Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei (Ảnh: Reuters).
Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei hôm 20/9 cho biết, thông qua trung gian Qatar, Iran đã chuyển đến Mỹ bản danh sách 7 điều kiện nhằm chấm dứt xung đột.
Ông Rezaei không công khai chi tiết toàn bộ 7 điều kiện. Tuy nhiên, ông đã nêu rõ 3 yêu cầu cốt lõi mà Tehran muốn giải quyết để kết thúc xung đột.
"Các điều kiện của chúng tôi là chấm dứt xung đột trên tất cả các mặt trận, giải tỏa các khoản tiền bị đóng băng của chúng tôi và dỡ bỏ phong tỏa hàng hải”, ông cho hay.
Hãng tin Al Jazeera dẫn nguồn thạo tin cho biết, ngoài 3 điều kiện trên, Iran còn nêu ra các điều kiện khác gồm: Chấm dứt sự can thiệp của Mỹ vào công việc nội bộ của Iran; Chấm dứt hợp tác của Mỹ với các đối thủ của Iran; Chấm dứt tất cả các cuộc tấn công của Mỹ vào lãnh thổ Iran.
Điều kiện còn lại được cho là liên quan đến eo biển Hormuz, nhưng không được tiết lộ cụ thể.
Xung đột Mỹ - Iran nổ ra từ cuối tháng 2. Mặc dù giao tranh toàn diện đã tạm dừng trong nhiều tháng, hai bên vẫn tiến gần đến thỏa thuận hòa bình. Bản ghi nhớ (MOU) mà hai bên ký kết ngày 17/6 đã hết hiệu lực vào tháng trước. Kể từ đó, các cuộc tấn công gia tăng, đặc biệt là tại và xung quanh eo biển Hormuz.
Theo Al Jazeera, phát biểu của ông Rezaei là một phần trong "thông điệp kép", vừa cởi mở với ngoại giao, vừa sẵn sàng tiếp tục xung đột.
"Chấp nhận các điều kiện này là vì lợi ích của Washington. Những lời cảnh báo của họ sẽ không mang lại bất kỳ kết quả nào. Chúng tôi đã chuẩn bị sẵn sàng cho một cuộc chiến quyết định”, lãnh đạo an ninh Iran tuyên bố.
Al Jazeera chỉ ra, tập hợp các điều kiện mới nhất của Iran có nhiều điểm tương đồng với các yêu cầu nêu trong MOU. Biên bản đó cũng bao gồm việc chấm dứt xung đột trên tất cả các mặt trận, kể cả Li Băng; tôn trọng chủ quyền của mỗi bên và không can thiệp vào công việc nội bộ; chấm dứt phong tỏa hàng hải từ cả hai phía; giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran.
Bản MOU cũng kêu gọi một kế hoạch tái thiết trị giá 300 tỷ USD do Mỹ bảo trợ. Hai bên cũng nhất trí rằng Iran sẽ không thu mua hoặc phát triển vũ khí hạt nhân và Tehran sẽ mở eo biển Hormuz cho các tàu thuyền qua lại an toàn.
Thỏa thuận này cũng yêu cầu Mỹ ban hành các lệnh miễn trừ đối với xuất khẩu dầu thô và các dịch vụ khác của Iran, không áp đặt các lệnh trừng phạt mới lên Iran và không triển khai thêm lực lượng Mỹ trong khu vực.
Tuy nhiên, trong phát biểu mới nhất, ông Rezaei không đề cập đến khoản bồi thường xung đột từ Mỹ như Tehran đã yêu cầu trước đây.
Theo Adel Abdel Ghafar, nghiên cứu viên cao cấp tập trung vào Trung Đông tại Viện Chính sách Chiến lược Australia (ASPI), mặc dù không có nhiều điểm mới thực sự trong các yêu cầu của Iran, điều đã thay đổi là thời điểm và kênh truyền tải thông điệp.
"Khi MOU thất bại và ông Rezaei chuyển các điều kiện thông qua Qatar, Iran đang đặt lại trách nhiệm lên phía Washington và thực hiện điều đó một cách công khai để đạt hiệu quả tối đa”.
Ông giải thích, cả hai bên đều đang ở trong thế bế tắc. Mỹ có khả năng duy trì phong tỏa hàng hải và nắm ưu thế trên không, nhưng không thể buộc Iran phải đầu hàng. Trong khi đó, Iran không thể phá vỡ phong tỏa nhưng "duy trì đủ đòn bẩy bất cân xứng để gây khó khăn cho tất cả mọi người”.
Theo ông Rob Geist Pinfold, giảng viên tại Viện Hoàng gia London, Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể sẽ xem xét các điều kiện của Iran một cách nghiêm túc nhằm chấm dứt cuộc chiến trước bầu cử giữa kỳ tại Mỹ vào tháng 11.
"Ông Trump rất muốn có một thỏa thuận để khép lại cuộc chiến trước bầu cử giữa kỳ. Các đồng minh vùng Vịnh của Mỹ nhiều khả năng cũng sẽ thúc đẩy việc khôi phục các cuộc đàm phán. Nhưng điều đó không có nghĩa là không còn những khoảng cách ngầm lớn giữa các bên, khiến việc đạt thỏa thuận toàn diện khó xảy ra trong thời gian ngắn", ông Pinfold nhận định.
Ngược lại, ông David Des Roches, cựu giám đốc phụ trách các vấn đề bán đảo Ả rập tại Lầu Năm Góc, cho rằng Washington ít có khả năng xem các điều khoản của Iran là nghiêm túc. Mặc dù vậy, theo ông, việc Iran dường như từ bỏ yêu cầu bồi thường xung đột là một dấu hiệu của sự chuyển dịch.
