Trung Quốc- Tư duy kinh doanh nhạy bén cùng hệ thống tương trợ nội bộ khép kín khiến cộng đồng người Triều Châu thiết lập vị thế áp đảo tại chợ điện tử sầm uất nhất thế giới.

Mạng lưới người Triều Châu thống trị chợ điện tử lớn nhất thế giới

Tư duy kinh doanh nhạy bén cùng hệ thống tương trợ nội bộ khép kín khiến cộng đồng người Triều Châu thiết lập vị thế áp đảo tại chợ điện tử sầm uất nhất thế giới.

Hoa Cường Bắc được gọi là phố điện tử số một Trung Quốc, cũng là chợ điện tử lớn nhất thế giới với hàng chục tòa nhà nằm trên diện tích 1,45 km2 ở trung tâm thành phố Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông.

Tại đây, khách hàng len lỏi qua những hành lang hẹp như mê cung để tìm kiếm các sản phẩm điện tử từ điện thoại thông minh, máy bay không người lái, robot mới nhất cho đến các tụ điện, điện trở để sản xuất ra thiết bị điện tử.

Thứ nổi bật nhất không phải hàng hóa mà là ngôn ngữ. Các thương nhân ở đây không nói tiếng phổ thông, cũng không nói tiếng Quảng Đông, mà trò chuyện với nhau bằng tiếng Triều Châu.

Mạng lưới người Triều Châu thống trị chợ điện tử lớn nhất thế giới — Chủ một quầy hàng trong chợ điện tử Hoa Cường Bắc đang giới thiệu sản phẩm cho một khách nước ngoài hôm 22/7/2025. Ảnh: *Xinhua*

Khoảng 70% đến 80% thương nhân ở Hoa Cường Bắc là người gốc Triều Châu, vùng đất nằm ở phía đông tỉnh Quảng Đông. Người Triều Châu nổi tiếng từ lâu ở Trung Quốc với triết lý: "Ở đâu có nước biển, ở đó có người Triều Châu; ở đâu có tiền để kiếm, ở đó có thương nhân Triều Châu".

Hiện có khoảng 15 triệu người Triều Châu sinh sống ở nước ngoài, là nhóm dân tộc lớn nhất trong số các cộng đồng Hoa kiều. Các doanh nhân nổi tiếng như ông trùm bất động sản Lý Gia Thành ở Hong Kong, nguyên chủ tịch tập đoàn điện tử bán lẻ lớn nhất Trung Quốc GOME Hoàng Quang Dụ, nhà sáng lập tập đoàn công nghệ Tencent Mã Hóa Đằng, đều là người gốc Triều Châu.

Lịch sử hình thành và làn sóng di cư đầu tiên

Lịch sử của chợ Hoa Cường Bắc bắt đầu từ tháng 9/1979, khi tỉnh Quảng Đông quyết định di dời ba nhà máy công nghiệp - quân sự từ vùng núi phía bắc tỉnh về Thâm Quyến. Nằm ngay cạnh Hong Kong, thành phố này được kỳ vọng sẽ khởi động ngành công nghiệp điện tử thông qua mô hình "Tam lai nhất bổ" kết hợp vốn, công nghệ và linh kiện nước ngoài với năng lực sản xuất tại địa phương.

Sau khi ba nhà máy được sáp nhập và tái cấu trúc, doanh nghiệp mới được đặt tên là Công ty Công nghiệp Điện tử Hoa Cường, với từ "Hoa Cường" mang ý nghĩa về một Trung Quốc mạnh mẽ và thịnh vượng. Khu phức hợp nhà máy được chia cắt bởi một con đường, trong đó khu vực phía bắc được quy hoạch làm khu công nghiệp. Khu vực này sau đó được gọi là "Hoa Cường Bắc" (phía bắc Hoa Cường).

Vào thời điểm đó, thành phố Thâm Quyến trước đây là huyện Bảo An chỉ có vỏn vẹn vài chục nghìn dân. Sau gần 50 năm phát triển, Thâm Quyến ngày nay đã là một siêu đô thị trải rộng với khoảng 18 triệu dân.

Năm 1980, Thâm Quyến được chọn làm Đặc khu Kinh tế. Hai năm sau, Bộ Công nghiệp Điện tử được thành lập, Trung Quốc bắt đầu đẩy mạnh phát triển ngành điện tử.

Thâm Quyến cũng chỉ định Hoa Cường Bắc làm trung tâm tăng trưởng của ngành. Cùng thời điểm, hàng loạt doanh nghiệp nhà nước lẫn các nhà máy quốc phòng chuyển hướng làm điện tử dân dụng đã đổ về đây. Nhận thấy tiềm năng lớn, giới đầu tư Hong Kong và nước ngoài nhanh chóng nhập cuộc. Hoa Cường Bắc bùng nổ xây dựng, các nhà xưởng mọc lên liên tục để sẵn sàng đón các công ty mới.

Chính những công trường này là nơi đón làn sóng người Triều Châu đầu tiên. Nhờ văn hóa người đi trước kéo người đi sau, người Triều Châu vừa đến Thâm Quyến đã có ngay người thân lo cho chỗ ở và công việc.

