Một tòa nhà ở miền nam Li Băng bị tấn công hồi cuối tháng 5 (Ảnh: Reuters).
Việc Israel những ngày gần đây gia tăng tấn công lực lượng Hezbollah và mở rộng hiện diện quân sự tại Li Băng đã gây ra cuộc khủng hoảng di tản tồi tệ, phá hủy nhiều cơ sở hạ tầng, đẩy nền kinh tế nước này vào nguy cơ thiệt hại 20 tỷ USD, đồng thời làm đình trệ các nỗ lực hòa đàm tại Trung Đông.
Những cảnh báo mới nhất của Thủ tướng Li Băng Nawaf Salam về sự leo thang “nguy hiểm và chưa từng có” của Israel đang phản ánh thực tế ngày càng đáng lo ngại tại quốc gia Địa Trung Hải này.
Chỉ hơn một tháng sau khi thỏa thuận ngừng bắn do Mỹ làm trung gian có hiệu lực từ ngày 16-17/4 và tiếp tục được gia hạn thêm 45 ngày từ ngày 17/5, các cuộc không kích dữ dội, hoạt động quân sự trên bộ và việc quân đội Israel mở rộng hiện diện tại miền Nam Li Băng đã khiến hy vọng về một giai đoạn ổn định mới nhanh chóng bị phủ bóng bởi nguy cơ tái bùng phát chiến tranh toàn diện.
Li Băng trước nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy chiến tranh khu vực
Trong phát biểu ngày 30/5 tại Beirut, Thủ tướng Li Băng Nawaf Salam cáo buộc Israel đang theo đuổi “chính sách hủy diệt” và “trừng phạt tập thể”, vượt xa các mục tiêu quân sự cụ thể để tấn công vào thị trấn, làng mạc và cơ sở hạ tầng dân sự. Những tuyên bố này xuất hiện trong bối cảnh quân đội Israel liên tục đẩy mạnh chiến dịch quân sự nhằm vào các khu vực được cho là căn cứ của Hezbollah ở miền Nam Li Băng và vùng ngoại ô phía Nam thủ đô Beirut.
Tháng 5 chứng kiến một trong những giai đoạn không kích dữ dội nhất kể từ sau thỏa thuận ngừng bắn. Chỉ riêng ngày 26/5, Israel tiến hành hơn 120 cuộc không kích nhằm vào nhiều khu vực ở miền Nam và miền Đông Li Băng, đồng thời mở rộng các chiến dịch trên bộ vượt ra ngoài khu vực an ninh vốn được duy trì trước đó.
Đáng chú ý, quân đội Israel tiến sâu hơn vào các khu vực chiến lược dọc sông Litani và kiểm soát pháo đài Beaufort - vị trí quân sự mang tính biểu tượng trong lịch sử xung đột Israel - Hezbollah. Các nhà phân tích Trung Đông cho rằng việc tái kiểm soát Beaufort không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn mang tính tâm lý, chính trị sâu sắc, gợi lại ký ức về thời kỳ Israel chiếm đóng miền Nam Li Băng giai đoạn 1982-2000.
Từ góc nhìn của Tel Aviv, các hoạt động quân sự được lý giải là phản ứng trước các cuộc tấn công bằng rocket và UAV của lực lượng Hezbollah nhằm vào miền Bắc Israel. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố sẽ tiếp tục mở rộng chiến dịch cho đến khi bảo đảm được an ninh cho các cộng đồng dân cư Israel dọc biên giới. Tuy nhiên, phía Beirut và nhiều tổ chức quốc tế cho rằng mức độ đáp trả của Israel đang vượt quá yêu cầu tự vệ và làm xói mòn hoàn toàn nền tảng của tiến trình ngừng bắn.
Trong bối cảnh đó, Li Băng một lần nữa đứng trước nguy cơ trở thành mặt trận chính trong cuộc đối đầu rộng lớn hơn giữa Israel và “trục kháng chiến” do Iran hậu thuẫn. Điều đáng lo ngại là lần leo thang hiện nay diễn ra khi quốc gia này vẫn chưa phục hồi khỏi cuộc khủng hoảng tài chính kéo dài từ năm 2019, cũng như những tổn thất nặng nề của các cuộc giao tranh trước đây.
Khủng hoảng nhân đạo, kinh tế và xã hội ngày càng nghiêm trọng
Việc Israel những ngày gần đây gia tăng tấn công lực lượng Hezbollah và mở rộng hiện diện quân sự tại Li Băng đã gây ra cuộc khủng hoảng di tản tồi tệ, phá hủy nhiều cơ sở hạ tầng, đẩy nền kinh tế nước này vào nguy cơ thiệt hại 20 tỷ USD, đồng thời làm đình trệ các nỗ lực hòa đàm tại Trung Đông.
