Tỷ phú Mikhail Fridman (trái) và Alisher Usmanov (Ảnh: Reuters).
Một số nước thành viên đã đưa ra nhượng bộ này vào phút chót nhằm duy trì các lệnh trừng phạt khác nhằm vào Nga trước khi chúng hết hiệu lực.
Theo nước giữ chức chủ tịch luân phiên EU là Ireland, quyết định này sẽ gia hạn thêm 3 năm các biện pháp trừng phạt đối với gần 3.000 doanh nhân, chính trị gia và công ty bị nhắm mục tiêu kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022.
Điều đó loại bỏ nguy cơ các lệnh trừng phạt hết hiệu lực định kỳ, vốn hiện phải được gia hạn 6 tháng một lần. Đổi lại, EU thống nhất dỡ bỏ trừng phạt đối với 2 doanh nhân giàu có hàng đầu nước Nga là Alisher Usmanov và Mikhail Fridman.
Latvia dẫn đầu nỗ lực vào phút chót nhằm phản đối việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt, nhưng sau đó đã bỏ phiếu trắng trong cuộc bỏ phiếu cuối cùng, Thủ tướng Latvia Andris Kulbergs cho biết chiều 22/9. Chủ tịch luân phiên EU cho biết quyết định sẽ sớm được chính thức thông qua.
“Để duy trì cơ chế trừng phạt, chúng tôi đã đạt được một thỏa hiệp khó khăn”, người phát ngôn Ireland tuyên bố.
Động thái này khiến một số nước châu Âu có lập trường cứng rắn không hài lòng, cho rằng nó đang làm giảm sức ép của liên minh với Nga. Ngay trong năm nay, EU đã nới lỏng một gói trừng phạt lớn vì lo ngại các biện pháp này gây tổn hại cho những ngành công nghiệp trong nước.
Ukraine cũng bày tỏ sự không đồng ý với quyết định dỡ bỏ lệnh phong tỏa tài sản và cấm cấp thị thực đối với 2 tỷ phú, cho rằng EU thay vì vậy cần gia tăng áp lực đối với Moscow. Tổng thống Volodymyr Zelensky gọi động thái này là một “nhượng bộ” dành cho Điện Kremlin.
Trước đó, các nước EU đã tranh luận sau khi Pháp cùng Slovakia đề xuất đưa tỷ phú Usmanov ra khỏi danh sách trừng phạt. Sau đó, Luxembourg khẳng định rằng nếu dỡ bỏ trừng phạt đối với ông Usmanov thì cũng phải dỡ bỏ đối với ông Fridman.
Các quan chức tại Paris viện dẫn những lo ngại về “an ninh quốc gia” để giải thích yêu cầu bỏ trừng phạt đối với ông Usmanov nhưng từ chối công khai chi tiết.
Luxembourg đã thúc đẩy việc đưa ông Fridman ra khỏi danh sách trừng phạt. Các nhà ngoại giao cho biết động thái này diễn ra trong bối cảnh ông Fridman kiện Luxembourg đòi 17 tỷ USD vì nước này phong tỏa tài sản của ông theo các biện pháp trừng phạt của EU.
Ngay sau khi thỏa thuận được công bố, ông Kulbergs cho biết Paris đã đồng ý bắt đầu đàm phán về việc mở rộng khả năng răn đe hạt nhân của Pháp sang Latvia và tăng cường sự hiện diện của không quân Pháp tại quốc gia Baltic này.
Điện Kremlin trước đó bày tỏ ủng hộ việc đưa ông Usmanov và ông Fridman ra khỏi danh sách trừng phạt, đồng thời cho rằng khối này nên dỡ bỏ trừng phạt đối với “tất cả doanh nhân Nga”.
Ông Usmanov và ông Fridman nằm trong số hàng chục doanh nhân Nga kiện EU liên quan đến các biện pháp trừng phạt.
Cả hai ông đều bị đưa vào danh sách trừng phạt sau khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022, với cáo buộc các doanh nghiệp của họ mang lại nguồn thu đáng kể cho Moscow.
Ông Usmanov, 73 tuổi, sở hữu 49% cổ phần tập đoàn đầu tư USM có trụ sở tại Nga, kiểm soát Metalloinvest, nhà sản xuất quặng sắt lớn nhất nước này. Ông đồng thời nắm cổ phần tại công ty viễn thông MegaFon. Theo Bloomberg, ông là người giàu thứ 7 ở Nga, với tài sản ròng 16,7 tỷ USD.
Ông từng đầu tư vào câu lạc bộ bóng đá Arsenal của Anh nhưng đã thoái vốn vào năm 2018. Ông cũng từng giữ chức chủ tịch Liên đoàn Đấu kiếm Quốc tế trong nhiều thập niên.
Trong khi đó, ông Fridman, 62 tuổi, là đồng sáng lập tập đoàn đầu tư tư nhân sở hữu các tài sản như Ngân hàng Alfa và LetterOne. Theo Bloomberg, ông là người giàu thứ 14 ở Nga, với khối tài sản khoảng 10 tỷ USD.
