Cuối tháng 2, khi xung đột tại Trung Đông nổ ra, dòng tiền lớn theo thói quen lập tức tìm đến vàng. Thế nhưng thị trường đã dội một gáo nước lạnh.
Thay vì bứt phá, vàng lao dốc không phanh. Kịch bản này lặp lại liên tục suốt 10 tuần. Cứ chiến sự leo thang thì vàng giảm, tín hiệu đàm phán xuất hiện thì vàng tăng. Sách giáo khoa tài chính dường như đã "mất thiêng".
Vàng đang đảo ngược mọi quy luật quen thuộc và phần lớn nhà đầu tư vẫn chưa nhận ra điều đó (Ảnh: D.B).
Nghịch lý 2026 và sức ép từ "thống trị tài khóa"
Trong nhiều thập kỷ, giới đầu tư mặc định chiến tranh luôn có lợi cho vàng. Nỗi sợ hãi gia tăng sẽ đẩy dòng tiền vào tài sản trú ẩn tạo ra "phần bù chiến tranh" kinh điển. Tuy nhiên, cuộc xung đột Iran năm 2026 đang phá vỡ hoàn toàn logic đó.
Khi chiến dịch Operation Epic Fury bắt đầu ngày 28/2, vàng đang ở mốc 4.700 USD/ounce. Đáng lẽ phải bùng nổ, kim loại quý lại rơi thẳng vào thị trường giá xuống. Có thời điểm vàng mất 20% giá trị và thủng mốc 4.200 USD khi hạ tầng năng lượng bị tấn công.
Ngược lại, theo Kitco, ngay khi Tổng thống Mỹ tuyên bố tạm dừng hoạt động quân sự nhờ tiến triển đàm phán, vàng lập tức vọt lên trên 4.700 USD. Mô hình đảo chiều này lặp lại tới 5 lần chỉ trong 10 tuần ngắn ngủi.
Để giải mã nghịch lý, giới tài chính chỉ ra khái niệm "thống trị tài khóa". Đây là trạng thái nợ chính phủ phình to đến mức chi phí vay nợ quyết định mọi diễn biến thị trường, vượt trên cả chính sách tiền tệ. Tính đến quý I/2026, tổng nợ liên bang Mỹ đã tương đương 125% GDP. Riêng phần nợ do công chúng nắm giữ vượt 100% GDP, mức cao nhất kể từ sau Thế chiến II.
Khác với thời kỳ hậu Thế chiến II, nước Mỹ hiện không có sự bùng nổ dân số hay năng suất đột phá để gánh nợ. Chính phủ bắt buộc phải duy trì mặt bằng lãi suất thấp để giảm chi phí vay mượn.
Trong môi trường nhạy cảm này, bất kỳ yếu tố nào cản trở việc hạ lãi suất đều là rủi ro chí mạng của nền kinh tế. Đó chính là lúc dầu mỏ bước vào câu chuyện và làm thay đổi hoàn toàn cách vàng phản ứng với chiến tranh.
Mắt xích năng lượng và chiến lược của "cá mập"
Khu vực xung đột hiện nay nằm ngay eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu. Mắt xích định giá vàng giờ đây vận hành theo một chuỗi phản ứng hoàn toàn mới.
Chiến sự đe dọa nguồn cung đẩy giá dầu bùng nổ, kéo theo lạm phát tăng cao. Lạm phát nóng khiến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bị trói tay và không thể hạ lãi suất. Lãi suất thực duy trì ở mức cao làm đồng USD mạnh lên, lập tức tạo áp lực bán tháo khổng lồ lên vàng.
Ngược lại, hòa bình giúp giá dầu hạ nhiệt. Lạm phát giảm mở đường cho Fed nới lỏng tiền tệ. Đó là lý do biểu đồ giá dầu Brent và vàng di chuyển ngược chiều gần như hoàn hảo kể từ cuối tháng 2. Sự thay đổi cấu trúc này tạo ra những ngã rẽ khác biệt cho các nhà đầu tư.
Với giới lướt sóng ngắn hạn, đây là một mô hình giao dịch mới. Họ canh mua khi tin hòa bình rò rỉ và bán khi chiến sự căng thẳng. Dù vậy, ông David Morrison từ Trade Nation cảnh báo lạm phát do chiến tranh vẫn khiến khả năng Fed hạ lãi suất khó đoán. Đà tăng của vàng hoàn toàn có thể bị hạn chế nếu đồng USD bất ngờ phục hồi.
Trong khi đó, với các quỹ đầu tư dài hạn, nhịp giảm sâu do chiến tranh lại là cơ hội gom hàng hiếm có. Luận điểm tăng giá cốt lõi của kim loại quý không hề thay đổi. Theo dữ liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), các ngân hàng trung ương đã gom mạnh 244 tấn vàng trong quý I/2026. Nợ công toàn cầu tăng, thâm hụt ngân sách chưa thu hẹp và nhu cầu phòng vệ tiền pháp định vẫn cực kỳ lớn.
Ông Simon-Peter Massabni từ XS.com nhấn mạnh vàng vẫn là công cụ bảo vệ tài sản mang tính cấu trúc. Tư duy cơ bản "chiến sự làm vàng tăng" đã cũ. Giờ đây, hòa bình mới là bệ phóng thực sự để kéo giảm lãi suất. Còn với tầm nhìn dài hạn, chỉ cần hệ thống tiền pháp định còn tồn tại, vàng vẫn luôn có lý do để bứt phá.
