Các nhà khoa học giải mã được cơ chế đưa thư của bồ câu (Ảnh minh hoạ: Le Firago).
Lịch sử ghi nhận con người đã thuần hóa chim bồ câu từ khoảng 10.000 năm trước để phục vụ nhiều mục đích khác nhau, trong đó quan trọng nhất là đưa thư.
Trong chiến tranh thế giới thứ nhất, khoảng 30.000 con bồ câu đã tham gia vận chuyển các thông tin chiến lược. Ngày nay, thú chơi và các cuộc đua bồ câu vẫn thu hút hàng trăm nghìn người tham gia tại nhiều quốc gia.
Dù vậy, việc làm thế nào loài chim này luôn tìm được đường về tổ từ khoảng cách hàng nghìn km vẫn là câu hỏi chưa có lời đáp thỏa đáng, cho đến trước nghiên cứu này.
Trong quá trình phân tích tế bào gan của bồ câu, các nhà sinh học tại Viện Max Planck phát hiện ra một nhóm tế bào có phản ứng mạnh với từ trường. Đó là các đại thực bào, một loại tế bào thuộc hệ miễn dịch tồn tại phổ biến ở gan và lách.
Khi thực hiện chức năng tiêu thụ các hồng cầu cũ - vốn rất giàu hàm lượng sắt - các đại thực bào này vô tình bị nhiễm từ. Nhóm chuyên gia về di cư của động vật đã đặt giả thuyết rằng chính cơ chế "nhiễm từ" này hoạt động như một chiếc la bàn sinh học bên trong cơ thể loài chim.
Để kiểm chứng, các nhà khoa học đã chia bồ câu thí nghiệm thành hai nhóm. Nhóm đầu tiên là những cá thể phát triển bình thường. Nhóm thứ hai được tiêm một loại hợp chất nhằm ức chế hoạt động của các đại thực bào trong gan.
Thử nghiệm được tiến hành vào một ngày trời nhiều mây để đảm bảo chim bồ câu không thể sử dụng ánh sáng mặt trời làm công cụ định hướng.
Kết quả cho thấy nhóm bồ câu khỏe mạnh đã bay thẳng về đích chỉ trong vòng chưa đầy hai tiếng đồng hồ.
Ngược lại, nhóm bồ câu bị ức chế đại thực bào hoàn toàn mất phương hướng và bị lạc. Đến ngày hôm sau khi thời tiết chuyển nắng, nhóm bị lạc mới có thể dựa vào hướng mặt trời để tìm đường về tổ.
Nghiên cứu này đã làm sáng tỏ hai cơ chế định vị song song của chim bồ câu bao gồm định hướng bằng ánh sáng mặt trời khi thời tiết thuận lợi và sử dụng "la bàn đại thực bào" trong gan khi thời tiết xấu.
Mặc dù thí nghiệm cần được tiếp tục kiểm chứng để loại trừ khả năng hóa chất tiêm vào gây ảnh hưởng đến các chức năng khác của chim, giới chuyên gia nhận định đây là một bước tiến mang tính cách mạng.
Phát hiện này lần đầu tiên chứng minh được mối liên hệ trực tiếp giữa hệ miễn dịch và hệ thống cảm giác của động vật, mở ra những hướng đi mới cho các nghiên cứu sinh học trong tương lai.
