế hoạch cũng đề xuất toàn bộ kho dự trữ uranium phải được chuyển ra khỏi Iran ngay lập tức, đồng thời được làm giàu xuống mức 3,67%. Tất cả các cơ sở làm giàu của Iran sẽ bị vô hiệu hóa trong vòng một tháng và các máy ly tâm sẽ bị làm cho không thể hoạt động.
Mỹ sẽ hỗ trợ tài chính cho một chương trình hạt nhân dân sự mới của Iran, với một cơ sở lưu trữ nhiên liệu đặt bên ngoài Iran và chịu sự giám sát của cơ quan giám sát hạt nhân của Liên hợp quốc.
Một liên danh làm giàu uranium khu vực sẽ được thành lập với sự tham gia của Iran, Mỹ, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất, Qatar và Ả rập Xê út. Liên danh này có thể có một đơn vị quản lý bên ngoài.
"Món quà rất lớn từ Iran"
Tổng thống Trump hôm qua cũng nói rằng Iran đã trao cho Mỹ "món quà rất lớn".
“Các nhà đàm phán Iran đã làm một điều ngày hôm qua thực sự đáng kinh ngạc. Họ đã trao cho chúng tôi một món quà. Đó là một món quà rất lớn, có giá trị khổng lồ về tiền bạc… điều đó có ý nghĩa với tôi là: chúng ta đang làm việc với đúng người”, Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu với các phóng viên tại Phòng Bầu dục hôm 24/3.
Ông Trump không nêu rõ “món quà” đó là gì, nhưng cho biết nó có liên quan đến eo biển Hormuz.
Đã có một số suy đoán rằng điều này liên quan đến việc bán dầu, cụ thể là khoảng 140 triệu thùng dầu Iran từng bị mắc kẹt. Món quà mà ông Trump đề cập “có thể liên quan đến việc bán số dầu này”. Nhà Trắng chưa đưa ra xác nhận.
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump tối 20/3 đã dỡ bỏ trừng phạt dầu của Iran. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, lượng dầu thô rất lớn được dỡ bỏ lệnh trừng phạt: 140 triệu thùng, đủ để đáp ứng toàn bộ nhu cầu dầu mỏ của thế giới trong khoảng một ngày rưỡi.
