Hàng trăm tỷ bảng đang “nằm im” trong ngân hàng, nhưng không hề an toàn như nhiều người nghĩ.
Trong khi số dư tài khoản vẫn tăng lên từng ngày, giá trị thực của số tiền đó lại âm thầm giảm xuống. Không có cảnh báo, không có con số âm, chỉ có một quá trình “bốc hơi” chậm rãi mà hầu hết người gửi tiết kiệm không nhận ra.
Nếu một cú sập chứng khoán giống như tai nạn bất ngờ, thì lạm phát chính là thứ khiến tài sản hao hụt từng chút một, lặng lẽ nhưng dai dẳng. Và cái giá phải trả có thể lớn hơn nhiều so với những gì chúng ta tưởng.
Hàng trăm tỷ bảng đang “nằm im” trong ngân hàng, nhưng không hề an toàn như nhiều người nghĩ (Ảnh: Getty).
Nghịch lý của sự an toàn và "vết sẹo" thập kỷ
Bất chấp việc các chỉ số chứng khoán lớn liên tục lập đỉnh, dòng vốn cá nhân vẫn tỏ ra vô cùng dè dặt. Dữ liệu thống kê cho thấy một nghịch lý rằng các hộ gia đình đang nắm giữ lượng tiền mặt ở mức cao kỷ lục.
Đến cuối năm 2025, khoảng 35% tài sản tài chính của họ được cất giữ dưới dạng tiền mặt - tỷ lệ cao nhất kể từ thập niên 1980. Trong khi đó, chỉ 17% tài sản được đầu tư trực tiếp vào cổ phiếu và các quỹ. Khoảng cách giữa việc giữ tiền mặt và tham gia thị trường đang bị nới rộng đến mức gần chạm đỉnh lịch sử.
Nguyên nhân sâu xa của sự thận trọng này bắt nguồn từ một "vết sẹo" tâm lý. Theo Fidelity, văn hóa đầu tư từng đạt đỉnh vào năm 1999, khi 23% tài sản được phân bổ vào thị trường. Nhưng khi bong bóng công nghệ (dotcom) vỡ vụn, niềm tin của các nhà đầu tư cá nhân cũng sụp đổ.
Bà Marianna Hunt, chuyên gia tài chính cá nhân tại Fidelity, nhận định cú sập dotcom đã để lại dấu ấn mang tính cấu trúc. Từ năm 2001 đến hết năm 2025, các hộ gia đình đã bán ròng hơn 566 tỷ bảng tài sản đầu tư. Ngay cả khi thị trường cổ phiếu toàn cầu tăng trưởng mạnh mẽ trong nhiều thập kỷ qua, họ vẫn chọn cách rút lui.
Xu hướng này hoàn toàn trái ngược với Mỹ, nơi mức độ đầu tư của hộ gia đình hiện đã phục hồi và cao hơn đáng kể so với cuối thập niên 1990.
200 tỷ bảng "ngủ quên" và chi phí vô hình
Báo cáo của Vanguard chỉ ra rằng, hiện có khoảng 6 triệu người trưởng thành có đủ điều kiện tài chính để đầu tư, nhưng họ vẫn chọn ôm chặt tiền mặt. Khối tài sản "dư thừa" đang nằm chờ mất giá trong các tài khoản tiết kiệm được ước tính lên tới 200 tỷ bảng.
Khi một lượng vốn khổng lồ nằm bất động, rủi ro vô hình bắt đầu xuất hiện. Cuối năm 2025, lạm phát ghi nhận ở mức 3,4%. Trong khi đó, lãi suất trung bình của các tài khoản tiết kiệm rút linh hoạt chỉ ở mức dưới 2%. Sự chênh lệch này biến việc gửi tiết kiệm thành một bước lùi về mặt giá trị.
Bức tranh hoàn toàn trái ngược nếu nhìn sang thị trường vốn. Năm 2025, chỉ số MSCI World ghi nhận mức lợi suất khoảng 13%. Các chuyên gia ước tính, nếu chỉ một phần tư lượng tiền mặt của các hộ gia đình được chuyển hướng sang đầu tư, giá trị thực của khối tài sản này có thể đã tăng thêm 44 tỷ bảng, ngay cả sau khi trừ đi lạm phát.
Bà Sasha Wiggins từ Barclays nhấn mạnh, sự suy giảm sức mua diễn ra từ từ nên rất dễ bị bỏ qua, nhưng lại có tác động lớn đến tài chính dài hạn.
Tuy nhiên, rào cản lớn nhất lại là tâm lý. Khảo sát của Vanguard cho thấy 58% người được hỏi không biết bắt đầu từ đâu. Những thông điệp cảnh báo rủi ro một chiều từ các tổ chức tài chính vô tình khiến đám đông e ngại, sợ mất trắng nếu tham gia thị trường.
Giữ bao nhiêu tiền mặt là đủ?
Để gỡ bỏ nút thắt niềm tin, từ giữa tháng 4, Cơ quan Quản lý Tài chính (FCA) đã nới lỏng quy định, cho phép các ngân hàng cung cấp dịch vụ tư vấn đơn giản hóa. Mục tiêu là giúp những khách hàng có lượng tiền mặt lớn tiếp cận các kênh sinh lời hiệu quả hơn.
Về phía cá nhân, các chuyên gia tài chính đề xuất phương pháp chia nhỏ dòng tiền theo từng "lớp" để vừa đảm bảo an toàn, vừa chống lại lạm phát.
Bà Anita Wright, chuyên gia hoạch định tài chính tại Ribble Wealth Management, khuyên người dân nên giữ khoản tiền tương đương 3-6 tháng chi phí sinh hoạt cho các trường hợp khẩn cấp. Lớp thứ hai dành cho các mục tiêu trung hạn trong khoảng 5 năm tới. Phần còn lại chính là nguồn vốn dài hạn có thể đưa vào thị trường chứng khoán.
Dữ liệu lịch sử đã chứng minh tính hiệu quả của chiến lược này. Trong các chu kỳ 10 năm kể từ cuối thập niên 1980, cổ phiếu vượt qua lạm phát trong 95% thời gian, trong khi tiền mặt chỉ làm được điều này ở mức hơn 50%.
Ông Riz Malik, cố vấn tài chính tại R3 Wealth, thường gợi mở bằng một câu hỏi thực tế: "Nếu tua nhanh thời gian đến 5 năm sau, bao nhiêu trong số những gì bạn đang có vẫn còn ở đó?". Cách tiếp cận này giúp mỗi cá nhân nghiêm túc nhìn nhận lại cấu trúc tài chính của bản thân.
Tiền mặt vẫn cần thiết để đảm bảo an toàn và thanh khoản. Nhưng khi để quá nhiều tiền nằm yên quá lâu, cái giá phải trả không nằm trên sao kê, mà nằm ở sức mua dần thu hẹp theo thời gian. Lạm phát không làm tiền biến mất ngay lập tức, nhưng đủ để khiến giá trị tài sản lặng lẽ hao đi và đó mới là điều đáng lưu ý.
