Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky (Ảnh: Reuters).
"Cuộc chiến" cân não
Trong khi vấn đề xung quanh việc bãi nhiệm Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov vẫn chưa được giải quyết, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã chuyển sự chú ý sang thay Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskyi - một quyết định gây tranh cãi không kém.
Trước khi cuộc cải tổ chính phủ bắt đầu, các nguồn tin trong các giới chính trị và quân sự khác nhau nói rằng ông Zelensky nói chung hài lòng với sự thể hiện năng lực của ông Syrskyi. Tuy nhiên, một khi việc bãi nhiệm ông Syrskyi trở thành một trong những yêu cầu trung tâm của những người biểu tình, ông Zelensky buộc phải phản hồi.
Trong vài ngày, Tổng thống Zelensky tổ chức một loạt các cuộc họp trực tiếp và trực tuyến với các tư lệnh quân sự cấp cao và các lữ đoàn trưởng, với mỗi cuộc họp đều được thông báo trên các tài khoản mạng xã hội chính thức của ông.
Từ bên ngoài, quá trình này trông rất giống một cuộc tìm kiếm tân tổng tư lệnh. Cả truyền thông truyền thống và các mạng xã hội đều lan truyền các danh sách dài và danh sách rút gọn về những người có thể nối nghiệp ông Syrskyi.
Đến tối 21/7, quyết định cuối cùng mới được đưa ra. Sau cuộc họp, ông Zelensky tuyên bố bãi nhiệm ông Syrskyi và có ý định bổ nhiệm ông Mykhailo Drapatyi, tư lệnh lực lượng tập hợp Lực lượng Chung, làm tân tổng tư lệnh của Ukraine.
Phản ứng đối với quyết định này phần lớn chia thành hai phe. Nhiều người hoan nghênh việc bổ nhiệm ông Drapatyi làm tổng tư lệnh. Những người khác, tuy nhiên, nhấn mạnh thành tích quân sự của ông Syrskyi và cho rằng đó là một sai lầm khi thay thế tư lệnh quân sự hàng đầu để đáp lại các cuộc biểu tình công khai.
"Nếu yêu cầu của những người biểu tình năm ngoái là hoàn toàn có thể hiểu được và chính đáng, thì lần này đường phố không thể là nơi quyết định ai nên làm tổng tư lệnh. Nếu chính quyền bắt đầu tuân theo áp lực công chúng đối với các quyết định như thế này, quá trình này sẽ trở nên không thể kiểm soát", một nguồn tin chính trị chia sẻ, giải thích lý do tại sao họ phản đối việc thay thế tổng tư lệnh.
Một mối lo ngại khác do các nguồn tin quân sự nêu ra là việc thay thế ông Syrskyi có thể làm sâu sắc thêm sự chia rẽ trong lực lượng vũ trang Ukraine. Ngay cả bây giờ, ý kiến bên trong quân đội vẫn khó thống nhất.
Tướng Drapatyi giờ đây phải đối mặt với một nhiệm vụ cực kỳ khó khăn vượt ra ngoài việc chứng minh rằng những lo ngại đó là không có cơ sở. Ưu tiên lập tức và rõ ràng nhất của ông là giữ vững tuyến phòng thủ, dẫn dắt Ukraine qua một mùa thu được dự báo là khó khăn và có khả năng là một mùa đông thậm chí còn khắc nghiệt hơn, đồng thời giảm bớt căng thẳng ở hậu phương.
Đằng sau quyết định thay tướng
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bãi nhiệm Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskyi (Ảnh: Reuters).
Ông Syrskyi đã mang đến những năm đầu của cuộc chiến một sự kiên trì kết hợp với những khoảnh khắc thiên tài về mặt chiến lược. Ông phù hợp với nhu cầu ban đầu của Ukraine là phải đối đầu, và đôi khi vượt mặt, một đối phương lớn hơn. Việc phòng thủ Kiev năm 2022, việc nhanh chóng tái kiểm soát vùng Kharkov sau đó trong cùng năm, và cuộc xâm nhập bất ngờ vào vùng Kursk của Nga vào năm 2024, tất cả đều là công trạng của ông.
Tuy nhiên, sự lãnh đạo của ông cũng bị đánh dấu bởi những tổn thất to lớn trong hàng ngũ của Ukraine. Cuối cùng, chính mâu thuẫn nội bộ cùng những tham vọng đã dẫn đến sự thăng tiến của ông cũng lại chính là điều dẫn đến sự sụp đổ của ông.
Ông Syrskyi trở thành tổng tư lệnh sau khi cuộc phản công năm 2023 của Ukraine thất bại, và vị tư lệnh hàng đầu khi đó, ông Valerii Zaluzhnyi, bị điều đến London làm đại sứ Ukraine.