Bước ngoặt năm 1986 và mô hình "đo ni đóng giày"

Đến năm 1986, cơ hội lớn xuất hiện giúp họ làm chủ Hoa Cường Bắc. Khi đó, Thâm Quyến gom hơn 100 công ty điện tử nhỏ lại thành Tập đoàn SEG. Tuy nhiên, tập đoàn này lại vướng cơ chế thủ tục: nhập linh kiện phải xin phép chính phủ và chờ duyệt ngoại tệ mất cả tháng trời, khiến công ty liên tục lỡ mất đơn hàng.

Nhằm gỡ khó, SEG cho mở chợ linh kiện điện tử đầu tiên tại Hoa Cường Bắc theo mô hình Akihabara của Nhật Bản. Chợ Điện tử SEG ra đời, bỏ qua mọi giấy phép phiền hà để người mua và người bán giao dịch trực tiếp với nhau.

Mô hình mua bán tự do này như thể được "đo ni đóng giày" cho giới kinh doanh Triều Châu. Việc tìm kiếm linh kiện cao cấp phụ thuộc lớn vào quan hệ quốc tế. Với mạng lưới họ hàng trải dài từ Hong Kong đến Đông Nam Á, thương nhân Triều Châu dễ dàng nhập linh kiện qua cảng Hong Kong về bán cho các nhà máy trong nước.

Ngoài ra, họ còn có một nguồn cung kín đáo hơn ngay tại quê hương Triều Châu: trấn Quý Tự - chợ tái chế rác điện tử lớn nhất thế giới thời bấy giờ. Tại đây, rác công nghệ nhập từ nước ngoài được tháo gỡ, "luộc" lại thành chip, điện trở, tụ điện... Khi nguồn cung chính ngạch bị nghẽn, lượng "rác ngoại" tân trang này trở thành phao cứu sinh cho vô số nhà máy.

Tập quán này tạo nên thói quen mua bán ở Hoa Cường Bắc cho đến tận hôm nay: người ta luôn phân biệt giữa hàng "nguyên hộp" (chính hãng, mới) và hàng "rời" (hàng tháo máy, tân trang giá rẻ nhưng độ bền kém hơn).

Sức mạnh của mạng lưới dòng tộc và tín dụng nội bộ

Đến Thâm Quyến, người Triều Châu mang theo cả văn hóa tương trợ, từ cho vay tín dụng nội bộ, tự hòa giải mâu thuẫn cho đến các hội đồng hương. Chỉ cần cất lời nói tiếng Triều Châu, bạn lập tức được coi là "người một nhà".

Ở đây, tình thân và trách nhiệm xóm giềng nhiều khi còn đứng trên cả nguyên tắc kinh doanh. Những thương vụ gấp có thể chốt xong chỉ bằng một lời hứa miệng. Khi gặp khó khăn tài chính, họ dễ dàng vay tiền từ người thân giàu có mà không cần tài sản thế chấp.

Ngoài ra, các thông tin "mật" như biến động giá, hàng tồn xả kho hay những kẻ lừa đảo đều được rỉ tai nhau trên bàn trà, trong quán ăn hay các nhóm chat. Đây là lợi thế cạnh tranh mà một người sinh ra trong gia đình Triều Châu nghiễm nhiên có được, trong khi người ngoài phải mất nhiều năm mới gây dựng nổi.

Mạng lưới bảo trợ đắc lực này, cộng hưởng với máu kinh doanh và sự liều lĩnh bẩm sinh, đã giúp người Triều Châu "xưng hùng xưng bá" tại Hoa Cường Bắc. Giới trẻ Triều Châu dần truyền tai nhau một niềm tin rằng học hành không giỏi thì cứ đến Hoa Cường Bắc, cậy nhờ người thân thuê lấy một "quầy hàng một mét" là có thể bắt đầu giấc mơ làm giàu.

Chuyển mình trong thời đại mới

Cộng đồng người Triều Châu đã làm thay đổi diện mạo văn hóa của Thâm Quyến. Những ngôi làng nông thôn trước đây ở Thâm Quyến giờ trở thành "làng Triều Châu" thu nhỏ, nơi có vô số nhà hàng phục vụ ẩm thực đặc trưng của từng địa phương ở Triều Châu.

Xét cho cùng, đây chính là phiên bản hiện đại của hành trình "đi về vùng biển phía nam" thời trước. Vẫn cậy nhờ mạng lưới người thân và bà con đi trước, nhưng thay vì chọn Bangkok hay Singapore, giới trẻ Triều Châu thời nay chọn Thâm Quyến.

Hoa Cường Bắc giờ đã hạ nhiệt. Sự bùng nổ của mua sắm online cùng áp lực kẹt xe khiến khu chợ này vắng khách hơn hẳn. Không chịu đứng yên, các thương nhân Triều Châu nhanh chóng nhảy sang làm thương mại điện tử quốc tế như mở gian hàng Amazon và mở rộng sang bán mỹ phẩm, thực phẩm ngoại.

Dù thị trường biến chuyển ra sao, người Triều Châu trong mạng lưới ấy vẫn đang chuyển mình sang các ngành nghề mới, giữ vững truyền thống kinh doanh nhạy bén ở bất kỳ nơi nào.

Hồng Hạnh (Theo Sixth Tone, Guangdong News)