Ngày 1/5 đánh dấu một cột mốc lịch sử khi Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất chính thức rút khỏi liên minh OPEC và OPEC+. Động thái này diễn ra ngay giữa thời điểm chảo lửa Trung Đông căng thẳng khiến giá dầu Brent có lúc vọt lên 126,41 USD/thùng.
Giới tài chính toàn cầu lập tức đặt ra câu hỏi lớn về tương lai của thị trường năng lượng. Trật tự cũ đã bị phá vỡ và một luật chơi mới đang dần hình thành.
UAE tuyên bố rời OPEC và cả OPEC+ từ ngày 1/5 khiến thị trường năng lượng toàn cầu nóng lên (Ảnh: TradingView).
Nguồn cung bung sức và kịch bản giá ngắn hạn
Điều đầu tiên thị trường sẽ chứng kiến là một lượng lớn dầu mỏ chuẩn bị được bơm thêm vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo The Daily Star, động lực lớn nhất phía sau quyết định của Abu Dhabi nằm ở bài toán kinh tế nội địa.
Quốc gia này đã đầu tư khổng lồ để nâng công suất khai thác lên khoảng 4,8 triệu thùng mỗi ngày. Tuy nhiên, cơ chế hạn ngạch khắt khe của OPEC trước đây chỉ cho phép họ đưa ra thị trường khoảng 3,2 đến 3,6 triệu thùng.
Việc rũ bỏ các rào cản hạn ngạch giúp UAE tự do tối đa hóa doanh thu từ những giếng dầu chi phí thấp. Theo Al Jazeera, chuyên gia Adnan Mazarei từ Viện Kinh tế Quốc tế Peterson dự báo sản lượng dầu có thể tăng thêm khoảng 2 triệu thùng mỗi ngày ngay khi tình hình vận chuyển qua eo biển Hormuz ổn định. Lượng cung bổ sung này đóng vai trò như một van xả áp lực cho thị trường đang khát năng lượng.
Người tiêu dùng và các nền kinh tế nhập khẩu sẽ là những người đầu tiên hưởng lợi từ kịch bản này. Tại Mỹ, giá xăng đã chạm mức 4,33 USD mỗi gallon và gây áp lực nặng nề lên chi tiêu hộ gia đình.
Nguồn cung giá rẻ từ UAE hứa hẹn giúp hạ nhiệt lạm phát toàn cầu trong ngắn hạn. Các nền kinh tế đang phát triển tại Nam Á hay châu Âu cũng có cơ hội tiếp cận nguồn nhiên liệu với mức giá cạnh tranh hơn.
Sự dịch chuyển này cũng tạo ra sự phân hóa rõ rệt trong bức tranh lợi nhuận doanh nghiệp. Ngành khai thác dầu đá phiến tại Mỹ có nguy cơ sụt giảm biên lợi nhuận do khó cạnh tranh về giá.
Ngược lại, ngành công nghiệp hóa dầu toàn cầu lại đứng trước cơ hội bứt phá. Nguồn nguyên liệu đầu vào rẻ hơn sẽ thúc đẩy đà tăng trưởng cho hàng loạt lĩnh vực sản xuất từ phân bón, dệt may, mỹ phẩm cho đến xe điện và dược phẩm.
Cú sốc cấu trúc và rủi ro biến động dài hạn
Dù giá dầu có thể hạ nhiệt trước mắt, bức tranh dài hạn lại ẩn chứa nhiều rủi ro khó lường đối với giới đầu tư. Theo đánh giá của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, việc UAE rời đi sẽ làm bốc hơi khoảng 13% tổng công suất của OPEC. Chuyên gia Jorge Leon từ Rystad Energy nhận định đây là một sự thay đổi quyền lực vô cùng lớn trên thị trường năng lượng.
Theo Telegraph, liên minh OPEC vốn nắm giữ khoảng 80% trữ lượng dầu thế giới nhưng chỉ sản xuất khoảng 40% nguồn cung. Sức mạnh định giá của khối phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng phối hợp cắt giảm sản lượng.
Khi mất đi một thành viên có năng lực sản xuất khổng lồ, gánh nặng duy trì sự ổn định giờ đây đè nặng lên vai Saudi Arabia. Nếu quốc gia này đơn phương cắt giảm sản lượng để cứu vãn mặt bằng giá, họ sẽ phải đối mặt với rủi ro thâm hụt ngân sách nghiêm trọng.
Chuyên gia Kathryn Porter viết trên tờ Telegraph rằng một thị trường thiếu vắng cơ chế điều phối mạnh mẽ sẽ dễ dàng rơi vào trạng thái biến động cực đoan. Giá dầu có thể lao dốc không phanh khi nguồn cung ồ ạt tràn ra thị trường do cạnh tranh thị phần.
Ngược lại, giá cũng có thể tăng vọt bất ngờ nếu xảy ra gián đoạn cục bộ mà không còn một liên minh đủ sức bơm dầu cứu trợ. Một thị trường phân mảnh có thể biến động mạnh hơn rất nhiều và chưa chắc đã mang lại mức giá rẻ bền vững.
Việc UAE rời OPEC có thể mở đường cho các thành viên khác làm điều tương tự, qua đó gia tăng áp lực giảm giá dầu (Ảnh: RNA).
Luật chơi mới của kỷ nguyên chuyển dịch năng lượng
Sự kiện này phá vỡ hoàn toàn niềm tin cốt lõi của các liên minh kinh tế truyền thống. Tờ The Daily Star phân tích rằng OPEC vốn vận hành như một "trò chơi lặp lại". Các thành viên chấp nhận hy sinh lợi ích ngắn hạn để bảo vệ mức giá chung trong dài hạn.
Khi một mắt xích kỷ luật rút lui, trạng thái cân bằng lập tức bị phá vỡ. Các quốc gia khác hoàn toàn có thể chạy theo xu hướng bơm dầu ồ ạt để giành giật thị phần.
Quyết định của UAE cũng phản ánh một tư duy kinh doanh nhạy bén trước xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Quy tắc kinh tế Hotelling chỉ ra rằng khi nhu cầu nhiên liệu hóa thạch được dự báo suy giảm do sự lên ngôi của xe điện, các nhà sản xuất sẽ muốn khai thác tối đa tài nguyên ngay từ bây giờ. Việc giữ dầu dưới lòng đất không còn mang lại giá trị sinh lời cao như trước.
Bên cạnh đó, lợi thế hạ tầng đang giúp UAE nắm thế chủ động trong cuộc chơi mới. Dù eo biển Hormuz đang bị đe dọa bởi xung đột, quốc gia này vẫn có khả năng xuất khẩu hơn một nửa sản lượng thông qua hệ thống đường ống trên bộ. Lợi thế logistics này giúp họ đảm bảo dòng chảy doanh thu ổn định ngay cả khi chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy.
Thị trường dầu mỏ từng vượt qua vô số cuộc khủng hoảng trong nhiều thập kỷ qua. Tuy nhiên, sự kiện lần này mang một tính chất hoàn toàn khác biệt.
Việc các quốc gia đặt lợi ích kinh tế độc lập lên trên các cam kết tập thể đang mở ra một kỷ nguyên cạnh tranh khốc liệt. Thế giới doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách sẽ phải học cách thích nghi với một môi trường năng lượng không còn bệ đỡ an toàn.