Theo nhiều nhà phân tích, thất bại này bắt nguồn từ việc ông Syrskyi thuyết phục ông Zelensky rằng một cuộc tiến công đồng thời nhằm vào thành phố Bakhmut ở phía đông và mặt trận Zaporizhia ở phía nam sẽ chia rẽ hàng phòng thủ của Nga. Tuy nhiên, nó lại làm phân tán sức mạnh trong đợt tiến công mùa hè vốn được tán dương rất nhiều của Kiev, và kết quả là đợt tấn công đó đã thất bại.
Ông Syrskyi vươn lên vị trí hàng đầu cũng vì ông Zaluzhnyi có lẽ đã trở nên quá nổi tiếng, với khuôn mặt thường xuất hiện trên tường các quán cà phê quân sự, các cuộc thăm dò cho thấy ông được ưa thích vượt trội so với bất kỳ ai khác. Do vậy, thất bại trên chiến trường cũng khiến cho sự ra đi của ông là điều dễ hiểu.
Hai năm sau, tình huống tương tự lại lặp lại: Một cuộc tranh cãi về chiến lược bùng nổ và dẫn đến việc ông Zelensky loại bỏ một ngôi sao đang nổi và đầy quyền lực, Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov.
Là một người thích phá vỡ các quy chuẩn, ông Fedorov đã công khai tranh cãi với ông Syrskyi về cải cách, và ông Zelensky thừa nhận bản thân đã trở thành trọng tài giữa hai nhà lãnh đạo quân sự.
Nếu cách tiếp cận của ông Syrskyi là những cuộc tấn công diện rộng trực diện tốn kém, thì chiến lược của ông Fedorov là sử dụng robot, máy bay không người lái (UAV), tự động hóa, dữ liệu giúp đưa Ukraine lên vị trí dẫn đầu toàn cầu về công nghệ chiến trường.
Quân đội kiểu mới này không phải là ý tưởng của riêng ông Fedorov, nhưng ông đã trở thành người cổ vũ trung tâm của nó, và dần trở thành gương mặt đại diện cho những chiến thắng mà nó mang lại.
Việc loại bỏ ông Fedorov, một người tiên phong trong công nghệ và tuyển quân, đã kích hoạt những cuộc biểu tình hiếm hoi trên các con phố ở Ukraine.
Vẫn còn quá sớm để nói liệu UAV và robot có thực sự thay thế được binh sĩ trên tuyến đầu hay không. Ngay cả bây giờ, một số nhà chiến lược tranh luận rằng, pháo binh vẫn giữ một vai trò trong việc ngăn chặn các đợt tiến quân quy mô lớn của Nga.
Tuy nhiên, việc bãi nhiệm ông Syrskyi đã đánh dấu một sự chuyển dịch đơn giản: những người trẻ tuổi Ukraine chiến đấu trong cuộc chiến này sẽ được dẫn dắt bởi những vị tướng ở cùng độ tuổi với họ.
Tân Tổng tư lệnh Drapatyi là người đã chiến đấu qua những mặt trận gian khổ nhất của cuộc chiến. Ông không phải là tân binh, nhưng ông không thuộc thế hệ của ông Syrskyi.
Ông Drapatyi tích lũy kinh nghiệm tương tự ông Syrskyi trong cuộc chiến, nhưng lại xây dựng được tiếng tăm về những chiến thắng và sự cải cách. Ông là nhân tố then chốt trong việc ngăn chặn đợt tiến công ban đầu của Nga quanh thành phố Kryvyi Rih, và sau đó giám sát chiến dịch đẩy lùi lực lượng Nga khỏi Kherson, ngăn chặn các đợt tiến quân của Nga sau đó ở vùng Kharkov.
Ông là một trong những người sớm ủng hộ việc sử dụng UAV để tạo ra một "vùng hủy diệt" dọc theo đường tuyến đầu và làm tê liệt hiệu quả đợt tiến quân của Nga. Sự lãnh đạo của ông đối với lực lượng lục quân cũng chứng kiến một sự tái tư duy triệt để về cấu trúc và năng lực lãnh đạo.
Ukraine vẫn thiếu hụt nhân lực, tiền bạc và cơ sở hạ tầng then chốt để chịu đựng mùa đông sắp tới. Tuy nhiên, họ đã đưa vào những tài năng mới và duy trì sự tập trung vào các ý tưởng và công nghệ mới vốn đã xoay chuyển cả câu chuyện của cuộc chiến lẫn động lực của nó theo hướng có lợi.
Hiện chưa rõ vai trò "nổi bật" nào đã được đề nghị cho ông Fedorov trong chính phủ, hoặc liệu ông có chấp nhận nó hay không. Điều đó đã trở thành vấn đề thứ yếu, quan trọng hơn, ông Zelensky đã cho các đồng minh phương Tây và cử tri của mình thấy rằng ông biết lắng nghe và có thể biến sự thay đổi mang tính đột phá thành lâu dài.
