Ai thực sự sở hữu vàng trên thế giới? Sự thật khiến bạn bất ngờ

(TinVina) - Hầu hết mọi người nghĩ các ngân hàng trung ương hay phố Wall nắm giữ nhiều vàng nhất. Tuy nhiên, bức tranh sở hữu thực tế lại hoàn toàn khác biệt và mang tính bước ngoặt.

Ngân hàng trung ương và cột mốc lịch sử năm 2026

Khi bàn về chủ đề sở hữu vàng, đa số nhà đầu tư thường nghĩ ngay đến các ngân hàng trung ương lớn hoặc các quỹ tài chính sừng sỏ tại phố Wall. Dữ liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) cho thấy tổng lượng vàng từng được khai thác trong lịch sử nhân loại đạt khoảng 220.000 tấn. Dù vậy, nguồn cung mới từ hoạt động khai thác hàng năm lại tăng rất chậm, chỉ bổ sung thêm khoảng 1,5% mỗi năm.

Trong quy mô nguồn cung hạn hẹp đó, các ngân hàng trung ương và tổ chức chính thức hiện nắm giữ khoảng 38.000 tấn, tương đương 17% tổng lượng vàng hiện có.

Theo GoldSilver, Mỹ sở hữu kho vàng lớn nhất thế giới với hơn 8.133 tấn, chủ yếu lưu trữ tại Fort Knox và Cục Dự trữ Liên bang New York. Nhóm vàng miếng, tiền vàng đầu tư và các quỹ ETF chiếm khoảng 22%. Phần còn lại, chiếm tới khoảng 61%, thuộc về vàng trang sức, các két sắt gia đình và tín thác đền thờ.

Phần lớn vàng thế giới không nằm trong tay các ngân hàng trung ương hay phố Wall (Ảnh: Solomon).

Điều đáng chú ý không nằm ở tổng lượng vàng hiện có, mà ở tốc độ tích lũy gần đây của khối chính thức. Trong 3/4 năm qua, các ngân hàng trung ương đã mua hơn 1.000 tấn vàng mỗi năm, gấp đôi tốc độ mua trung bình của thập niên 2010. Ba Lan trở thành quốc gia mua vàng nhiều nhất trong 2 năm liên tiếp, còn Ngân hàng Trung ương Trung Quốc thông báo bổ sung hơn 350 tấn từ năm 2022.

Tất cả dẫn đến cột mốc mang tính lịch sử vào năm 2026: lần đầu tiên trong kỷ nguyên hiện đại, tỷ trọng vàng trong dự trữ của các ngân hàng trung ương toàn cầu (đạt 27%) đã chính thức vượt qua trái phiếu Kho bạc Mỹ (chiếm 22%). Sự đảo chiều này thể hiện động thái âm thầm tái định vị bảng cân đối kế toán của nhiều quốc gia.

Những người mua “vô hình” và sự dịch chuyển sang châu Á

Bên cạnh khối ngân hàng trung ương, phân khúc vàng miếng, tiền vàng và các quỹ ETF - một loại quỹ đầu tư được niêm yết và giao dịch trực tiếp trên sàn chứng khoán - cũng ghi nhận sự thay đổi sâu sắc về địa lý. Trong nửa đầu năm 2026, châu Á đạt lượng mua vàng qua các quỹ ETF mạnh nhất từ trước đến nay. Trái lại, Bắc Mỹ là khu vực duy nhất bị rút vốn ròng trong cùng giai đoạn. Tín hiệu này phản ánh sự dịch chuyển của nhóm người mua quyết định giá trị thị trường từ phương Tây sang châu Á.

Đồng thời, thị trường xuất hiện một tầng lớp người mua gần như vô hình do không phải công khai danh mục đầu tư. Đó là các quỹ tài sản quốc gia từ vùng Vịnh, Na Uy và Singapore. Họ xem vàng là công cụ phòng hộ độc lập, tách biệt với dự trữ ngoại hối chính thức. Đơn cử như Saudi Arabia, bên cạnh 323 tấn vàng trong dự trữ quốc gia, các quỹ tài sản của nước này liên tục gia tăng tỷ trọng vàng nhằm đa dạng hóa tài sản, giảm bớt sự phụ thuộc vào đồng USD gắn liền với dầu mỏ.

Cùng chung định hướng này là các văn phòng quản lý tài sản gia đình (family office) đại diện cho giới siêu giàu. Khảo sát trong 2 năm qua cho thấy dòng tiền từ nhóm này chảy vào vàng ngày càng nhiều, đóng vai trò như khoản bảo hiểm trước rủi ro tiền tệ và căng thẳng địa chính trị. Sự tham gia âm thầm của họ tạo nên một nguồn cầu bền vững nhưng hiếm khi xuất hiện trên các bản tin tài chính.

“Kho báu” trong dân và bài toán cho nhà đầu tư cá nhân

Yếu tố gây bất ngờ nhất đối với giới đầu tư phương Tây chính là khối lượng vàng khổng lồ nằm trong tay người dân châu Á. Ngân hàng Morgan Stanley ước tính riêng các hộ gia đình Ấn Độ đang nắm giữ khoảng 34.600 tấn vàng, đạt giá trị khoảng 3.800 tỷ USD tính theo mức giá giữa năm 2025 và còn tiếp tục tăng lên.

Khối lượng vàng dân giữ tại Ấn Độ lớn hơn tổng kho dự trữ của 10 ngân hàng trung ương lớn nhất thế giới cộng lại. Vàng ở đây tồn tại dưới dạng trang sức truyền đời, vàng miếng tích trữ và các quỹ tín thác đền thờ. Tại Ấn Độ lẫn Trung Quốc, việc mua vàng gắn liền với yếu tố văn hóa, cưới hỏi và ký ức về sự biến động giá trị tiền tệ, khác hoàn toàn với góc nhìn đơn thuần là một khoản đầu tư kiếm lời.

Ngược lại, phần lớn nhà đầu tư cá nhân phương Tây lại sở hữu quá ít vàng. Kể từ khi đồng USD tách khỏi vàng vào năm 1971, các thế hệ nhà đầu tư phương Tây quen thuộc với mô hình danh mục cổ phiếu - trái phiếu 60/40. Khảo sát từ Northern Trust và WisdomTree chỉ ra rằng, dù tỷ lệ phân bổ chiến lược được khuyên dùng là 8-10%, tỷ trọng vàng thực tế trong danh mục khách hàng châu Âu của WisdomTree chỉ đạt mức khiêm tốn 5,7%.

Bức tranh phân bổ này mang đến một bài toán lớn về cung và cầu. Với nguồn cung mới từ khai thác chỉ tăng khoảng 1,5% mỗi năm, sự cạnh tranh để sở hữu từng ounce vàng đang trở nên gay gắt hơn. Nhà đầu tư cá nhân khi tham gia thị trường hiện nay không chỉ cạnh tranh với các nhà đầu tư nhỏ lẻ khác, mà đang phải đối đầu trực tiếp với những ngân hàng trung ương và các quỹ tài sản quốc gia mua vàng vì mục tiêu chiến lược.