Một số người đi dạo trong khuôn viên trụ sở Liên hợp quốc trước thềm phiên họp Đại hội đồng Liên hợp quốc lần thứ 81 tại New York, Mỹ ngày 21/9 (Ảnh: Reuters).
Ngày 21/9, hàng trăm nhà ngoại giao, lãnh đạo doanh nghiệp, chuyên gia công nghệ và học giả đã tập trung thảo luận để tìm lời giải cho câu hỏi: Làm thế nào để đảm bảo rằng nhân loại sẽ không bị hủy diệt bởi các cỗ máy mất kiểm soát trong tương lai?
Các cuộc thảo luận diễn ra trong khuôn khổ hội nghị về hợp tác toàn cầu trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), khi kỳ họp thứ 81 của Đại hội đồng Liên hợp quốc khai mạc tại New York (Mỹ).
Mặc dù đây mới chỉ là lần thứ hai các nhà ngoại giao và quan chức cấp cao nhóm họp tại sự kiện mang tên Ngày Hợp tác Số (Digital Cooperation Day), nhưng những vấn đề được đưa ra thảo luận đã trở nên cấp bách hơn nhiều so với thời điểm họ gặp nhau cách đây một năm.
Trong bối cảnh nỗi lo ngại về công nghệ mất kiểm soát đang lên đến đỉnh điểm, một số quan chức và chuyên gia đã tận dụng cơ hội này để cảnh báo về sự thụ động.
"Chúng ta thường nói về AI như thể đó là một hiện tượng thời tiết hay một cơn bão vậy", ông Amandeep Singh Gill, Phó Tổng thư ký Liên hợp quốc kiêm Đặc phái viên về các công nghệ mới nổi, nhận định. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh: "AI không phải là một thế lực tự nhiên không thể kiểm soát. Nó do con người tạo ra và con người có thể kiểm soát”.
Diễn viên kiêm đạo diễn Joseph Gordon-Levitt - người đang giữ vai trò đại sứ toàn cầu đầu tiên của Liên hợp quốc về "quản trị kỹ thuật số lấy con người làm trung tâm" - đã lên tiếng phản bác những quan điểm và thuật ngữ về AI tạo ra ấn tượng sai lầm rằng nhân loại hoàn toàn bất lực trước "cuộc cách mạng công nghệ mới".
Ông cho rằng một số công ty công nghệ dường như đang cố tạo khoảng cách với chính những công cụ mà họ xây dựng. Khi công bố những sự cố đáng lo ngại, chẳng hạn các vụ tấn công mạng gần đây nhằm vào những doanh nghiệp khác, họ mô tả các vụ việc này là do “một loạt tác nhân AI mất kiểm soát” gây ra.
Ông Gordon-Levitt tin tưởng vào sức mạnh của AI trong việc cải thiện cuộc sống trên toàn thế giới, nhưng cũng cảnh báo: "Chúng ta cần nhớ ai mới là trung tâm của câu chuyện đó - chính là chúng ta”.
Nỗi lo AI
Năm ngoái, Liên hợp quốc đã thành lập cơ quan được cho là hội đồng khoa học quốc tế độc lập đầu tiên trên thế giới về AI. Hội đồng đã công bố báo cáo sơ bộ vào tháng 7.
“Tôi e rằng đây là một tài liệu khá ảm đạm”, giáo sư Sonia Livingstone, thành viên hội đồng chuyên gia kiêm Giám đốc Trung tâm Tương lai Kỹ thuật số cho Trẻ em thuộc Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London (LSE), nhận định.
Mặc dù thừa nhận sự “hào hứng đối với AI”, nhưng bà cũng lưu ý rằng công nghệ này đã bị gắn liền với “hàng loạt vấn đề”.
Những vấn đề này bao gồm sự gia tăng tràn lan các nội dung lạm dụng tình dục trẻ em, công nghệ “deepfake” được sử dụng trong nội dung khiêu dâm, các ứng dụng có xu hướng hùa theo người dùng để củng cố những quan niệm sai lệch, cùng với việc sản xuất hàng loạt các nội dung không có cơ sở, làm xói mòn niềm tin của công chúng vào hệ sinh thái thông tin.
“Phần lớn các tác hại này đổ dồn lên những nhóm người yếu thế”, giáo sư Livingstone cho biết.
Hôm 21/9, hội đồng của giáo sư Livingstone đã công bố bản phân tích về một sự cố xảy ra gần đây khiến dư luận tranh cãi gay gắt. Vào mùa hè vừa qua, công ty OpenAI cho biết các tác nhân AI tự động đã phối hợp với nhau và tấn công cơ sở hạ tầng AI của một công ty khác là Hugging Face.
Hội đồng cảnh báo “sự cố này là lời cảnh báo sớm về một kịch bản có thể dẫn đến tình trạng mất kiểm soát nghiêm trọng hơn trong tương lai”. Theo hội đồng, vụ tấn công này cho thấy các tác nhân AI có thể theo đuổi “một mục tiêu vượt xa, thậm chí mâu thuẫn với ý định của con người”.
Hội đồng không đưa ra giải pháp khắc phục nhanh chóng nào.
“Phương án ứng phó tối ưu cho đến nay vẫn là vấn đề gây tranh cãi”, hội đồng cho biết. Tuy nhiên, họ cảnh báo rằng mối đe dọa này “đòi hỏi sự quan tâm và nguồn lực lớn hơn nhiều”.
Những sự việc này cho thấy tốc độ phát triển của trí tuệ nhân tạo có thể vượt xa khả năng thấu hiểu và kiểm soát các công cụ của chính những người tạo ra chúng, khiến ngay cả một số lãnh đạo về AI cũng phải kêu gọi một lộ trình phát triển thận trọng và có kiểm soát.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bác bỏ ý tưởng cố tình kìm hãm sự phát triển của AI. Tuy nhiên, ông tuyên bố sẽ thành lập một lực lượng chuyên trách về AI và bổ nhiệm một quan chức cấp cao phụ trách lĩnh vực này. Hiện chưa rõ lực lượng này sẽ hoạt động ra sao, nhưng ông Trump khẳng định nó sẽ không cản trở sự phát triển của ngành công nghiệp này.
Vấn đề AI nhiều khả năng sẽ tiếp tục được thảo luận vào ngày 23/9, khi Tổng thống Trump dự kiến gặp gỡ Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington.
Trong khi Liên hợp quốc tập trung vào những kịch bản nghiêm trọng nhất do AI gây ra, một số người tham dự hội nghị về hợp tác số lại chú ý đến những vấn đề còn tồn đọng.
Bà Roxana Minzatu, Phó Chủ tịch điều hành Ủy ban châu Âu phụ trách các quyền xã hội và việc làm, cho rằng vẫn chưa có đủ nhận thức hoặc thảo luận về việc sự phụ thuộc vào các công cụ AI sẽ tác động như thế nào đến giáo dục, việc làm, tư duy phản biện và nhiều lĩnh vực khác.
“Cuộc thảo luận này chỉ mới bắt đầu. Nhưng tôi không biết chúng ta còn bao nhiêu thời gian”, bà Minzatu nhận định.
