Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh giám sát hoạt động vận chuyển, hỗ trợ các tàu gặp sự cố (Ảnh: BBC).
Tại một căn cứ quân sự ngoài bờ biển Portsmouth (Anh), một dịch vụ hoạt động 24/24 để giám sát khắp Vùng Vịnh, biển Đỏ và một phần của Ấn Độ Dương, đáp ứng yêu cầu các cuộc gọi khẩn cấp.
Khi một con tàu bị tấn công ở eo biển Hormuz, một trong những nơi đầu tiên tín hiệu cầu cứu của nó có khả năng được nghe thấy là cách đó hàng nghìn km, tại một căn cứ quân sự bên ngoài Portsmouth, trên bờ biển phía nam của nước Anh.
“Khó khăn nhất là khi nhận được cuộc gọi từ thủy thủ đoàn hoặc thuyền trưởng của một con tàu vừa bị tấn công”, Tư lệnh Joanna Black, người đứng đầu các hoạt động tại Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO), cho biết.
Cơ quan trên, do hải quân Anh lãnh đạo, hoạt động như một dịch vụ giám sát và khẩn cấp cho vận tải thương mại tại một trong những khu vực hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới.
UKMTO ra đời hơn 25 năm trước, ban đầu ở Dubai (Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất - UEA) như một phần phản ứng của Anh đối với các cuộc tấn công khủng bố sau ngày 11/9/2001. Sau đó, UKMTO chuyển trọng tâm sang hỗ trợ chống lại nạn cướp biển ngoài khơi bờ biển Somalia.
Và kể từ khi bùng nổ cuộc chiến Mỹ - Israel chống lại Iran vào ngày 28/2, vai trò của UKMTO ngày càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, nhất là đối với các thủy thủ và các công ty vận tải biển đang tìm cách điều hướng Biển Đỏ, Ấn Độ Dương và vùng Vịnh - đặc biệt là eo biển Hormuz.
Tầm ảnh hưởng và sự phát triển của UKMTO phản ánh tầm quan trọng mà Anh, một quốc đảo phụ thuộc rất nhiều vào thương mại quốc tế và từng sở hữu lực lượng hải quân mạnh nhất thế giới, đã đặt ra đối với an ninh hàng hải và tự do hàng hải từ lâu nay.
Với kiến thức hải quân dày dặn, đơn vị này có các kỹ năng và công nghệ để hiểu được những thách thức mà ngành vận tải biển toàn cầu đang phải đối mặt, và UKMTO đã tự khẳng định mình là nguồn thông tin quan trọng, đáng tin cậy và khách quan.
Khi các tàu báo cáo sự cố qua điện thoại vệ tinh hoặc email, UKMTO sẽ thông báo cho lực lượng bảo vệ bờ biển, quân đội hoặc các cơ quan chức năng khác có khả năng hỗ trợ tốt nhất tại địa phương. Cơ quan này cũng đăng tải thông tin về các sự cố và lưu lượng giao thông hàng hải trên trang web và mạng xã hội, từ đó trở thành một nguồn thông tin vô giá cho các chủ hàng, các nhà hoạch định chính sách và người dân.
Đôi khi “một tàu bị tấn công bằng tên lửa hoặc UAV”, Tư lệnh Black cho biết, sử dụng thuật ngữ kỹ thuật cho máy bay không người lái, hoặc “có thể là có hỏa lực súng nhỏ thường xuyên nhắm vào cầu tàu hoặc phòng máy”.
Đối với những người liên quan, điều đó “có thể vô cùng đáng sợ”, bà nói. Trước khi chiến sự Iran bùng nổ, lưu lượng giao thông điển hình qua eo biển là khoảng 130 tàu mỗi ngày, theo tổ chức này. Nhưng số lượng tàu thuyền qua lại đã giảm mạnh trong bối cảnh xung đột, hiện chỉ còn từ 8 - 10 chiếc mỗi ngày.
