"Bác ơi, cho cháu xin thêm thuốc tăng đề kháng!"
Tại các phòng khám Nhi khoa, một kịch bản quen thuộc vẫn diễn ra hằng ngày: đứa trẻ bước ra với đơn thuốc dày đặc từ thuốc hạ sốt, kháng sinh, corticoid, thuốc long đờm, giãn phế quản cho đến men tiêu hóa.
Thế nhưng, vừa ra đến cửa, phụ huynh lại quay ngược trở vào hỏi: "Bác sĩ ơi, có thuốc nào tăng cường miễn dịch hay bổ dưỡng cho cháu nữa không?".
Chia sẻ tại hội thảo khoa học về tác động của kháng sinh đối với trẻ em, PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy - Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết, đây là tâm lý chung của rất nhiều bố mẹ Việt.
Khi con ốm, nếu bác sĩ kết luận chỉ là cảm sốt thông thường và không kê thuốc, phụ huynh thường cảm thấy không hài lòng và thiếu yên tâm. Sự kỳ vọng phải có một "đống thuốc" trên tay khiến việc sử dụng thuốc ở trẻ em trở nên phức tạp và quá tải.
Không chỉ dừng lại ở việc gây áp lực lên bác sĩ kê đơn, nhiều phụ huynh còn tự làm "thầy thuốc" cho con.
Chỉ cần thấy con hắt hơi, sổ mũi, bố mẹ lập tức ra nhà thuốc tự mua kháng sinh, cầm đơn cũ của lần khám trước đi mua lại, hoặc thậm chí lên các hội nhóm mạng xã hội xin đơn thuốc của con người khác về áp dụng nguyên xi cho con mình.
"Thực tế lâm sàng cho thấy, trung bình một đứa trẻ 1 tuổi tại Việt Nam trải qua khoảng 8 đợt ho, sốt, khò khè mỗi năm.
Hầu hết các đợt bệnh này đều do nhiễm virus (như rotavirus, adenovirus, virus cúm...). Những tác nhân hoàn toàn không có chỉ định dùng kháng sinh. Tuy nhiên, do tâm lý xót con và muốn con "khỏi nhanh", kháng sinh vẫn được sử dụng một cách bừa bãi và thường quy", PGS Thúy cho hay.
PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy - Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội (Ảnh: Minh Nhật).
Một khảo sát cộng đồng tại Ba Vì từng ghi nhận con số đáng báo động: có tới 75% trẻ em có triệu chứng ho, sốt được cho sử dụng kháng sinh. Ngay cả với các trường hợp nhiễm khuẩn hô hấp mức độ nhẹ, tỷ lệ dùng kháng sinh vẫn lên tới 62%.
Đáng ngại hơn, trong thời gian theo dõi 1 tháng, có những trẻ phải uống tới 6 đợt kháng sinh khác nhau. Lần đầu do bác sĩ kê đơn, những lần sau bố mẹ tự cầm đơn cũ ra hiệu thuốc mua hoặc nhờ dược sĩ tư vấn kê thêm.
Theo chuyên gia này, bố mẹ thường chỉ quan tâm đến việc làm sao cho con hết sốt, hết ho ngay lập tức mà rất ít khi đặt câu hỏi: "Kháng sinh này có tác dụng phụ gì và nó ảnh hưởng thế nào đến cơ thể của con?".
"Khoảng trống hậu kháng sinh"
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Việt Hà - Trưởng khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Nhi Trung ương, bố mẹ thấy con hết ho, hạ sốt hay ngưng tiêu chảy thường thở phào nhẹ nhõm và nghĩ rằng con đã hoàn toàn bình phục.
Tuy nhiên, dù một đợt điều trị kháng sinh chỉ kéo dài 5-7 ngày, sự xáo trộn và sụt giảm độ đa dạng của hệ vi sinh đường ruột có thể kéo dài 6-24 tháng mới có thể hồi phục.
PGS Hà nhấn mạnh: "Hết tiêu chảy hay hết triệu chứng lâm sàng hoàn toàn không đồng nghĩa với việc hệ vi sinh đường ruột đã trở lại trạng thái cân bằng".
PGS.TS Nguyễn Thị Việt Hà - Trưởng khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Nhi Trung ương (Ảnh: Minh Nhật).
Bởi vì 80% tế bào miễn dịch của cơ thể nằm tại đường tiêu hóa, sự suy giảm lợi khuẩn sẽ tạo ra một "khoảng trống hậu kháng sinh" nguy hiểm.
Theo các chuyên gia, kháng sinh phổ rộng không chỉ tác động lên vi khuẩn gây bệnh mà còn có thể làm suy giảm các nhóm lợi khuẩn.
Trong đó, Bifidobacterium – một trong những nhóm vi khuẩn có vai trò quan trọng trong hệ vi sinh đường ruột của trẻ nhỏ – được ghi nhận có thể bị ảnh hưởng đáng kể sau khi trẻ sử dụng kháng sinh.
Trẻ rơi vào vòng xoáy tàn phá sức đề kháng, dễ bị tiêu chảy kéo dài, táo bón, biếng ăn, hấp thu kém và liên tục tái nhiễm trùng.
Đáng lo ngại hơn, 3 năm đầu đời là "giai đoạn vàng" để lập trình hệ vi sinh, miễn dịch và chuyển hóa của cơ thể.
Việc gián đoạn hệ vi sinh trong giai đoạn này làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý dị ứng, béo phì, bệnh tự miễn và ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển chiều cao, thể chất của trẻ khi trưởng thành.