Hệ lụy trực tiếp và rõ nét nhất từ việc Israel leo thang tấn công là cuộc khủng hoảng nhân đạo đang lan rộng trên khắp Li Băng. Theo số liệu của chính quyền Beirut và các tổ chức nhân đạo quốc tế, hơn 1,2 triệu người đã phải rời bỏ nhà cửa kể từ khi xung đột bùng phát trở lại đầu tháng 3. Đây là con số tương đương gần 20% dân số Li Băng, biến cuộc khủng hoảng hiện nay trở thành một trong những đợt di tản lớn nhất trong lịch sử hiện đại của nước này.
Dọc các tuyến đường từ miền Nam lên Beirut và các tỉnh phía Bắc, từng đoàn xe nối dài hàng chục km đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Nhiều gia đình phải sống trong trường học, nhà thờ, trung tâm cộng đồng và khu trú ẩn. Hệ thống hỗ trợ xã hội vốn đã suy yếu bởi khủng hoảng kinh tế kéo dài đang bị đặt dưới áp lực cực lớn.
Các tổ chức cứu trợ cảnh báo tình trạng thiếu lương thực đang gia tăng nhanh chóng. Những đánh giá mới nhất về an ninh lương thực cho thấy 1,24 triệu người tại Li Băng đang đối mặt với mức mất an ninh lương thực nghiêm trọng giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 8.
Tại các tỉnh miền Nam như Nabatieh, Bent Jbeil, Marjaayoun và Sour, nhiều khu vực đã rơi vào tình trạng khủng hoảng khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn, các tuyến giao thông bị phá hủy và hoạt động cứu trợ gặp nhiều khó khăn.
Không chỉ con người, cơ sở hạ tầng dân sự cũng đang hứng chịu tổn thất nặng nề. Nhiều bệnh viện, trường học, hệ thống cấp điện, nước và các tuyến đường giao thông bị phá hủy hoặc hư hại nghiêm trọng. Các cuộc không kích nhằm vào những khu vực đông dân cư ở Tyre, Nabatieh và ngoại ô Beirut khiến nguy cơ khủng hoảng y tế công cộng ngày càng gia tăng.
Giới chuyên gia môi trường Trung Đông còn cảnh báo về những hậu quả lâu dài đối với đất nông nghiệp ở miền Nam Li Băng. Các báo cáo địa phương cho biết nhiều diện tích đất canh tác đã bị cháy xém, ô nhiễm hoặc mất khả năng sản xuất do giao tranh kéo dài. Điều này đe dọa trực tiếp an ninh lương thực của quốc gia vốn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu và đang đối mặt với tình trạng thiếu ngoại tệ nghiêm trọng.
Tác động kinh tế cũng không kém phần nghiêm trọng. Bộ trưởng Tài chính Li Băng Yassine Jaber ước tính thiệt hại trực tiếp và gián tiếp do chiến sự có thể lên tới 20 tỷ USD. Trong khi đó, nền kinh tế Li Băng được dự báo suy giảm 7-10% trong năm 2026. Đây là một đòn giáng mạnh vào nỗ lực phục hồi vốn đã rất mong manh sau cuộc khủng hoảng tài chính lịch sử bắt đầu từ năm 2019.
Tại miền Nam Li Băng, hơn 80% chợ truyền thống, trung tâm thương mại và cơ sở kinh doanh nhỏ phải đóng cửa hoặc hoạt động cầm chừng. Ngành du lịch, nguồn thu ngoại tệ quan trọng của đất nước, gần như tê liệt. Lượng kiều hối từ cộng đồng người Li Băng ở nước ngoài cũng đứng trước nguy cơ sụt giảm khi bất ổn kéo dài. Nhà kinh tế học Nasser Saidi, cựu Bộ trưởng Kinh tế Li Băng, nhận định nếu xung đột tiếp tục kéo dài trong mùa hè, quốc gia này có thể đối mặt “cuộc suy thoái kép”, vừa là khủng hoảng tài chính, vừa là khủng hoảng chiến tranh. Theo ông, những tổn thất cơ sở hạ tầng, niềm tin đầu tư và nhân lực sẽ cần nhiều năm mới có thể phục hồi.
Tác động địa chính trị và nguy cơ tái định hình cục diện Trung Đông
Vượt ra ngoài phạm vi lãnh thổ Li Băng, việc Israel mở rộng hiện diện quân sự đang tạo ra những chấn động lớn đối với toàn bộ cấu trúc an ninh Trung Đông.