Việc Iran đóng cửa hiệu quả tuyến đường thủy chiến lược quan trọng này đã gây ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế toàn cầu, đẩy giá năng lượng tăng cao. Khoảng 850 tàu lớn vẫn đang mắc kẹt trong khu vực, chờ đợi đến khi an toàn mới đi qua eo biển, trong đó có khoảng 20.000 thủy thủ bị ảnh hưởng.
Cả Mỹ và Iran đều tìm cách giành quyền kiểm soát chủ chốt eo biển Hormuz. Iran cho biết chỉ những tàu được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo nước này cho phép mới được đi qua, trong khi Hải quân Mỹ tuyên bố đang chặn các tàu đến từ hoặc đi đến các cảng của Iran.
Hồi đầu tháng 3 này, các quan chức Mỹ cho biết Iran đã sử dụng tàu nhỏ để rải thủy lôi quanh eo biển này. Và đầu tháng này, Washington nói rằng Tehran không thể xác định vị trí tất cả các thủy lôi của mình trong tuyến đường thủy này. Các quan chức Mỹ và châu Âu cho biết tình hình rất phức tạp vì không ai biết số lượng thủy lôi đã được rải.
Phát biểu hôm 27/4 tại phòng điều khiển, Tư lệnh Black cho biết cơ quan này cho đến nay vẫn chưa nhận được báo cáo nào từ các tàu về việc phát hiện thủy lôi. "Mối lo ngại về khả năng có thủy lôi đủ để khiến ngành công nghiệp này vô cùng thận trọng”, Tư lệnh Black nói.
Kể từ đầu tháng 3, UKMTO ghi nhận 41 sự cố trong khu vực, trong đó 26 sự cố là các cuộc tấn công trực tiếp vào tàu thuyền dẫn đến hỏa hoạn, ngập lụt hoặc sự cố nghiêm trọng.
Hầu hết các sự cố xảy ra vào đầu chiến sự ở Trung Đông. Giờ đây, với một thỏa thuận ngừng bắn mong manh, các sự cố có nhiều khả năng liên quan đến việc tàu thuyền khó liên lạc qua radio và đôi khi là sự cố các thủy thủ bị bắt giữ, Tư lệnh Black cho biết.
Mặc dù có liên hệ với Hải quân Anh, UKMTO tự hào về tính trung lập của mình và cho rằng việc cung cấp thông tin chính xác, khách quan là nền tảng cho uy tín và giá trị của họ đối với các công ty vận tải biển.
Với đội ngũ nhóm gồm 18 người làm việc tại trung tâm gần Portsmouth, UKMTO hoạt động 24/24, thu thập thông tin từ các tàu thuyền bất kể chúng mang cờ quốc gia nào hay mối quan hệ giữa quốc gia sở tại với London ra sao.
Việc hợp tác với UKMTO là tự nguyện, nhưng việc ghi nhận thông tin với UKMTO có thể giúp các công ty vận tải biển giảm chi phí bảo hiểm. Cơ quan này hợp tác chặt chẽ với một dịch vụ tương tự do chính quyền Pháp điều hành tại vịnh Guinea, phía tây châu Phi.
Nếu có một nguồn tin gián tiếp thông báo cho họ về một sự cố, các nhân viên điều hành trong phòng điều khiển gần Portsmouth trước tiên sẽ cố gắng liên lạc với thủy thủ đoàn của tàu bị ảnh hưởng. Nếu không thể làm điều đó, họ sẽ cố gắng nói chuyện với các tàu gần đó để xác minh tình hình.
“Chúng tôi đã có những trường hợp thủy thủ đoàn rơi xuống nước. Bằng cách thông báo cho lực lượng bảo vệ bờ biển địa phương, họ đã được cứu hoặc chúng tôi có thể cung cấp cho họ thông tin về vị trí cuối cùng nhìn thấy những người rơi xuống nước”, Tư lệnh Black cho hay.
“Ở đây có thể rất bận rộn, rất căng thẳng nhưng bạn sẽ thấy rằng khi mọi việc đang diễn ra, mọi thứ lại khá yên tĩnh và tập trung", ông nói thêm.
