Hệ thống phòng không Patriot (Ảnh: AFP).
Thắng lợi chính trị của Ukraine
Cam kết của Tổng thống Mỹ Donald Trump cho phép Kiev sản xuất tên lửa phòng không Patriot của Mỹ được xem là một thắng lợi chính trị đối với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, nhưng theo các chuyên gia quốc phòng, phải mất ít nhất một năm nữa việc sản xuất mới có thể bắt đầu.
Trong khi tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn vẫn có khả năng kéo dài đến thời điểm đó, Kiev sẽ phải đưa ra những lựa chọn khó khăn về việc ưu tiên bảo vệ mục tiêu nào khi Nga tiếp tục tập kích các thành phố và cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine.
Lời hứa của ông Trump được đưa ra hôm 9/7 trong cuộc gặp với ông Zelensky bên lề hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara. Đây được xem là một cử chỉ ủng hộ quan trọng, đồng thời phản ánh sự cải thiện đáng kể trong quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo kể từ cuộc tranh cãi gay gắt tại Nhà Trắng hồi tháng 2/2025.
Tên lửa đánh chặn Patriot đóng vai trò sống còn đối với hệ thống phòng không Ukraine trong bối cảnh ông Zelensky cho rằng Nga đang tìm cách tận dụng ưu thế về tên lửa đạn đạo để gia tăng sức ép lên Ukraine.
Patriot hiện là loại vũ khí duy nhất trong kho vũ khí của Kiev có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo Nga. Trong tháng này, Ukraine mới chỉ bắn hạ được 4 trong tổng số 54 tên lửa đạn đạo có tốc độ rất cao mà Nga đã phóng.
Tuy nhiên, cam kết của ông Trump vẫn còn khá mơ hồ. Ông thừa nhận chưa trao đổi trước với các công ty sản xuất tên lửa Patriot là Lockheed Martin và RTX (Raytheon) về vấn đề này.
Tác động hạn chế
Các chuyên gia nhận định thời gian cần thiết để xây dựng dây chuyền lắp ráp và tổ chức mạng lưới nhà thầu phụ đồng nghĩa với việc sản xuất các tên lửa PAC-2 do Raytheon chế tạo hoặc PAC-3 tiên tiến hơn do Lockheed Martin sản xuất sẽ không thể bắt đầu đủ sớm để cải thiện tình hình của Ukraine trong ngắn hạn.
“Trong ngắn hạn, tác động sẽ rất hạn chế”, ông Fabian Hoffmann, chuyên gia tên lửa tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Na Uy ở Oslo, cho biết.
“Tôi sẽ rất ngạc nhiên nếu quá trình này diễn ra trong vòng dưới 12 tháng. Tôi cho rằng sẽ mất thời gian lâu hơn đáng kể", ông nói thêm.
Để so sánh, năm 2024, Raytheon đã đạt được thỏa thuận với nhà sản xuất vũ khí châu Âu MBDA nhằm sản xuất tên lửa đánh chặn GEM-T cho hệ thống PAC-2 tại Đức, nhưng những lô hàng đầu tiên dự kiến phải đến đầu năm 2027 mới được bàn giao. Trong khi đó, các cuộc thảo luận về sản xuất PAC-3 tại Đức đến nay vẫn chưa đạt kết quả.
Kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự vào năm 2022, Ukraine đã đẩy nhanh đáng kể năng lực phát triển quốc phòng. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc chế tạo hệ thống có khả năng đánh chặn các mục tiêu bay nhanh gấp nhiều lần tốc độ âm thanh là một trong những thách thức khó khăn nhất trong công nghệ tên lửa.
Ông Serhii Beskrestnov, cố vấn Bộ Quốc phòng Ukraine, cho biết vẫn chưa rõ các nhà thầu phụ sẽ cần bao lâu để mở rộng sản xuất những linh kiện khan hiếm.
Một quốc gia có thể giúp Kiev đẩy nhanh tiến độ là Đức, nơi đã xây dựng được chuỗi sản xuất trong nước cho các tên lửa đánh chặn PAC-2.
Hai nguồn tin am hiểu các cuộc thảo luận cho biết những tên lửa đánh chặn mới nhiều khả năng sẽ được sản xuất tại Đức hoặc một quốc gia châu Âu khác, nơi an toàn hơn. Sau khi chiến sự kết thúc, hoạt động sản xuất có thể được chuyển sang Ukraine.
Ông Zelensky ngày 10/7 cho biết các nhóm kỹ thuật sẽ nhanh chóng hoàn thiện chi tiết dự án, nhưng ông mong muốn việc sản xuất được triển khai “tại Ukraine sớm nhất có thể”.
Ông cũng cho biết một lô tên lửa PAC-3 từ Mỹ dự kiến sẽ được chuyển giao trong “những ngày tới”.
Bên cạnh đó, ông Zelensky đã đề nghị các đồng minh khác cung cấp tên lửa từ kho dự trữ của họ, đồng thời tận dụng cơ chế tài chính do NATO điều phối, theo đó các nước châu Âu và Canada chuyển tiền cho Mỹ để mua vũ khí do Mỹ sản xuất dành cho Ukraine.
Tuy nhiên, một vấn đề khác đang khiến Ukraine lo lắng là Nga vẫn đang sản xuất tên lửa nhanh hơn phương Tây chế tạo ra vũ khí đánh chặn.
Theo các chuyên gia, số lượng tên lửa Patriot hiện không đủ để đối phó với mối đe dọa tên lửa đạn đạo từ Nga. Nga hiện sản xuất ít nhất 700-800 tên lửa đạn đạo Iskander và tên lửa siêu vượt âm Kinzhal mỗi năm.
Theo nguyên tắc tác chiến, cần trung bình 3 tên lửa Patriot để bảo đảm đánh chặn thành công một tên lửa đạn đạo. Điều này đồng nghĩa Ukraine sẽ cần khoảng 2.400 tên lửa đánh chặn mỗi năm nếu năng lực sản xuất tên lửa của Nga không thay đổi.
“Ngay cả khi có một nhà máy sản xuất theo giấy phép tại Ukraine, việc đạt được con số đó sẽ cực kỳ khó khăn, nếu không muốn nói là bất khả thi", ông Hoffmann nhận định.
Năm ngoái, Lockheed Martin chỉ bàn giao hơn 600 tên lửa PAC-3 và đang đặt mục tiêu nâng sản lượng lên khoảng 2.000 quả mỗi năm vào năm 2030.
Theo ông Hoffmann, một nhà máy tại Ukraine có thể chỉ sản xuất được khoảng 200-300 tên lửa đánh chặn mỗi năm.
Ông Zelensky cho biết Ukraine cần một phương án dự phòng. “Lựa chọn đúng đắn duy nhất là tìm ra một giải pháp thay thế cho PAC-3”, ông nói hôm 9/7. Ông kỳ vọng các đồng minh châu Âu tham gia dự án phòng thủ tên lửa Freya, do công ty Ukraine Fire Point dẫn dắt, sẽ sớm nhóm họp tại Pháp.
Fire Point đang kêu gọi các công ty châu Âu cung cấp radar, hệ thống truyền dữ liệu và đầu dò để tích hợp với công nghệ tên lửa hiện có của mình. Công ty hy vọng sẽ hoàn thiện một giải pháp thay thế Patriot với chi phí thấp hơn trước cuối năm nay.