Một trong những hệ quả đáng chú ý nhất là nguy cơ làm sụp đổ các nỗ lực ngoại giao đang được xúc tiến giữa Mỹ, Iran và các bên liên quan. Theo giới quan sát quốc tế, Tehran đã bày tỏ quan ngại sâu sắc trước các chiến dịch quân sự mới của Israel tại Li Băng. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei tuyên bố các cuộc tấn công của Israel là một trong những nguyên nhân làm chậm tiến trình ngoại giao liên quan tới cuộc đối đầu Mỹ - Iran. Tehran coi lệnh ngừng bắn tại Li Băng là một phần không thể tách rời của bất kỳ thỏa thuận khu vực nào.
Điều này cho thấy mặt trận Li Băng đã trở thành biến số quan trọng trong toàn bộ bàn cờ chiến lược Trung Đông. Bất kỳ sự leo thang nào tại đây đều có thể kéo theo những phản ứng dây chuyền liên quan đến Iran, Syria, Iraq và các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực. Giới phân tích tại châu Âu nhận định Israel đang theo đuổi chiến lược thiết lập “vùng đệm an ninh” sâu hơn bên trong lãnh thổ Li Băng nhằm ngăn Hezbollah tiếp cận biên giới. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy những vùng đệm kiểu này thường khó duy trì trong thời gian dài và có nguy cơ trở thành tâm điểm cho các cuộc nổi dậy, phục kích và chiến tranh tiêu hao.
Chuyên gia Michael Young thuộc Trung tâm Carnegie nhận định việc Israel tiến sâu hơn vào miền Nam Li Băng có thể mang lại lợi thế quân sự ngắn hạn nhưng đồng thời làm gia tăng nguy cơ sa lầy chiến lược. Theo ông, ký ức về cuộc chiếm đóng kéo dài 18 năm của Israel tại miền Nam Li Băng vẫn còn rất sâu đậm trong xã hội Li Băng và có thể trở thành chất xúc tác cho một làn sóng phản kháng mới.
Bên cạnh đó, những diễn biến gần đây cũng làm nổi bật sự suy giảm hiệu quả của các cơ chế ngừng bắn hiện có. Mặc dù thỏa thuận ngừng bắn hồi trung tuần tháng 4/2026 đã được gia hạn thêm 45 ngày dưới sự bảo trợ của Mỹ, các cuộc không kích và đụng độ quân sự vẫn tiếp diễn gần như hằng ngày.
Sự mong manh của thỏa thuận này đặt ra câu hỏi lớn về khả năng kiểm soát xung đột của cộng đồng quốc tế. Trong khi Washington tiếp tục đóng vai trò trung gian, các nước châu Âu, Liên hợp quốc và nhiều quốc gia Arab đang gia tăng sức ép ngoại giao nhằm ngăn chặn nguy cơ chiến tranh lan rộng.
Một diễn biến đáng chú ý khác là việc Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 1/6 tiết lộ đã tiến hành các cuộc tiếp xúc gián tiếp với đại diện lực lượng Hezbollah thông qua các bên trung gian nhằm giảm căng thẳng. Đây được xem là dấu hiệu cho thấy Mỹ đang lo ngại nghiêm trọng về nguy cơ xung đột vượt khỏi tầm kiểm soát.
Tuy nhiên, triển vọng đạt được một lệnh ngừng bắn bền vững vẫn còn nhiều trở ngại. Israel tiếp tục khẳng định sẽ duy trì các chiến dịch quân sự nhằm vô hiệu hóa năng lực của Hezbollah. Trong khi đó, Hezbollah tuyên bố sẽ không ngừng các hoạt động kháng cự nếu Israel còn hiện diện trên lãnh thổ Li Băng.
Trong bối cảnh ấy, phát biểu của Thủ tướng Nawaf Salam về việc “một nhà nước, một quyết định và một quân đội” mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Theo giới phân tích quốc tế, đây không chỉ là lời kêu gọi đoàn kết dân tộc, mà còn phản ánh nỗ lực của Beirut nhằm khẳng định vai trò của nhà nước trước các tác nhân vũ trang phi nhà nước và trước sức ép ngày càng lớn từ môi trường địa chính trị khu vực.
Tương lai của Li Băng trong những tháng tới sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng duy trì đối thoại, khôi phục lòng tin giữa các bên và ngăn chặn xung đột biến thành một cuộc chiến tranh khu vực toàn diện.
Tuy nhiên, với thực tế hiện nay, điều chắc chắn nhất là mỗi ngày giao tranh tiếp diễn đều đang khiến cái giá mà Li Băng phải trả trở nên đắt đỏ hơn - không chỉ bằng những con số thiệt hại kinh tế hay thống kê thương vong, mà còn bằng sự bào mòn của niềm hy vọng về hòa bình và ổn định tại một trong những điểm nóng phức tạp nhất Trung Đông.
