Một nghiên cứu mới từ Viện Max-Planck, Đức, đã chỉ ra rằng ô nhiễm không khí do con người gây ra đang gây ra những tác động nghiêm trọng đến xã hội loài kiến, đặc biệt là thông qua việc can thiệp vào các mùi hương đặc trưng đóng vai trò thiết yếu trong giao tiếp của chúng.
Mùi hương đóng vai trò trung tâm trong xã hội loài kiến, giúp mỗi cá thể trong đàn mang một đặc điểm riêng biệt dưới dạng các hợp chất hydrocarbon có mùi đặc trưng.
Tuy nhiên, nghiên cứu mới đã phát hiện ra rằng ozone, một chất gây ô nhiễm oxy hóa ngày càng gia tăng trong không khí do hoạt động của con người, đang phá hủy các an-ken - thành phần quan trọng tạo nên mùi hương đặc trưng của từng đàn kiến.
Tiến sĩ Nan-Ji Jiang, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết: "Chúng tôi muốn tìm hiểu xem việc tiếp xúc với nồng độ ozone tăng cao có làm thay đổi mùi hương đặc trưng của kiến hay không, dẫn đến hành vi hung hăng khi chúng trở về tổ".
Nhóm nghiên cứu đã tiến hành thí nghiệm với sáu loài kiến khác nhau, cho chúng tiếp xúc với không khí chứa 100 phần tỷ ozone - nồng độ tương đương với mức ô nhiễm ở các thành phố vào mùa hè. Kết quả cho thấy, chỉ sau 20 phút tiếp xúc, các an-ken giúp kiến phân biệt bạn bè và kẻ thù đã bị suy giảm đáng kể.
Sự suy giảm an-ken này đã xảy ra ở tất cả sáu loài kiến được nghiên cứu. Ở năm trong số các loài đó, nó đã làm suy yếu khả năng nhận biết đồng loại đến mức những con kiến trong cùng một đàn đã đe dọa và tấn công những con kiến khác tiếp xúc với ozone.
Nhà sinh thái học hóa học Markus Knaden bày tỏ sự ngạc nhiên: "Chúng tôi đã dự đoán rằng việc tiếp xúc với ozone sẽ ảnh hưởng đến khả năng nhận biết đồng loại trong tổ, vì chúng tôi biết rằng kiến mang theo ít nhất một lượng nhỏ an-ken dễ phân hủy trên cơ thể.
Tuy nhiên, chúng tôi đã rất ngạc nhiên trước sự thay đổi hành vi đáng kể sau khi kiến tiếp xúc với ozone. Rõ ràng, mặc dù với số lượng nhỏ, an-ken lại cực kỳ quan trọng đối với tính đặc trưng của mùi trong đàn kiến".
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng ô nhiễm ozone ở mức độ đô thị đã "làm suy giảm hành vi chăm sóc ấu trùng trong đàn kiến, dẫn đến việc ấu trùng bị chết" trong một thí nghiệm riêng biệt.
Với khoảng 30.000 loài kiến trên thế giới, tạo ra lượng sinh khối tương đương với tổng lượng sinh khối của tất cả các loài chim và động vật có vú cộng lại, vai trò của chúng trong hệ sinh thái là vô cùng quan trọng. Chúng cày xới đất, phát tán hạt giống và làm sạch môi trường. Xã hội phức tạp của chúng cũng là một nguồn học hỏi quý giá cho con người.
Trong khi sự suy giảm số lượng côn trùng toàn cầu thường được quy cho thuốc trừ sâu, biến đổi khí hậu và mất môi trường sống, nghiên cứu này đã đưa ra một lời nhắc nhở quan trọng rằng ô nhiễm không khí cũng đang can thiệp vào xã hội côn trùng theo những cách mà chúng ta chưa từng nghĩ đến.
Các tác giả kết luận: "Các chất gây ô nhiễm oxy hóa như ozone đã được chứng minh là làm suy yếu sự tương tác giữa hoa và các loài thụ phấn cũng như sự giao tiếp bằng pheromone giới tính ở nhiều loài ruồi. Dữ liệu của chúng tôi cho thấy rằng tác động bất lợi của các chất gây ô nhiễm oxy hóa có thể còn lan rộng hơn nữa bằng cách gây nguy hiểm cho chức năng của các quần thể xã hội".
